Basel III: creat rialála idirnáisiúnta do na bainc
Tá córas baincéireachta sláintiúil ríthábhachtach do shaol shaoránaigh an Aontais agus do chobhsaíocht agus rathúnas gheilleagar na hEorpa. Tar éis géarchéim airgeadais 2007-2008, chuir ceannairí Eorpacha agus idirnáisiúnta caighdeáin bhaincéireachta idirnáisiúnta chun feidhme chun láidreacht na mbanc a chinntiú agus chun a chinntiú gur féidir leo teacht slán as aon ghéarchéim a d’fhéadfadh tarlú amach anseo.
Cad é Basel III?
Is éard atá i gceist le Basel sraith de 3 chomhaontú sheicheamhacha maidir le rialáil baincéireachta idirnáisiúnta (Basel I, II, agus III) a leag an Coiste Basel um Maoirseacht ar Bhaincéireacht (CBMB) síos.
Tá caighdeáin tarraingthe suas ag CBMB chun a chinntiú go gcoinneoidh na bainc agus institiúidí creidmheasa eile a ndóthain caipitil agus leachtachta chun a n-oibleagáidí a chomhlíonadh agus chun caillteanais gan choinne a ionsú.
Comhaontaíodh an comhaontú is déanaí, Basel III, ar an leibhéal idirnáisiúnta chun aghaidh a thabhairt ar iarmhairtí ghéarchéim airgeadais dhomhanda 2007-2008.
Chun an t-am a thabhairt do na bainc dul i dtaithí ar na caighdeáin nua agus an t-am a thabhairt do dhlínsí na caighdeáin a chur chun feidhme ina gcreat dlíthiúla, tugadh Basel III isteach de réir a chéile thar roinnt blianta agus tá codanna móra de i bhfeidhm san Aontas feasta.
An 30 Bealtaine 2024, ghlac an Chomhairle rialacha nua a fhéachann le trasuí chomhaontuithe idirnáisiúnta Basel III i ndlí an Aontais a thabhairt chun críche. Sa chleachtas, leasaítear leis na rialacha nua an rialachán maidir le ceanglais chaipitil agus an treoir maidir le ceanglais chaipitil.
Basel III a thabhairt chun críche: achoimre
Ceanglaítear le creat Basel ar na bainc na cóimheasa caipitil rioscabhunaithe a chomhlíonadh, agus béim á leagan ar na sócmhainní ualaithe ó thaobh riosca a bhíonn ag banc. Ní mór do na bainc méid áirithe caipitil rialála a shealbhú i gcoinne a méideanna ualaithe ó thaobh riosca:
Is iad seo a leanas na heilimintí deiridh de Basel III atá á gcur chun feidhme faoi láthair:
- athruithe ar an gcur chuige caighdeánaithe maidir leis na méideanna neamhchosanta ualaithe de réir riosca a chinneadh: paraiméadair atá sainithe go soiléir agus calabraithe sna rialacha caipitil a úsáid
- athruithe ar an gcur chuige atá bunaithe ar rátálacha inmheánacha (IRB), rud a chuireann ar chumas na mbanc meastachán a dhéanamh iad féin ar na paraiméadair a úsáidtear chun méideanna neamhchosanta ualaithe de réir riosca a ríomh (eadhon íosrátaí ionchuir a thabhairt isteach ar pharaiméadair an chur chuige IRB)
- baineadh an rogha chun an cur chuige IRB a úsáid le haghaidh cineálacha ábhartha neamhchosaintí
- déanann na bainc an t-íosráta aschuir (ar beart é lena socraítear íosteorainn (íosráta) ar na méideanna neamhchosanta ualaithe de réir riosca (aschur) a ríomh trí úsáid a bhaint as a samhlacha inmheánacha arna ríomh mar 72.5% den chur chuige caighdeánaithe
- creat riosca oibriúcháin nua: an riosca caillteanais a eascraíonn as próisis inmheánacha neamhleora, daoine agus córas, nó as teagmhais sheachtracha
Cad eile a comhaontaíodh?
Chomh maith leis an gcuid dheireanach de Chomhaontú Basel III a chur chun feidhme, comhaontaíodh leasuithe eile ar Rialachán Uimh. 575/2013 (an Rialachán maidir le Ceanglais Chaipitil) agus ar Threoir 2013/36/AE (an Treoir maidir le Ceanglais Chaipitil):
athléimneacht na mbanc i leith rioscaí comhshaoil, sóisialta agus rialachais a neartú
maoirseacht agus bainistiú riosca níos láidre agus níos comhchuibhithe ar bhainc ar fud an Aontais a chinntiú, go háirithe i ndáil le brainsí de bhainc tríú tír atá údaraithe san Aontas
neamhspleáchas na maoirseoirí baincéireachta a chosaint
Conas a áirithíonn an tAontas pragmatachas agus cobhsaíocht bhaincéireachta?
Féachann an tAontas le rialáil agus nuálaíocht a chothromú agus, san am céanna, déileáil le tosca suaiteacha nua, an ghéarchéim aeráide agus criptea-airgeadraí, cuir i gcás.
Rialáil gan plúchadh
Tá gá le caighdeáin dhomhanda a chur chun feidhme agus a chinntiú san am céanna go n-urramófar gnéithe sonracha chóras baincéireachta an Aontais. Ní mór an rialáil agus an nuálaíocht a bheith ann in éineacht ionas nach gcuirfear srian ar an earnáil bhaincéireachta.
Chun é sin a bhaint amach, tá roinnt díolúintí ó cheanglas Basel III maidir le híosráta aschuir á dtabhairt isteach de réir a chéile ag an Aontas. Díríonn na díolúintí sin ar an méid seo a leanas, i measc nithe eile:
- iasachtaí maoine dochorraithe ‘ísealriosca’ áirithe a láimhseáil
- iasachtaí do chorparáidí gan rátáil
- maoiniú réada
Chinn an tAontas freisin a chinntiú go gcuirfear an t-íosráta aschuir i bhfeidhm ar leibhéal an eintitis aonair. Ní mór caipiteal a shealbhú ar gach leibhéal de ghrúpa (máthairchuideachta agus fochuideachtaí araon), seachas ag leibhéal na máthairchuideachta amháin (iarratas grúpa).
Cosnaíonn sé sin na Ballstáit a bhfuil oibríochtaí eachtracha á n-óstáil acu trí fhochuideachtaí grúpaí baincéireachta toisc, ar an gcaoi sin, nach gá d’fhochuideachtaí a bheith ag brath ar thacaíocht óna máthairbhanc chun teacht slán as géarchéim.
Forléargas ar an earnáil bhaincéireachta
Líon na mbanc san Aontas Eorpach:
an Ghearmáin 1508
an Pholainn 621
an Ostair 492
an Iodáil 475
an Fhrainc 408
Éire 301
an Fhionlainn 228
an Spáinn 192
An tSualainn 154
an Phortaingéil 144
Lucsamburg 129
an Danmhairg 100
an Ísiltír 87
an Bheilg 83
an Liotuáin 81
an Rómáin 71
An tSeicia 57
an Laitvia 50
an Ungáir 42
an Eastóin 39
an Ghréig 35
an Chipir 29
an tSlóvaic 27
an Bhulgáir 24
an Chróit 24
Málta 24
an tSlóivéin 16
an bhaincéireacht trasteorann a bhainistiú: brainsí tríú tír
Tháinig an tAontas ar chomhaontú freisin maidir le creat comhchuibhithe íosta chun brainsí arna mbunú sna Ballstáit ag bainc atá bunaithe i dtríú tíortha (brainsí tríú tír) a údarú agus a mhaoirsiú.
Éilíonn an creat comhchoiteann sin gníomh cothromaíochta íogair idir na ceanglais údaraithe is gá agus an tábhacht a bhaineann le comhtháthú an Aontais i margaí domhanda, foinsí maoiniúcháin agus táirgí baincéireachta do shaoránaigh agus gnólachtaí an Aontais.
Áirítear an méid a leanas sa chreat:
- ceanglais cheadúnúcháin agus mhaoirseachta atá dian ach comhréireach
- díolúintí teoranta le haghaidh cineálacha áirithe gnólachtaí agus idirbheart
- idirthréimhse atá fada go leor chun go mbeidh an tionscal in ann dul in oiriúint don chreat nua agus chun go leanfar leis na caidrimh conarthacha atá ann cheana
Rioscaí aineoil a mhaolú
Cuireann an tAontas dúshláin dhomhanda atá ag teacht chun cinn san áireamh, ar nós rioscaí airgeadais a bhaineann leis an aeráid, cibear-rioscaí, agus athléimneacht oibríochtúil. Baineann gnéithe tábhachtacha den chomhaontú le rioscaí comhshaoil agus criptea-rioscaí.
Tá ról lárnach ag na bainc maidir leis an athrú aeráide a mhaolú. Cuireann an tAontas de cheangal ar bhainc rioscaí comhshaoil, sóisialta agus rialachais a chomhtháthú ina struchtúir rialachais, ina gcreataí bainistithe riosca agus ina bpróisis pleanála straitéiseacha. Is éard atá i gceist leis sin rioscaí comhshaoil, sóisialta agus rialachais a shainaithint, a mheasúnú, faireachán a dhéanamh orthu agus iad a bhainistiú mar chuid de chleachtais fhoriomlána bainistithe riosca.
Moltar do na bainc machnamh a dhéanamh ar thionchar a ngníomhaíochtaí iasachtaithe agus infheistíochta ar thosca comhshaoil agus sóisialta, chomh maith le saincheisteanna rialachais. Ina theannta sin, ceanglófar ar bhainc an méid seo a leanas a dhéanamh:
- aird a thabhairt ar aidhm an Aontais neodracht carbóin a bhaint amach faoi 2050 agus ar spriocanna ábhartha inbhuanaitheachta an Aontais a comhaontaíodh cheana agus cúraimí inmheánacha bainistithe riosca agus comhlíonta á ndéanamh aige
- ualú riosca níos ísle a bheith acu maidir le nochtadh do chóras trádála astaíochtaí an Aontais (40%) chun an t-athrú aeráide a chomhrac agus chun tacú le ról na mbanc maidir leis an aistriú glas a mhaoiniú
San am céanna, chun cosaint a thabhairt i gcoinne éagobhsaíocht criptea-airgeadra a d’fhéadfadh a bheith ann, tugadh isteach muirir chaipitil ar infheistíochtaí na mbanc i gcripteashócmhainní. I gcomhréir le Rialachán an Aontais maidir le Margaí Cripteashócmhainní, feidhmeoidh na muirir sin ar bhonn idirthréimhseach go dtí go mbeidh na caighdeáin idirnáisiúnta maidir le láimhseáil stuamachta cripteashócmhainní – atá á dtabhairt chun críche faoi láthair faoi Basel – le cur chun feidhme san Aontas.
Trédhearcacht na gceannairí baincéireachta
Áirítear sa chomhaontú freisin forálacha chun a sheachaint go gceapfar daoine mí-oiriúnacha ar bhoird bhainistíochta na mbanc, agus an éagsúlacht agus an chothromaíocht idir na hinscní á gcur chun cinn ag an am céanna.
Beidh ar na heintitis mhóra baincéireachta faisnéis maidir leis an measúnú oiriúnachta ar iarrthóirí do phoist chomhalta feidhmiúcháin agus chathaoirleachta a mboird a roinnt lena maoirseoir 30 lá sula rachaidh an té a cheapfar i mbun an phoist.
I gcás nach gcomhlíonann comhaltaí an chomhlachta bainistíochta ceanglais oiriúnachta, ní mór do na Ballstáit a chinntiú go mbeidh na cumhachtaí is gá ag na húdaráis inniúla chun cosc a chur ar a gceapadh nó chun na comhaltaí sin a chur as an gcomhlacht bainistíochta.
Cad iad na buntáistí do shaoránaigh an Aontais?
Ní hamháin go dtabharfaidh an comhaontú nua baincéireachta cobhsaíocht don earnáil baincéireachta, is amhlaidh a bheidh iarmhairtí tábhachtacha aige freisin do shaoránaigh.
Cobhsaíocht airgeadais
Cuireann bainc atá dea-chaipitlithe agus dea-rialáilte cobhsaíocht airgeadais ar fáil, lena laghdaítear an riosca go dteipfeadh ar na bainc, rud a d’fhéadfadh iarmhairtí tubaisteacha a bheith aige do thaisceoirí agus don gheilleagar i gcoitinne
Cosaint do thaisceoirí
San Aontas, cinntítear leis an treoir maidir le scéimeanna ráthaithe taiscí go gcosnófar taisceoirí suas le teorainn áirithe (€100 000) má theipeann ar a mbanc. Leis an gcosaint sin, bíonn saoránaigh sásta a gcuid airgead a choimeád sna bainc.
Rochtain ar chreidmheas agus coigilteas agus infheistíocht
An banc a fheidhmíonn go maith, is mó seans go dtabharfaidh sé iasachtaí do thomhaltóirí le haghaidh morgáistí, iasachtaí pearsanta agus táirgí coigiltis agus do ghnólachtaí le haghaidh infheistíochtaí. Tacaíonn an rochtain sin ar chreidmheas leis an bhfás eacnamaíoch agus le cruthú na bpost.
Seirbhísí íocaíochta
Cinntíonn córas láidir baincéireachta go bhfuil rochtain ag saoránaigh ar mhodhanna íocaíochta éifeachtúla slána, rud a fhágann go bhfuil sé níos éasca gnáth-idirbhearta a dhéanamh.
Coigilteas agus infheistíocht
Bíonn táirgí coigiltis agus infheistíochta éagsúla ag na bainc a ligeann do shaoránaigh cur lena saibhreas le himeacht ama.
An fás eacnamaíoch agus an trádáil idirnáisiúnta
Nuair a bhíonn na bainc cobhsaí agus éifeachtúil, is féidir leo caipiteal a leithdháileadh ar ghnólachtaí agus ar thionscadail, rud a spreagann leathnú eacnamaíoch go réigiúnach agus go hidirnáisiúnta, agus téann an méid sin chun tairbhe do shaoránaigh trí dheiseanna fostaíochta méadaithe agus trí chaighdeáin mhaireachtála níos airde.
Féach freisin
An t-athbhreithniú deireanach: an 1 Meán Fómhair 2024