Odporność lasów i ich ochrona

Odporność lasów i ich ochrona

Lasy w coraz większym stopniu narażone są na presję i zagrożenia, takie jak szkodniki, zanieczyszczenia i pożary. Wszystkie te zagrożenia nasilają się w związku ze zmianą klimatu.

Aby lasy były odporniejsze, trzeba pomóc im w dostosowaniu się do zmiany klimatu i zwiększyć ich odporność na zagrożenia, takie jak szkodniki, susze i pożary.

Ochrona lasów jest niezbędna, by utrzymać różnorodność biologiczną, zapewnić długoterminową produktywność i zachować siedliska przyrodnicze.

Przepisy UE o lasach

Istnieje szereg unijnych inicjatyw i przepisów mających na celu wspieranie lasów. Dotyczą one:

• monitorowania lasów
• leśnego materiału rozmnożeniowego
• odbudowy przyrody
• produktów niepowodujących wylesiania
• redukcji emisji pochodzących z działalności związanej z użytkowaniem gruntów i leśnictwem
• strategii leśnej
• finansowania lasów.

Monitorowanie lasów

Wysokiej jakości, porównywalne informacje o lasach są niezbędne do:

• monitorowania zagrożeń i presji na lasy
• poprawy ich odporności na zagrożenia
• śledzenia postępów w osiąganiu celów UE w zakresie różnorodności biologicznej i klimatu
• podejmowania decyzji politycznych opartych na dowodach i poprawy zapobiegania klęskom żywiołowym w lasach.

Obecne dane dotyczące lasów w UE są jednak rozproszone, niekompletne i przestarzałe, co powoduje znaczną lukę w wiedzy.

Dzięki nowym przepisom o monitorowaniu lasów UE dąży do ustanowienia wysokiej jakości systemu monitorowania. System ten pomoże gromadzić i udostępniać zharmonizowane informacje o lasach na szczeblu UE, obejmujące wszystkie lasy i inne grunty zalesione.

Ma się on opierać na krajowych wykazach i systemach sprawozdawczości i wykorzystywać zestaw wspólnych wskaźników, by zapewniać terminowe i porównywalne dane o lasach oraz aktualne informacje na temat zjawisk katastrofalnych i katastrof leśnych.

24 czerwca 2025 r. Rada wypracowała swoje stanowisko (podejście ogólne) na negocjacje z Parlamentem Europejskim w sprawie nowego rozporządzenia. Obie instytucje prawodawcze UE – Rada i Parlament – muszą uzgodnić ostateczne brzmienie przepisów, zanim wejdą one w życie.

Leśny materiał rozmnożeniowy

Dla utrzymania zdrowych lasów i zwiększenia ich odporności kluczowe znaczenie mają wysokiej jakości nasiona i rośliny lub inny leśny materiał rozmnożeniowy. Muszą one być zróżnicowane pod względem genetycznym, identyfikowalne i dostosowane do przyszłych warunków klimatycznych.

UE przyjęła nowe rozporządzenie zastępujące dyrektywę Rady z 1999 r. w sprawie leśnego materiału rozmnożeniowego. Modernizuje ono sposób produkcji, wprowadzania do obrotu i wykorzystywania tego materiału w celu zalesiania, ponownego zalesiania i w innych celach, którym służy sadzenie drzew, takim jak ochrona różnorodności biologicznej i przystosowanie się do zmiany klimatu.

Z uwagi na długi cykl życia lasów i wysokie koszty z nimi związane, leśnicy potrzebują wiarygodnych informacji o pochodzeniu i genetyce materiału, aby zapewnić jego dostosowanie do lokalnych warunków.

Rozporządzenie koncentruje się na dwóch obszarach:

• identyfikowalności: leśny materiał rozmnożeniowy musi pochodzić z zarejestrowanych drzew rodzicielskich i musi być oddzielony podczas produkcji i wprowadzania do obrotu
• zapewnianiu jakości: właściwe władze zatwierdzają zrównoważony charakter drzew rodzicielskich i certyfikują materiał rozmnożeniowy.

Rada przyjęła nowe przepisy 21 kwietnia 2026 r. Natomiast Parlament Europejski zatwierdził je ze swojej strony 19 maja 2026 r.

Nowe rozporządzenie zacznie obowiązywać pięć lat po wejściu w życie. Będzie to czas wystarczający na dostosowanie ponad 25-letniej utrwalonej praktyki krajowej i na wdrożenie nowego systemu kontroli.

• Rada przyjmuje przepisy, by wzmocnić hodowlę lasów i wesprzeć sektor nasion w UE (komunikat prasowy z 21 kwietnia 2026)
• Rada i Parlament za zwiększeniem jakości leśnego materiału rozmnożeniowego i wspieraniem innowacji w unijnym sektorze nasion (komunikat prasowy z 9 grudnia 2025)
• Leśny materiał rozmnożeniowy: Rada zatwierdza stanowisko negocjacyjne w sprawie ulepszonych przepisów (komunikat prasowy z 23 czerwca 2025)

Odbudowa przyrody

Od 2024 r. w UE obowiązuje pierwsza w historii ustawa o odbudowie zasobów przyrodniczych, której celem jest zwiększenie różnorodności biologicznej w lasach.

Państwa UE muszą poprawić stan lasów dzięki konkretnym wskaźnikom, które pomagają wymiernie ocenić kondycję ekosystemów leśnych. Obejmuje to np. pomiary:

• ilości martwego drewna, które stanowi siedlisko dla wielu organizmów leśnych i przyczynia się do tworzenia gleby
• liczby gatunków ptaków.

Ponadto państwa członkowskie muszą przyczynić się do zasadzenia w UE do 2030 r. co najmniej trzech miliardów drzew.

Nowe rozporządzenie jest częścią unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030.

• Odbudowa przyrody
• Bioróżnorodność

Produkty niepowodujące wylesiania

UE wprowadziła przepisy mające na celu uregulowanie wprowadzania na rynek UE i wywozu z UE towarów, które przyczyniają się do globalnego wylesiania i degradacji lasów.

Przepisy te służą zagwarantowaniu, że produkty te i ich łańcuchy dostaw nie będą przyczyniać się do wylesiania.

• Produkty niepowodujące wylesiania

Redukcja emisji pochodzących z działalności związanej z użytkowaniem gruntów i leśnictwem

Dzięki rozporządzeniu o wykorzystaniu gruntów, zmianie użytkowania gruntów i leśnictwie, które obowiązuje od 2023 r., Unia chce zagwarantować, by do 2030 r. ten sektor usuwał więcej CO₂ niż produkuje.

Lasy odgrywają kluczową rolę w osiągnięciu tego celu, ponieważ rocznie pochłaniają około 10% emisji gazów cieplarnianych w UE. Są więc zdecydowanie największym pochłaniaczem dwutlenku węgla w UE.

W związku z tym w rozporządzeniu zachęca się do stosowania zrównoważonych praktyk gospodarki leśnej, takich jak sadzenie nowych lasów (ponowne zalesianie), rozszerzanie obszarów zalesionych (zalesianie) oraz poprawa zarządzania istniejącymi lasami, by zwiększyć magazynowanie dwutlenku węgla.

Rozporządzenie jest częścią pakietu „Gotowi na 55”. Pakiet ten ma pomóc UE zrealizować cel, jakim jest ograniczenie emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 55% do 2030 r., zgodnie z europejskim prawem o klimacie, oraz wprowadzić UE na drogę do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r.

• „Gotowi na 55”: realizacja celów klimatycznych w użytkowaniu gruntów i leśnictwie

Finansowanie lasów

UE wspiera lasy w ramach wspólnej polityki rolnej (WPR) za pośrednictwem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Około 90% środków UE przeznaczonych na lasy pochodzi z tego funduszu. Są one wykorzystywane na inwestycje i na zarządzanie, w tym na działania takie jak ponowne zalesianie, zwiększanie odporności lasów na zmianę klimatu i zapobieganie szkodom.

W obecnym okresie WPR 2023–2027 państwa UE mogą przydzielać środki finansowe na działania związane z lasami za pośrednictwem swoich planów strategicznych WPR.

• Wspólna polityka rolna bez tajemnic
• Zasady finansowania WPR (2023–2027)

Strategia leśna UE

Strategia leśna UE na 2030 r. ma zwiększyć zarówno rozmiary, jak i jakość europejskich lasów, a jednocześnie poprawić ich odporność na wyzwania takie jak zmiana klimatu. Jej celem jest również wspieranie społeczności, które utrzymują się z leśnictwa.

Komisja Europejska opublikowała strategię w lipcu 2021 r. W listopadzie 2021 r. unijni ministrowie rolnictwa i rybołówstwa zatwierdzili strategię w konkluzjach Rady. Podkreślono w nich:

• istotną rolę lasów dla zdrowia ludzi i zwierząt, a także dla środowiska naturalnego
• rolę lasów w przechodzeniu na ekologiczną, neutralną dla klimatu i konkurencyjną biogospodarkę o obiegu zamkniętym
• znaczenie wyważenia aspektów środowiskowych, społecznych i gospodarczych w zrównoważonej gospodarce leśnej.

• Rada przyjmuje konkluzje w sprawie nowej strategii leśnej UE 2030 (komunikat prasowy z 15 listopada 2021)
• Europejski zielony ład

Więcej