Unijna polityka wizowa

Źródło wspólnych przepisów wizowych UE

Ponad 400 mln obywateli UE ma prawo swobodnie przemieszczać się po strefie Schengen. Może podróżować, pracować i mieszkać w dowolnym miejscu w UE. Prawo do swobodnego przemieszczania się przysługuje również obywatelom państw trzecich mieszkającym w UE lub odwiedzającym UE jako turyści, przedsiębiorcy lub studenci biorący udział w wymianie.

Przepisy Schengen:

• znoszą kontrole na granicach wewnętrznych UE (z nielicznymi wyjątkami)
• są jednolitym zbiorem przepisów o kontroli na granicach zewnętrznych UE.

Wspólna polityka wizowa UE jest niezbędna, by pozbawiona granic strefa Schengen mogła sprawnie funkcjonować. Ułatwia wjazd do UE osobom odwiedzającym, a jednocześnie zwiększa bezpieczeństwo wewnętrzne.

UE ustanowiła politykę wizową na wypadek:

• krótkiego pobytu na terytorium państwa Schengen lub tranzytu przez to terytorium
• tranzytu przez międzynarodową strefę tranzytową lotnisk państw Schengen.

Krótkie pobyty to pobyty nieprzekraczające 90 dni w dowolnym okresie 180-dniowym.

Obecnie wizy Schengen wydaje 29 państw europejskich (członków strefy Schengen): 25 spośród 27 państw członkowskich UE oraz Islandia, Liechtenstein, Norwegia i Szwajcaria.

Cypr (gdzie kontrole na granicach wewnętrznych nie zostały jeszcze zniesione) oraz Irlandia (niebędąca członkiem strefy Schengen) nie wydają wiz Schengen, lecz jedynie wizy krajowe.

• Strefa Schengen (Komisja Europejska)
• Schengen, czyli strefa bez granic (podsumowanie informacyjne)

Państwa wydające wizy Schengen

Wjazd bezwizowy z państw trzecich

Obecnie unijny system bezwizowy obejmuje 61 państw trzecich, dwa specjalne regiony administracyjne Chin (Hongkong i Makau) oraz jeden organ terytorialny, który nie jest uznawany za państwo przez co najmniej jedno państwo członkowskie UE (Tajwan).

W ramach systemu obywatele państw trzecich mający paszport biometryczny mogą wjechać do strefy Schengen na krótki pobyt bez konieczności posiadania wizy.

Obowiązuje zasada wzajemności: taki sam system bezwizowy ma zastosowanie do obywateli UE, którzy udają się do wspomnianych państw trzecich.

Systemem objętych jest 61 państw spoza UE.

W marcu 2023 r. Rada zgodziła się na ruch bezwizowy dla Kosowa*.

Od 1 stycznia 2024 r. posiadacze paszportów kosowskich mogą podróżować do UE bez wizy przez okres do 90 dni w każdym okresie 180-dniowym. To z kolei umożliwi obywatelom UE podróżowanie do Kosowa bez konieczności posiadania wizy.

• Państwa trzecie, których obywatele są zwolnieni z tego wymogu (Dziennik Urzędowy UE)
• Umowy o zniesieniu wiz (Dziennik Urzędowy UE)
• Kosowo*: Rada zgadza się na ruch bezwizowy (komunikat prasowy z 9 marca 2023)

* Użycie tej nazwy nie wpływa na stanowiska w sprawie statusu Kosowa i jest zgodne z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1244/1999 oraz z opinią Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Deklaracji niepodległości Kosowa.

Europejski system informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (ETIAS)

W 2018 r. Rada przyjęła rozporządzenie ustanawiające europejski system informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (ETIAS). Pozwoli on z wyprzedzeniem sprawdzać podróżnych zwolnionych z obowiązku wizowego i w razie potrzeby odmawiać im zezwolenia na wjazd.

Będzie podobny do systemów stosowanych m.in. w USA, Kanadzie i Australii.

Jego budową zajmuje się eu-LISA, unijna agencja zarządzająca wielkoskalowymi systemami IT w przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. ETIAS zacznie działać w ostatnim kwartale 2026 r.

• Systemy IT do walki z przestępczością i ochrony granic UE (podsumowanie informacyjne)
• Ogólnounijne systemy IT na potrzeby bezpieczeństwa i migracji (infografika)

Umowy o ułatwieniach wizowych z państwami trzecimi

Z niektórymi państwami trzecimi UE zawarła umowy o ułatwieniach wizowych. W ramach uproszczonego systemu wizowego obywatele tych państw posiadający paszport biometryczny korzystają z prostszych procedur wjazdu do strefy Schengen na krótki pobyt.

Łatwiejsze procedury wydawania wiz to m.in.:

• uproszczenie wymaganych dokumentów
• mniejsze lub zniesione opłaty dla niektórych kategorii wnioskodawców
• szybsze rozpatrywanie wniosków wizowych
• przepisy o wydawaniu dłużej ważnych wiz wielokrotnego wjazdu.

• Umowy o ułatwieniach wizowych (Komisja Europejska)

Unijne umowy wizowe z państwami spoza UE

Zawieszanie umów wizowych

Jeśli państwo trzecie przestaje spełniać warunki umowy o zniesieniu wiz lub o ułatwieniach wizowych, UE może taką umowę zawiesić. Obowiązują wówczas ogólne przepisy kodeksu wizowego UE.

Zawieszenie może nastąpić na wniosek państwa członkowskiego lub Komisji Europejskiej.

Obecnie zawieszone są trzy umowy:

• z Rosją (pełne zawieszenie umowy o ułatwieniach wizowych)
• z Białorusią (częściowe zawieszenie umowy o ułatwieniach wizowych)
• z Vanuatu (pełne zawieszenie umowy o zwolnieniu z obowiązku wizowego).

• Vanuatu: Rada całkowicie zawiesza umowę o ruchu bezwizowym (komunikat prasowy z 8 listopada 2022)
• Rada zatwierdza całkowite zawieszenie umowy wizowej z Rosją (komunikat prasowy z 9 września 2022)
• Białoruś: Rada zawiesza stosowanie ułatwień wizowych względem urzędników reżimu białoruskiego (komunikat prasowy z 9 listopada 2021)

Nowe przepisy UE o zawieszaniu ruchu bezwizowego wobec państw trzecich

UE uaktualnia obecnie mechanizm zawieszania ruchu bezwizowego. W ramach mechanizmu Unia będzie mogła skorzystać z następujących nowych podstaw do zawieszenia ruchu:

• niedostosowanie się państwa trzeciego zwolnionego z obowiązku wizowego do unijnej polityki wizowej, jeżeli może to prowadzić do zwiększenia liczby osób przybywających do UE, np. ze względu na bliskość geograficzną tego państwa z UE
• funkcjonowanie programu obywatelstwa dla inwestorów, w ramach którego obywatelstwo jest przyznawane bez jakiegokolwiek rzeczywistego związku z danym państwem trzecim w zamian za wcześniej ustalone płatności lub inwestycje
• zagrożenia hybrydowe oraz braki w przepisach lub procedurach dotyczących bezpieczeństwa dokumentów.

13 marca 2024 r. ambasadorowie państw członkowskich UE uzgodnili stanowisko wobec projektu rozporządzenia.

• Rada pracuje nad nowelizacją przepisów o zawieszaniu ruchu bezwizowego (13 marca 2024)

Ogólne przepisy wizowe UE

Do podróżnych z państw trzecich, które nie zawarły umowy o zniesieniu wiz lub o ułatwieniach wizowych, zastosowanie ma kodeks wizowy. Kodeks określa procedury i warunki wydawania wiz na krótki pobyt i tranzyt lotniskowy przez strefę Schengen.

Zawiera on listę państw trzecich, których obywatele podczas przechodzenia przez międzynarodową strefę tranzytową unijnych lotnisk muszą mieć tranzytową wizę lotniskową, i przedstawia procedury i warunki wydawania takich wiz.

Kodeks wizowy pomaga też sprawniej współpracować z państwami trzecimi w dziedzinie readmisji imigrantów o nieuregulowanym statusie dzięki mechanizmowi nacisku wizowego.

W ramach mechanizmu, jeśli państwo trzecie nie współpracuje w dziedzinie readmisji, można zastosować konkretne restrykcje związane z rozpatrywaniem wniosków wizowych i opłatą wizową. Do tej pory takie środki zastosowano wobec Gambii i Etiopii.

Z kolei po stwierdzeniu, że dane państwo współpracuje w dziedzinie readmisji, UE może obniżyć opłatę wizową, ograniczyć czas na podjęcie decyzji w sprawie wniosków wizowych lub wydłużyć okres ważności wiz wielokrotnego wjazdu.

• Kodeks wizowy (Dziennik Urzędowy UE)
• Polityka wizowa: UE aktualizuje przepisy, by ułatwić legalne podróże i zwalczać nielegalną migrację (komunikat prasowy z 6 czerwca 2019)

Cyfryzacja wiz Schengen

Ubieganie się o wizę Schengen to długi proces, w dużym stopniu oparty na dokumentacji papierowej. Aby złożyć wniosek, a później odebrać wizę, wnioskodawcy muszą się przemieścić. Jest to uciążliwe zarówno dla podróżnych, jak i dla konsulatów.

W kwietniu 2022 r. Komisja Europejska zaproponowała cyfryzację procedury ubiegania się o wizy Schengen. Nowe przepisy mają:

• zastąpić naklejkę wizową
• umożliwić składanie wniosków wizowych przez internet za pomocą internetowej platformy wizowej
• usprawnić procedurę ubiegania się o wizę
• zmniejszyć koszty i obciążenia dla państw UE i wnioskodawców.

13 listopada 2023 r. Rada przyjęła nowe unijne przepisy służące cyfryzacji procedury wizowej.

• Cyfryzacja procedur wizowych: ruch wizowy do UE staje się jeszcze prostszy (komunikat prasowy Komisji Europejskiej)
• Wizy Schengen: Rada uzgadnia mandat negocjacyjny co do cyfryzacji procedur wizowych (komunikat prasowy z 29 marca 2023)
• Cyfryzacja procedury wizowej: porozumienie Rady z Parlamentem Europejskim (komunikat prasowy z 13 czerwca 2023)
• Rada zatwierdza mandat negocjacyjny co do cyfryzacji procedur wizowych (komunikat prasowy z 13 listopada 2023)