Ρύθμιση του τραπεζικού τομέα
Το πλαίσιο της ΕΕ για τον τραπεζικό τομέα εφαρμόζεται σε όλες τις τράπεζες, καθώς και άλλα πιστωτικά ιδρύματα και επιχειρήσεις επενδύσεων που δραστηριοποιούνται εντός της ΕΕ. Στόχος του είναι να διασφαλίσει σταθερότητα και ακεραιότητα, ενδυναμώνοντας παράλληλα την εμπιστοσύνη του κοινού στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Οι στόχοι του πλαισίου της ΕΕ για τον τραπεζικό τομέα
Προστασία καταθετών
Εγγύηση των κεφαλαίων των καταθετών με τη διατήρηση επαρκώς κεφαλαιοποιημένων τραπεζών που είναι ικανές να αντεπεξέρχονται σε χρηματοπιστωτικούς κλυδωνισμούς.
Πρόληψη συστημικών κινδύνων
Μετριασμός των κινδύνων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε χρηματοπιστωτικές κρίσεις και να αποσταθεροποιήσουν την οικονομία.
Εναρμόνιση προτύπων
Θέσπιση ενιαίων κανόνων για τη δημιουργία ισότιμων όρων ανταγωνισμού και την προώθηση του θεμιτού ανταγωνισμού μεταξύ πιστωτικών ιδρυμάτων.
Ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της διαφάνειας
Ενίσχυση της συνολικής σταθερότητας και διαφάνειας για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και τη διασφάλιση μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας.
Κύριες νομικές πράξεις
Η ΕΕ έχει θεσπίσει νομικές πράξεις για διάφορες πτυχές του τραπεζικού τομέα. Ακολουθεί σύνοψη των βασικών νομοθετημάτων.
Κανονισμός και οδηγία για τις κεφαλαιακές απαιτήσεις
Ο κανονισμός για τις κεφαλαιακές απαιτήσεις (ΚΚΑ) και η οδηγία για τις κεφαλαιακές απαιτήσεις (ΟΚΑ) καθορίζουν λεπτομερείς απαιτήσεις προληπτικής εποπτείας, μεταξύ άλλων, για την κεφαλαιακή επάρκεια, τη ρευστότητα, τη μόχλευση, τη διαχείριση κινδύνων και την εποπτεία.
Οι κανόνες αυτοί διασφαλίζουν ότι οι τράπεζες διαθέτουν επαρκή κεφάλαια και ρευστότητα για τον μετριασμό των κινδύνων και την απορρόφηση πιθανών ζημιών.
- Κανονισμός για τις κεφαλαιακές απαιτήσεις (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)
- Οδηγία για τις κεφαλαιακές απαιτήσεις (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)
Οδηγία για τα συστήματα εγγύησης των καταθέσεων
Η οδηγία για τα συστήματα εγγύησης των καταθέσεων (ΣΕΚ) προστατεύει τους καταθέτες σε κάθε κράτος μέλος, εξασφαλίζοντας την επιστροφή καταθέσεων μέχρι το ποσό των 100.000 ευρώ σε περίπτωση πτώχευσης τράπεζας. Η οδηγία θεσπίζει επίσης κανόνες για τα εθνικά συστήματα εγγύησης των καταθέσεων, καθώς και για τα όρια κάλυψης και τις διαδικασίες χρηματοδότησης και εκταμίευσης.
Όλες οι τράπεζες υποχρεούνται να συμμετέχουν σε αυτά τα συστήματα.
Οι τράπεζες που συμμετέχουν στα συστήματα αυτά καταβάλλουν εισφορές ανάλογα με το προφίλ κινδύνου τους και άλλους παράγοντες. Το σύστημα εγγύησης συγκεντρώνει τις εισφορές σε ένα ταμείο. Εάν μια τράπεζα πτωχεύσει και οι καταθέσεις καταστούν μη διαθέσιμες, τα συστήματα εγγύησης πρέπει να είναι σε θέση να αποζημιώσουν τους καταθέτες που διατηρούν καταθέσεις οι οποίες προστατεύονται δυνάμει της οδηγίας.
Οδηγία για την ανάκαμψη και την εξυγίανση των τραπεζών
Η οδηγία για την ανάκαμψη και την εξυγίανση των τραπεζών (BRRD) θεσπίζει πλαίσιο για την ομαλή ανάκαμψη και εξυγίανση προβληματικών τραπεζών, ώστε να ελαχιστοποιούνται οι επιπτώσεις στην οικονομία και να εξαλείφεται η ανάγκη για τη διάσωσή τους με πόρους των φορολογουμένων.
Η οδηγία:
- διασφαλίζει την αποτελεσματική διαχείριση των προβληματικών τραπεζών μέσω σχεδιασμού εξυγίανσης και πρωτοκόλλων αντιμετώπισης κρίσεων
- αποτρέπει την ανάγκη για χρήση πόρων των φορολογουμένων σε περίπτωση πτώχευσης τραπεζών θεσπίζοντας μηχανισμό διάσωσης με ίδια μέσα (μέτοχοι και πιστωτές πρέπει να επωμίζονται το κόστος σε περίπτωση πτώχευσης της τράπεζας)
- ιδρύει ταμεία εξυγίανσης, τα οποία χρηματοδοτούνται από τον τραπεζικό τομέα, προκειμένου να παράσχουν στήριξη για την εξυγίανση προβληματικών τραπεζών, εφόσον χρειαστεί
Κανονισμός για τον ενιαίο εποπτικό μηχανισμό
Ο κανονισμός για τον ενιαίο εποπτικό μηχανισμό (ΕΕΜ) καθορίζει το πλαίσιο για τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) στην εποπτεία σημαντικών τραπεζών στην τραπεζική ένωση.
Ο ΕΕΜ προσδιορίζει τις εποπτικές αρμοδιότητες της ΕΚΤ και το πλαίσιο της συνεργασίας της με τις εθνικές εντεταλμένες αρχές.
Κανονισμός για τον ενιαίο μηχανισμό εξυγίανσης
Ο κανονισμός για τον ενιαίο μηχανισμό εξυγίανσης (ΕΜΕ) παρέχει το πλαίσιο για τον ρόλο του Ενιαίου Συμβουλίου Εξυγίανσης (SRB) στην εξυγίανση προβληματικών τραπεζών εντός της τραπεζικής ένωσης.
Ο κανονισμός ΕΜΕ καθορίζει τις εξουσίες του SRB όσον αφορά τον σχεδιασμό της εξυγίανσης, τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και τη χρήση του Ενιαίου Ταμείου Εξυγίανσης.
Βασιλεία ΙΙΙ
Τα πρότυπα του πλαισίου «Βασιλεία ΙΙΙ» είναι ένα σύνολο διεθνών τραπεζικών κανόνων που ανέπτυξε η Επιτροπή της Βασιλείας για την τραπεζική εποπτεία με σκοπό την ενίσχυση των κεφαλαιακών απαιτήσεων των τραπεζών μέσω της αύξησης της ρευστότητας και της μείωσης της τραπεζικής μόχλευσης.
Τα πρότυπα αυτά έχουν ενσωματωθεί στο κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ μέσω τροποποιήσεων του ΚΚΑ και της ΟΚΑ.
Σε σύγκριση με το πλαίσιο «Βασιλεία ΙΙ», η «Βασιλεία ΙΙΙ» προσθέτει ορισμένες βασικές διατάξεις σύμφωνα με τις οποίες:
- οι τράπεζες πρέπει να διαθέτουν περισσότερα κεφάλαια για την κάλυψη πιθανών ζημιών, ώστε να διασφαλίζεται μεγαλύτερη σταθερότητα σε περιόδους οικονομικής ύφεσης
- οι τράπεζες υποχρεούνται να διατηρούν υψηλής ποιότητας ρευστά στοιχεία ενεργητικού σε επαρκή ποσότητα ώστε να αντεπεξέρχονται επιτυχώς σε ένα σενάριο ακραίων καταστάσεων διάρκειας 30 ημερών (δείκτης κάλυψης ρευστότητας)
- οι τράπεζες πρέπει να διαθέτουν σταθερές πηγές χρηματοδότησης για την υποστήριξη των δραστηριοτήτων τους σε χρονικό ορίζοντα ενός έτους (δείκτης καθαρής σταθερής χρηματοδότησης)
- εφαρμόζεται μέτρο που δεν βασίζεται στην επικινδυνότητα για τον περιορισμό της συσσώρευσης υπερβολικής μόχλευσης στον τραπεζικό τομέα (δείκτης μόχλευσης)
- θεσπίζονται βελτιωμένες πρακτικές διαχείρισης κινδύνου και αυστηρότερες προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων που διασφαλίζουν ότι οι τράπεζες είναι σε θέση να αντέχουν οικονομικούς κλυδωνισμούς
Το Συμβούλιο εξέδωσε τη δέσμη νομοθετικών μέτρων για την εφαρμογή των προτύπων του πλαισίου «Βασιλεία ΙΙΙ» στις 30 Μαΐου 2024.Οι νέοι κανόνες τέθηκαν σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2025, ενώ ορισμένες απαιτήσεις υπόκεινται σε πολυετή περίοδο σταδιακής εφαρμογής.
Οι ρόλοι των θεσμικών οργάνων
Το πλαίσιο της ΕΕ για τον τραπεζικό τομέα περιλαμβάνει σειρά σημαντικών φορέων, καθένας από τους οποίους συντελεί στη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα είναι η κύρια εποπτική αρχή σημαντικών τραπεζών στην ευρωζώνη στο πλαίσιο του ενιαίου εποπτικού μηχανισμού. Διασφαλίζει ότι οι εν λόγω τράπεζες συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις προληπτικής εποπτείας.
Το Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης είναι αρμόδιο για τον σχεδιασμό και τη διαχείριση της εξυγίανσης προβληματικών τραπεζών στο πλαίσιο του ενιαίου μηχανισμού εξυγίανσης. Το έργο του υποστηρίζεται από το Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης.
Η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών (ΕΑΤ) προωθεί την αποτελεσματική και συνεπή προληπτική ρύθμιση και εποπτεία σε ολόκληρη την ΕΕ. Αναπτύσσει τεχνικά πρότυπα και κατευθυντήριες γραμμές για την εναρμόνιση των ρυθμιστικών πρακτικών.
Οι εθνικές εντεταλμένες αρχές (ΕΕΑ) εποπτεύουν τις μικρότερες τράπεζες και εφαρμόζουν τους κανονισμούς της ΕΕ σε εθνικό επίπεδο, συμπληρώνοντας το έργο της ΕΚΤ και της ΕΑΤ.
Τελευταίες και τρέχουσες εξελίξεις
Το πλαίσιο της ΕΕ για τον τραπεζικό τομέα εξακολουθεί να προσαρμόζεται και να εξελίσσεται ανταποκρινόμενο στις παγκόσμιες οικονομικές μεταβολές, τις τεχνολογικές εξελίξεις και τις προτεραιότητες βιωσιμότητας. Στόχος είναι η ενίσχυση της ανθεκτικότητας του χρηματοπιστωτικού συστήματος, καθώς και η προώθηση της καινοτομίας και η διασφάλιση της προστασίας των καταναλωτών.
Δέσμη μέτρων για τον ψηφιακό χρηματοοικονομικό τομέα
Ανταποκρινόμενη στη ραγδαία ανάπτυξη του ψηφιακού χρηματοοικονομικού τομέα, η ΕΕ διαμορφώνει ολοκληρωμένο κανονιστικό πλαίσιο για να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που θέτουν τα κρυπτονομίσματα, οι καινοτομίες στον τομέα της χρηματοοικονομικής τεχνολογίας και τα ψηφιακά συστήματα πληρωμών.
Βιώσιμη χρηματοδότηση
Η ενσωμάτωση των δραστηριοτήτων περιβαλλοντικών, κοινωνικών και σχετικών με τη διακυβέρνηση αξιολογήσεων (ΠΚΔ) στο κανονιστικό πλαίσιο του τραπεζικού τομέα αποτελεί προτεραιότητα για την ΕΕ. Στις 19 Νοεμβρίου, το Συμβούλιο ενέκρινε νέους κανόνες που αποσκοπούν στο να καταστήσουν τις δραστηριότητες αξιολόγησης στην ΕΕ πιο συνεκτικές, διαφανείς και συγκρίσιμες, προκειμένου να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των επενδυτών στα βιώσιμα χρηματοοικονομικά προϊόντα.
Η Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών (ESMA) θα εξουσιοδοτεί και θα εποπτεύει τους παρόχους αξιολογήσεων ΠΚΔ που δραστηριοποιούνται στην ΕΕ, διασφαλίζοντας ότι τηρούν τα πρότυπα διαφάνειας.
Ξέπλυμα χρήματος
Για την αντιμετώπιση των αναδυόμενων κινδύνων και την πάταξη του οικονομικού εγκλήματος, η ΕΕ ενισχύει το πλαίσιο για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (AML), με αυστηρότερους ελέγχους, αυξημένη διαφάνεια στις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές και μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ των εθνικών και των ενωσιακών αρχών.
Η σύσταση νέας αρχής της ΕΕ για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (AMLA) θα διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στην παρακολούθηση της συμμόρφωσης και στη διασφάλιση της ενιαίας εφαρμογής των κανόνων ενάντια στο ξέπλυμα χρήματος σε όλα τα κράτη μέλη.
Διαχείριση κρίσεων και ασφάλιση των καταθέσεων
Τα τελευταία χρόνια, οι αρχές των κρατών μελών έχουν αναζητήσει συχνά λύσεις εκτός του πλαισίου της ΕΕ σε περιπτώσεις πτώχευσης τραπεζών μεσαίου και μικρότερου μεγέθους στην ΕΕ. Αυτό είχε ενίοτε ως αποτέλεσμα να χρησιμοποιηθούν χρήματα των φορολογουμένων για τη στήριξη των προβληματικών τραπεζών, αντί να χρησιμοποιηθούν οι απαιτούμενοι εσωτερικοί πόροι της εκάστοτε τράπεζας υπό πτώχευση ή τα ιδιωτικά, χρηματοδοτούμενα από τον κλάδο δίχτυα ασφαλείας, όπως προβλέπεται από το πλαίσιο της ΕΕ για την εξυγίανση των τραπεζών.
Για την αντιμετώπιση τέτοιων καταστάσεων, τον Απρίλιο του 2023, η Επιτροπή πρότεινε μεταρρύθμιση του πλαισίου για τη διαχείριση κρίσεων και την ασφάλιση των καταθέσεων (ΔΚΑΚ). Στις 19 Μαΐου 2024, το Συμβούλιο καθόρισε τη θέση του σχετικά με το πλαίσιο εγκρίνοντας διαπραγματευτική εντολή. Στις 25 Ιουνίου 2025, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν σε συμφωνία σχετικά με την επανεξέταση, γεγονός που αποτέλεσε ένα ακόμη βήμα προς την ολοκλήρωση της τραπεζικής ένωσης της ΕΕ.
Η μεταρρυθμιστική δέσμη περιλαμβάνει νομοθετικές προτάσεις για την τροποποίηση της οδηγίας για την ανάκαμψη και την εξυγίανση των τραπεζών, του κανονισμού για τον ενιαίο μηχανισμό εξυγίανσης και της οδηγίας για τα συστήματα εγγύησης των καταθέσεων. Η επανεξέταση αποσκοπεί στο να γεφυρώσει το χρηματοδοτικό κενό δίνοντας στις μικρές και μεσαίες τράπεζες πρόσβαση σε δίχτυα ασφαλείας με τη χρηματοδότηση του κλάδου ως ένα πρόσθετο εργαλείο χρηματοδότησης της εξυγίανσης και να μειώσει την εξάρτηση ανασφάλιστων καταθετών από τη διάσωση με ίδια μέσα.
- Εξυγίανση τραπεζών: Συμφωνία Συμβουλίου και Κοινοβουλίου για την ενίσχυση του πλαισίου διαχείρισης κρίσεων της ΕΕ (δελτίο Τύπου, 25 Ιουνίου 2025)
- Πλαίσιο για τη διαχείριση τραπεζικών κρίσεων και την ασφάλιση των καταθέσεων: Το Συμβούλιο καθορίζει τη θέση του (δελτίο Τύπου, 19 Ιουνίου 2024)
Αλυσιδωτές δομές
Στις 26 Μαρτίου 2024, το Συμβούλιο εξέδωσε την οδηγία για τις «αλυσιδωτές δομές», που εντάσσεται στη μεταρρύθμιση του πλαισίου ΔΚΑΚ. Με αυτήν τροποποιούνται η οδηγία για την ανάκαμψη και την εξυγίανση των τραπεζών και ο κανονισμός για τον ενιαίο μηχανισμό εξυγίανσης. Θεσπίζεται σειρά στοχευμένων προσαρμογών που θα παίξουν σημαντικό ρόλο στη βελτίωση της αναλογικότητας του πλαισίου.
Τελευταία ενημέρωση: 25 Ιουνίου 2025