Πολιτική θεωρήσεων της ΕΕ

Γιατί χρειάζονται κοινοί κανόνες της ΕΕ για τις θεωρήσεις;

Πάνω από 400 εκατομμύρια πολίτες της ΕΕ μπορούν να κυκλοφορούν ελεύθερα στον χώρο Σένγκεν. Μπορούν να ταξιδεύουν, να εργάζονται και να ζουν οπουδήποτε στην ΕΕ. Οι υπήκοοι τρίτων χωρών που ζουν στην ΕΕ ή επισκέπτονται την ΕΕ για τουρισμό, για σπουδές στο πλαίσιο προγραμμάτων ανταλλαγής ή για επιχειρηματικούς σκοπούς μπορούν επίσης να κυκλοφορούν ελεύθερα.

Οι διατάξεις Σένγκεν:

• καταργούν τους ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα της ΕΕ, με κάποιες περιορισμένες εξαιρέσεις
• παρέχουν ενιαίο σύνολο κανόνων για τους ελέγχους στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ

Η κοινή πολιτική θεωρήσεων της ΕΕ είναι απαραίτητη για την αποτελεσματική λειτουργία ενός χώρου Σένγκεν χωρίς σύνορα, καθώς διευκολύνει την είσοδο επισκεπτών στην ΕΕ, ενισχύοντας παράλληλα την εσωτερική ασφάλεια.

Η ΕΕ έχει θεσπίσει πολιτική θεωρήσεων για:

• προβλεπόμενη βραχεία διαμονή στο έδαφος κράτους Σένγκεν ή διέλευση μέσω αυτού
• διέλευση μέσω των διεθνών ζωνών διέλευσης των αερολιμένων των κρατών Σένγκεν

Η βραχεία διαμονή δεν υπερβαίνει τις 90 ημέρες εντός οποιασδήποτε περιόδου 180 ημερών.

Σήμερα 29 ευρωπαϊκές χώρες εκδίδουν θεωρήσεις Σένγκεν (ως μέλη του χώρου Σένγκεν): 25 από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ, η Ισλανδία, το Λιχτενστάιν, η Νορβηγία και η Ελβετία.

Η Κύπρος, όπου οι έλεγχοι στα εσωτερικά σύνορα δεν έχουν ακόμη αρθεί, και η Ιρλανδία (που δεν αποτελεί μέρος του χώρου Σένγκεν) δεν εκδίδουν θεωρήσεις Σένγκεν, αλλά μόνο εθνικές θεωρήσεις.

• Χώρος Σένγκεν (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)
• Τι είναι ο χώρος Σένγκεν (γενικές πληροφορίες)

Χώρες που εκδίδουν θεωρήσεις Σένγκεν

Καθεστώς απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης με τρίτες χώρες

Η ΕΕ διαθέτει επί του παρόντος καθεστώς απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης με 61 τρίτες χώρες, δύο ειδικές διοικητικές περιοχές της Κίνας (Χονγκ Κονγκ και Μακάο) και μία εδαφική αρχή που δεν αναγνωρίζεται ως κράτος από τουλάχιστον ένα κράτος μέλος της ΕΕ (Ταϊβάν).

Στο πλαίσιο αυτού του καθεστώτος, οι πολίτες τρίτων χωρών με βιομετρικό διαβατήριο μπορούν να εισέρχονται στον χώρο Σένγκεν για βραχεία διαμονή χωρίς να χρειάζονται θεώρηση.

Εφαρμόζεται η αρχή της αμοιβαιότητας των θεωρήσεων. Αυτό σημαίνει ότι το ίδιο καθεστώς απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης ισχύει για τους πολίτες της ΕΕ που ταξιδεύουν στις εν λόγω τρίτες χώρες.

Υπάρχουν 61 τρίτες χώρες με καθεστώς απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης.

Τον Μάρτιο του 2023 το Συμβούλιο συμφώνησε καθεστώς απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης για το Κόσοβο*.

Από την 1η Ιανουαρίου 2024 επιτρέπεται στους κατόχους διαβατηρίου Κοσόβου να ταξιδεύουν στην ΕΕ χωρίς θεώρηση για έως και 90 ημέρες εντός οποιασδήποτε περιόδου 180 ημερών. Αντίστοιχα και οι πολίτες της ΕΕ μπορούν να ταξιδεύουν στο Κόσοβο χωρίς θεώρηση.

• Τρίτες χώρες οι υπήκοοι των οποίων απαλλάσσονται από την υποχρέωση αυτή (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)
• Συμφωνίες για την απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)
• Κόσοβο*: Πράσινο φως από το Συμβούλιο για την απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης (δελτίο Τύπου, 9 Μαρτίου 2023)

* Η ονομασία αυτή χρησιμοποιείται με επιφύλαξη των θέσεων ως προς το καθεστώς και συνάδει με την απόφαση 1244/1999 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και τη γνώμη του Διεθνούς Δικαστηρίου σχετικά με τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσόβου.

Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών και Αδειοδότησης Ταξιδιού (ETIAS)

Το 2018 το Συμβούλιο εξέδωσε κανονισμό για τη θέσπιση Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών και Αδειοδότησης Ταξιδιού (ETIAS). Το σύστημα θα χρησιμοποιείται για τη διενέργεια εκ των προτέρων ελέγχων σε ταξιδιώτες που απαλλάσσονται από την υποχρέωση θεώρησης και για την άρνηση χορήγησης άδειας ταξιδιού, εάν κρίνεται αναγκαίο.

Θα είναι παρόμοιο με τα συστήματα που εφαρμόζονται, μεταξύ άλλων χωρών, στις ΗΠΑ, τον Καναδά και την Αυστραλία.

Το σύστημα ETIAS αναπτύσσεται από τον eu-LISA. Πρόκειται για τον οργανισμό της ΕΕ που διαχειρίζεται τα συστήματα πληροφορικής μεγάλης κλίμακας στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης. Η λειτουργία του ETIAS θα ξεκινήσει το τελευταίο τρίμηνο του 2026.

• Συστήματα ΤΠ για την καταπολέμηση του εγκλήματος και τη διαφύλαξη των συνόρων της ΕΕ (γενικές πληροφορίες)
• Πανενωσιακά συστήματα ΤΠ για την ασφάλεια και τη μετανάστευση (ενημερωτικό γράφημα)

Συμφωνίες για την απλούστευση της έκδοσης θεωρήσεων με τρίτες χώρες

Η ΕΕ έχει συνάψει συμφωνίες για την απλούστευση της έκδοσης θεωρήσεων με ορισμένες τρίτες χώρες. Στο πλαίσιο αυτού του απλοποιημένου καθεστώτος θεωρήσεων, οι πολίτες τρίτων χωρών με βιομετρικό διαβατήριο επωφελούνται από τις απλουστευμένες διαδικασίες για την είσοδο στον χώρο Σένγκεν για βραχεία διαμονή.

Οι απλουστευμένες διαδικασίες για την έκδοση θεωρήσεων περιλαμβάνουν:

• απλούστευση των απαραίτητων δικαιολογητικών εγγράφων
• μειωμένα τέλη ή καμία χρέωση για ορισμένες κατηγορίες αιτούντων
• ταχύτερους χρόνους διεκπεραίωσης των αιτήσεων θεώρησης
• διατάξεις για την έκδοση θεωρήσεων πολλαπλών εισόδων μακράς διάρκειας

• Συμφωνίες για την απλούστευση της έκδοσης θεωρήσεων (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Συμφωνίες με τρίτες χώρες για τις θεωρήσεις

Αναστολή των συμφωνιών για τις θεωρήσεις

Η ΕΕ μπορεί να αναστείλει τις συμφωνίες για την απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης ή τις συμφωνίες για την απλούστευση της έκδοσης θεωρήσεων όταν μια τρίτη χώρα δεν πληροί πλέον τους όρους της συμφωνίας. Τότε ισχύουν οι γενικοί κανόνες του κώδικα θεωρήσεων της ΕΕ.

Οι αναστολές μπορούν να ενεργοποιηθούν από ένα κράτος μέλος της ΕΕ ή από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Επί του παρόντος έχουν ανασταλεί τρεις συμφωνίες:

• Ρωσία (πλήρης αναστολή της συμφωνίας απλούστευσης)
• Λευκορωσία (μερική αναστολή της συμφωνίας απλούστευσης)
• Βανουάτου (πλήρης αναστολή της συμφωνίας απαλλαγής)

• Βανουάτου: Το Συμβούλιο αναστέλλει πλήρως τη συμφωνία για ταξίδια χωρίς υποχρέωση θεώρησης (δελτίο Τύπου, 8 Νοεμβρίου 2022)
• Το Συμβούλιο εγκρίνει πλήρη αναστολή της απλούστευσης της έκδοσης θεωρήσεων με τη Ρωσία (δελτίο Τύπου, 9 Σεπτεμβρίου 2022)
• Λευκορωσία: Το Συμβούλιο αναστέλλει τις διατάξεις σχετικά με την απλούστευση της έκδοσης θεωρήσεων για αξιωματούχους του καθεστώτος της Λευκορωσίας (δελτίο Τύπου, 9 Νοεμβρίου 2021)

Νέοι κανόνες της ΕΕ για την αναστολή της απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης για τρίτες χώρες

Η ΕΕ επικαιροποιεί επί του παρόντος τον μηχανισμό για την αναστολή της απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης. Στο πλαίσιο του νέου μηχανισμού, θα δοθούν στην ΕΕ οι ακόλουθοι νέοι λόγοι αναστολής του καθεστώτος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης:

• έλλειψη ευθυγράμμισης τρίτης χώρας απαλλαγμένης από την υποχρέωση θεώρησης με την πολιτική θεωρήσεων της ΕΕ, σε περιπτώσεις όπου αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των αφίξεων στην ΕΕ, π.χ. λόγω της γεωγραφικής εγγύτητας της εν λόγω χώρας με την ΕΕ
• λειτουργία προγράμματος χορήγησης ιθαγένειας σε επενδυτές, στο πλαίσιο του οποίου η ιθαγένεια χορηγείται χωρίς πραγματικό δεσμό με την αντίστοιχη τρίτη χώρα, με αντάλλαγμα προκαθορισμένες πληρωμές ή επενδύσεις
• υβριδικές απειλές και ελλείψεις στη νομοθεσία ή τις διαδικασίες για την ασφάλεια των εγγράφων

Στις 13 Μαρτίου 2024 οι πρέσβεις των κρατών μελών στην ΕΕ καθόρισαν τη θέση τους για το σχέδιο κανονισμού.

• Το Συμβούλιο έκανε το πρώτο βήμα προς νέους κανόνες της ΕΕ για την αναστολή της απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης για τρίτες χώρες (13 Μαρτίου 2024)

Γενικοί κανόνες της ΕΕ για τις θεωρήσεις

Για τους ταξιδιώτες από τρίτες χώρες που δεν έχουν συνάψει συμφωνία απαλλαγής ή απλούστευσης, ισχύει ο κώδικας θεωρήσεων. Ο κώδικας καθορίζει τις διαδικασίες και τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση θεωρήσεων μικρής διάρκειας και τη διέλευση από αερολιμένα μέσω του χώρου Σένγκεν.

Απαριθμεί επίσης τις τρίτες χώρες των οποίων οι υπήκοοι υποχρεούνται να διαθέτουν θεώρηση διέλευσης από αερολιμένα όταν περνούν από τις διεθνείς ζώνες διέλευσης των αερολιμένων της ΕΕ, και καθορίζει τις διαδικασίες και τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση των εν λόγω θεωρήσεων.

Ο κώδικας θεωρήσεων συμβάλλει επίσης στη βελτίωση της συνεργασίας με τρίτες χώρες για την επανεισδοχή αντικανονικών μεταναστών μέσω του μηχανισμού μόχλευσης των θεωρήσεων.

Στο πλαίσιο του μηχανισμού αυτού, όταν μια τρίτη χώρα δεν συνεργάζεται για την επανεισδοχή, μπορούν να ληφθούν ειδικά περιοριστικά μέτρα σχετικά με τη διεκπεραίωση των θεωρήσεων και το τέλος θεώρησης. Μέχρι στιγμής, έχουν ληφθεί περιοριστικά μέτρα κατά της Γκάμπιας και της Αιθιοπίας.

Αντιθέτως, εάν μια χώρα αποδειχθεί συνεργάσιμη στον τομέα της επανεισδοχής, η ΕΕ μπορεί να προβλέπει μείωση του τέλους θεώρησης, μείωση του χρόνου για τη λήψη απόφασης σχετικά με αιτήσεις θεώρησης, ή αύξηση της διάρκειας ισχύος των θεωρήσεων πολλαπλών εισόδων.

• Κώδικας θεωρήσεων (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)
• Πολιτική θεωρήσεων: Η ΕΕ επικαιροποιεί τους κανόνες προκειμένου να διευκολύνει τους νόμιμους ταξιδιώτες και να καταπολεμήσει την παράνομη μετανάστευση (δελτίο Τύπου, 6 Ιουνίου 2019)

Ψηφιοποίηση των θεωρήσεων Σένγκεν

Επί του παρόντος, η υποβολή αίτησης για θεώρηση Σένγκεν είναι μια χρονοβόρα διαδικασία και σε μεγάλο βαθμό διεκπεραιώνεται με έντυπα. Οι αιτούντες πρέπει να ταξιδέψουν για να υποβάλουν την αίτησή τους και στη συνέχεια να παραλάβουν τη θεώρηση εισόδου τους. Η διαδικασία αυτή επιβαρύνει τόσο τους ταξιδιώτες όσο και τα προξενεία.

Τον Απρίλιο του 2022 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε πρόταση σχετικά με την ψηφιοποίηση της διαδικασίας θεωρήσεων Σένγκεν. Οι νέοι κανόνες έχουν ως στόχο τα εξής:

• αντικατάσταση της αυτοκόλλητης θεώρησης
• καθιέρωση της δυνατότητας ηλεκτρονικής υποβολής αιτήσεων θεώρησης μέσω διαδικτυακής πλατφόρμας θεωρήσεων
• βελτίωση της διαδικασίας υποβολής αιτήσεων θεώρησης
• μείωση του κόστους και της επιβάρυνσης για τις χώρες της ΕΕ και τους αιτούντες

Στις 13 Νοεμβρίου 2023 το Συμβούλιο εξέδωσε τους νέους κανόνες της ΕΕ για την ψηφιοποίηση της διαδικασίας χορήγησης θεωρήσεων.

• Ψηφιοποίηση των θεωρήσεων: η θεώρηση εισόδου στην ΕΕ γίνεται ευκολότερη (δελτίο Τύπου, Ευρωπαϊκή Επιτροπή)
• Θεώρηση Σένγκεν: Έγκριση διαπραγματευτικής εντολής από το Συμβούλιο σχετικά με την ψηφιοποίηση της διαδικασίας χορήγησης θεωρήσεων (δελτίο Τύπου, 29 Μαρτίου 2023)
• Συμφωνία μεταξύ Συμβουλίου και Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με τους κανόνες για την ψηφιοποίηση της διαδικασίας θεωρήσεων (δελτίο Τύπου, 13 Ιουνίου 2023)
• Πράσινο φως του Συμβουλίου για την ψηφιοποίηση της διαδικασίας χορήγησης θεωρήσεων (δελτίο Τύπου, 13 Νοεμβρίου 2023)