Sudan

Kryzys w Sudanie

Mieszkańcy Sudanu żyją w cieniu konfliktów od dziesięcioleci. Od 1983 r. do 2005 r. toczyła się tam druga wojna domowa, a od 2003 r. do 2020 r. – wojna w Darfurze. W efekcie w Sudanie brak jest stabilności politycznej, gospodarczej i w zakresie bezpieczeństwa.

W kwietniu 2023 r. w Sudanie wybuchła kolejna wojna domowa, w której walczą dwie frakcje – siły szybkiego wsparcia (RSF) i sudańskie siły zbrojne (SAF), a także powiązane z nimi bojówki.

Wojna między RSF a SAF pogorszyła i tak już krytyczną sytuację humanitarną i wywołała drastyczny brak bezpieczeństwa żywnościowego, a miejscami głód. Ponadto według doniesień dochodzi tam do naruszeń i pogwałceń praw człowieka, a mianowicie do:

• ataków na ludność cywilną motywowanych jej pochodzeniem etnicznym lub domniemaną przynależnością polityczną
• przemocy seksualnej i przemocy ze względu na płeć
• celowych zamachów na placówki medyczne i infrastrukturę energetyczną
• werbunku i wykorzystywania dzieci przez walczące frakcje.

Sudan poważnie ucierpiał też w wyniku ekstremalnych zdarzeń pogodowych związanych ze zmianą klimatu, takich jak powodzie i susze.

Według ONZ ponad 33,7 mln ludzi pilnie potrzebuje pomocy humanitarnej. Jest to 65% ludności Sudanu. Szacuje się, że drastyczny brak bezpieczeństwa żywnościowego dotyczy 19 mln osób (40% ludności Sudanu).

Obecny kryzys przesiedleńczy w Sudanie jest największy na świecie: 9 mln osób zostało przesiedlonych wewnątrz kraju, a ponad 4,4 mln opuściło Sudan, udając się przede wszystkim do państw ościennych.

Sudan jest jednym z 10 państw, w których liczba osób wewnętrznie przesiedlonych z powodu konfliktów i przemocy jest najwyższa na świecie. Sytuacja ta nie zmieniła się przez ostatnich 15 lat.

UNICEF szacuje, że w Sudanie około 8,4 mln dzieci (z 16,5 mln dzieci w wieku szkolnym) nie uczęszcza do szkoły. Szacuje się, że 65% ludności Sudanu nie ma dostępu do podstawowej opieki zdrowotnej.

Brak żywności, czystej wody, leków, gotówki i paliwa, jak również ograniczona łączność i niedobory energii elektrycznej to problemy, z którymi boryka się cały kraj.

Źródło danych:

• Wysoki Komisarz ONZ ds. Uchodźców
• Światowy Program Żywnościowy

Konkluzje Rady w sprawie Sudanu

20 października 2025 r. Rada zatwierdziła konkluzje zdecydowanie potępiające konflikt trwający w Sudanie, który przez ponad dwa lata spowodował śmierć tysięcy osób i ogromne cierpienie ludności tego kraju. Stanowi on również poważne zagrożenie dla stabilności i bezpieczeństwa w całym regionie.

UE głęboko niepokoi się o jedność, integralność terytorialną i stabilność Sudanu w związku z rosnącym rozdrobnieniem na tle politycznym i etnicznym. Sytuację dodatkowo zaostrza pojawianie się równoległych struktur zarządzania. UE odrzuca wszelkie próby podziału Sudanu.

UE podkreśla, że zakończenie konfliktu jest zadaniem przede wszystkim przywództwa sudańskich sił zbrojnych (SAF), jak i sił szybkiego wsparcia (RSF) oraz tych, którzy je popierają. UE chce, aby wszystkie strony konfliktu:

• konstruktywnie zaangażowały się w negocjacje zmierzające do natychmiastowego zawieszenia broni i w wiarygodne, pluralistyczne mediacje pokojowe prowadzące do trwałego zaprzestania działań wojennych
• zapewniły szybki, niezakłócony i trwały dostęp pomocy humanitarnej oraz ochronę ludności cywilnej w całym Sudanie
• w sposób wiarygodny zobowiązały się umożliwić prawdziwie pluralistyczne, reprezentatywne i niezależne cywilne sprawowanie rządów
• przywróciły i wzmocniły praworządność, rozliczalność, poszanowanie prawa międzynarodowego – w tym międzynarodowego prawa humanitarnego i prawa dotyczącego praw człowieka – oraz działanie wymiaru sprawiedliwości w Sudanie.

UE jest gotowa zwiększyć swoje zaangażowanie we współpracę ze stronami konfliktu, o ile dojdzie do wiarygodnych postępów w realizacji jej kluczowych postulatów.

Współprzewodnicząc konferencjom w Paryżu i Londynie poświęconym Sudanowi i państwom ościennym, UE pokazała, że chce wspierać ludność Sudanu i odgrywać aktywną rolę w kompleksowym rozwiązywaniu konfliktu.

UE pozostanie aktywnie zaangażowana na rzecz Sudanu, w tym na najwyższym szczeblu, i będzie mówić jednym głosem, promując pluralistyczne formaty i w pełni koordynując działania z odpowiednimi podmiotami o podobnych poglądach. W celu pokojowego rozwiązania kryzysu będzie nadal stosować pełny zakres instrumentów polityki zagranicznej, którymi dysponuje. W stosownych przypadkach będzie nadal nakładać ukierunkowane sankcje i w miarę możliwości intensyfikować ich stosowanie.

UE uznaje nieodłączne prawa Sudańczyków do wolności, pokoju i sprawiedliwości i potwierdza, że zdecydowanie zamierza nadal towarzyszyć Sudanowi w jego wysiłkach na rzecz zachowania jedności i integralności terytorialnej oraz zapewnienia na stałe stabilności, demokracji i dobrobytu.

Wsparcie humanitarne dla Sudańczyków

UE i jej 27 państw członkowskich to najwięksi sponsorzy pomocy humanitarnej dla Sudanu. W latach 2023–2026 UE udzieliła najbardziej potrzebującym osobom pomocy o wartości 598,3 mln euro.

Jeśli uwzględni się również wsparcie dla państw ościennych odczuwających skutki kryzysu w Sudanie – takich jak Czad, Sudan Południowy, Etiopia, Republika Środkowoafrykańska, Uganda, Egipt i Libia – cała kwota przekazana przez UE w tym okresie wynosi 974,8 mln euro. Kwota ta nie obejmuje pomocy humanitarnej udzielonej przez poszczególne państwa członkowskie UE.

15 kwietnia 2026 r., podczas trzeciej międzynarodowej konferencji w sprawie Sudanu, UE i państwa członkowskie zadeklarowały pomoc w wysokości ponad 812 mln euro, aby pilnie zareagować na sytuację nadzwyczajną zarówno w samym kraju, jak i poza jego granicami.

Wkład samej Unii Europejskiej wynosi 360,8 mln euro, z czego 215,5 mln euro zostanie przeznaczonych na pomoc osobom w potrzebie znajdującym się w Sudanie, a 145,3 mln euro pomoże podjąć działania w odpowiedzi na spowodowany wojną kryzys uchodźczy.

Unijna pomoc humanitarna przekazana sudańskim społecznościom to:

pomoc żywnościowa i żywieniowa

woda i urządzenia sanitarne

opieka zdrowotna

schronienie

edukacja

pomoc pieniężna

Ponadto UE zapewnia dzieciom do piątego roku życia oraz kobietom w ciąży i karmiącym pomoc żywnościową i opiekę na terenie całego kraju.

Pomoc ta jest dostarczana za pośrednictwem agencji ONZ, międzynarodowych organizacji pozarządowych oraz Czerwonego Krzyża.

Od 2023 r. UE zorganizowała też dużą liczbę lotów w ramach humanitarnego mostu powietrznego. W ten sposób przetransportowała podstawowe produkty przez Czad i Port Sudan, aby dotrzeć do osób potrzebujących pomocy.

UE zabiega także o przestrzeganie międzynarodowego prawa humanitarnego, jeśli chodzi o swobodny i bezpieczny dostęp do pomocy humanitarnej, ochronę ludności cywilnej oraz bezpieczeństwo pracowników organizacji humanitarnych.

Sankcje związane z Sudanem

Stabilność i przemiany polityczne w Sudanie

W październiku 2023 r. UE wprowadziła nowe przepisy sankcyjne dotyczące Sudanu. Była to jej reakcja na konflikt między RSF a SAF.

Sankcje są skierowane przeciwko osobom i podmiotom, które są odpowiedzialne za poniższe działania lub które w nich uczestniczyły:

• działania lub polityki zagrażające pokojowi, stabilności i bezpieczeństwu
• utrudnianie lub podważanie wysiłków zmierzających do wznowienia demokratycznych przemian politycznych
• utrudnianie dostarczania i dystrybucji pomocy humanitarnej oraz dostępu do niej
• planowanie, koordynowanie lub dopuszczanie się poważnych naruszeń praw człowieka i międzynarodowego prawa humanitarnego.

Sankcje mają zastosowanie do osób i podmiotów należących do SAF lub RSF oraz powiązanych z tymi ugrupowaniami. Sankcje polegają na zakazie wjazdu do UE, zamrożeniu aktywów, a także na zakazie udostępniania osobom i podmiotom objętych sankcjami środków finansowych lub zasobów gospodarczych.

Przepisy te dotyczą 13 osób i 8 podmiotów. Ich obowiązywanie zostało przedłużone do 10 października 2026 r.

W lipcu 2026 r. UE wprowadziła zakaz handlu złotem pochodzącym z Sudanu. Zakazała też sprzedaży, dostaw, przekazywania lub eksportu rtęci i cyjanku do Sudanu. Substancje te są powszechnie stosowane w procesie wydobycia lub eksploatacji złota.

Nowe sankcje mają ograniczyć źródła finansowania konfliktu i jeszcze bardziej zwiększyć presję na tych, którzy podsycają wojnę.

Sankcje te są wyrazem niezachwianego poparcia UE dla pokoju i rozliczalności w Sudanie. UE, we współpracy ze społecznością międzynarodową, będzie korzystać ze swoich narzędzi i instrumentów dyplomatycznych, z sankcjami włącznie, aby działać na rzecz pokojowego rozwiązania konfliktu, złagodzenia poważnej sytuacji humanitarnej w tym kraju i poza nim oraz rozpoczęcia w Sudanie trwałego, pluralistycznego procesu politycznego odzwierciedlającego aspiracje ludności tego kraju.

• Decyzja o sankcjach w związku z działaniami podważającymi stabilność i przemiany polityczne w Sudanie (Dziennik Urzędowy UE)
• Rozporządzenie o sankcjach w związku z działaniami podważającymi stabilność i przemiany polityczne w Sudanie (Dziennik Urzędowy UE)

Embargo na broń

W 1994 r. UE nałożyła embargo na dostawy broni do Sudanu. W 2005 r. UE wprowadziła oenzetowskie sankcje wobec Sudanu w związku z konfliktem w Darfurze, łącząc je z obowiązującym embargiem na broń.

W 2011 r., po ogłoszeniu niepodległości przez Sudan Południowy, UE poszerzyła embargo na broń, tak aby obejmowało Sudan i Sudan Południowy. Jednak w 2014 r. UE postanowiła rozdzielić przepisy sankcyjne dotyczące tych krajów.

Zgodnie z przepisami odnoszącymi się do Sudanu obywatele UE mają zakaz podejmowania poniższych działań, które mogą dotyczyć jakichkolwiek osób lub podmiotów w Sudanie lub mogą być w tym kraju wykorzystane do:

• dostarczania, sprzedaży, przekazywania lub eksportu broni oraz wszelkiego rodzaju sprzętu wojskowego
• zapewniania pomocy technicznej, usług pośrednictwa lub innych usług związanych z działalnością wojskową oraz z dostarczaniem, produkcją, konserwacją i stosowaniem broni i sprzętu wojskowego
• finansowania działalności wojskowej lub udzielania wsparcia finansowego w tym zakresie.

Przyjęta przez Radę UE decyzja wprowadza zakaz wjazdu do Unii i zamrożenie aktywów względem 13 osób , co do których uznaje się, że:

• utrudniają proces pokojowy
• zagrażają stabilności w Darfurze i na szerszą skalę
• naruszyły międzynarodowe prawo humanitarne lub prawo dotyczące praw człowieka, czy też dopuściły się okrucieństw
• złamały embargo na broń lub są odpowiedzialne za ataki z powietrza w regionie Darfuru i nad tym regionem.

• Decyzja o sankcjach w związku z sytuacją w Sudanie (Dziennik Urzędowy UE)
• Rozporządzenie o sankcjach w związku z sytuacją w Sudanie (Dziennik Urzędowy UE)

Więcej informacji

• Unia Europejska i Sudan (Europejska Służba Działań Zewnętrznych)
• Przedstawicielstwo dyplomatyczne UE w Sudanie