Οικολογικός προσανατολισμός της γεωργίας

Βιώσιμο, ανθεκτικό και υγιές σύστημα τροφίμων

Ο αγροδιατροφικός τομέας είναι σημαντικός οικονομικός τομέας της ΕΕ.

Ο τομέας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το περιβάλλον, αλλά έχει και σπουδαίο αντίκτυπο σε αυτόν. Η παραγωγή τροφίμων και η αλυσίδα εφοδιασμού της αποτελούν πηγή εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που προκαλούν κλιματική αλλαγή. Η εντατική γεωργία μπορεί να προκαλέσει υποβάθμιση του εδάφους και απώλεια βιοποικιλότητας λόγω της αποψίλωσης των δασών και της χρήσης φυτοφαρμάκων και άλλων πρακτικών που δεν σέβονται το περιβάλλον.

Η ΕΕ αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο παράγονται και καταναλώνονται τα τρόφιμα στην Ευρώπη με τους εξής σκοπούς:

• βελτίωση της βιωσιμότητας της γεωργίας και των συστημάτων τροφίμων
• ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι σε κρίσεις
• συνεχής διασφάλιση ότι τα τρόφιμα είναι υγιεινά και οικονομικά προσιτά

Με την προώθηση βιώσιμων πρακτικών, τη μείωση των εκπομπών και της ρύπανσης και την ενίσχυση της βιοποικιλότητας, η ΕΕ εργάζεται για τη δημιουργία συστήματος τροφίμων ανθεκτικού στην κλιματική αλλαγή και φιλικού προς το περιβάλλον.

Επιπλέον, η ΕΕ επιθυμεί να βελτιώσει την καλή μεταχείριση των ζώων, να μειώσει την απώλεια και τη σπατάλη τροφίμων, να προωθήσει πιο βιώσιμη κατανάλωση τροφίμων και υγιεινή διατροφή και να καταπολεμήσει την απάτη στον τομέα των τροφίμων στην αλυσίδα εφοδιασμού.

Γιατί θα πρέπει η γεωργία να γίνει πιο οικολογική;

Σε παγκόσμιο επίπεδο, το ένα τρίτο των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου προέρχεται από τα συστήματα τροφίμων, σύμφωνα με τη διακυβερνητική επιτροπή για την κλιματική αλλαγή (IPCC). Εντός της ΕΕ, η γεωργία ευθύνεται για σχεδόν το 11% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ, οι οποίες προέρχονται κυρίως από εκπομπές μεθανίου από την κτηνοτροφία και υποξειδίου του αζώτου από τα εδάφη.

Ωστόσο, η γεωργία και η δασοκομία μπορούν να συμβάλουν καταλυτικά στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής μέσω της απορρόφησης του άνθρακα της ατμόσφαιρας.

Η υπερβολική χρήση φυτοφαρμάκων και αντιμικροβιακών ουσιών στη γεωργία αποτελεί μια ακόμη πρόκληση, με σοβαρές επιπτώσεις στο περιβάλλον και την υγεία και με αποτέλεσμα τη ρύπανση των υδάτων, την υποβάθμιση του εδάφους και την ανάπτυξη μικροβιακής αντοχής.

Ποσοστό 60-70% των εδαφών της ΕΕ θεωρείται ότι βρίσκεται σε ανθυγιεινή κατάσταση, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος. Το εξαντλημένο έδαφος και τα υποβαθμισμένα γεωργικά οικοσυστήματα έχουν πιο περιορισμένη ικανότητα παραγωγής τροφίμων.

Βασικές πολιτικές και νομοθεσία της ΕΕ

Η προσέγγιση της ΕΕ για τον οικολογικό προσανατολισμό της γεωργίας ενσωματώνεται σε διάφορες στρατηγικές και νομοθεσίες.

Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, η οποία εγκρίθηκε το 2019, αποτελεί δέσμη πρωτοβουλιών πολιτικής για το περιβάλλον και το κλίμα. Θέτει ως στόχο να καταστεί η Ευρώπη κλιματικά ουδέτερη έως το 2050. Η γεωργία αποτελεί καίριο μέρος αυτής της μετάβασης.

• Στρατηγική «από το αγρόκτημα στο πιάτο»

Η στρατηγική «από το αγρόκτημα στο πιάτο» αποτελεί μία από τις βασικές δράσεις στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. Προτίθεται να μετασχηματίσει το ισχύον σύστημα τροφίμων της ΕΕ σε ένα βιώσιμο μοντέλο. Το Συμβούλιο ενέκρινε τον στόχο αυτό στα συμπεράσματα του Οκτωβρίου του 2020.

• Στρατηγική για τη βιοποικιλότητα

Η στρατηγική για τη βιοποικιλότητα αποτελεί μια ακόμη βασική συνιστώσα της Πράσινης Συμφωνίας. Αποσκοπεί στην αποκατάσταση των οικοσυστημάτων και στην αντιστροφή της απώλειας βιοποικιλότητας και προωθεί αγροοικολογικές πρακτικές, συμπεριλαμβανομένων της αμειψισποράς και της αγροδασοπονίας.

• Κοινή γεωργική πολιτική

Η κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ) έχει μεταρρυθμιστεί για την αποτελεσματικότερη στήριξη των περιβαλλοντικών και κλιματικών στόχων. Για το 2023-2027, 40% του προϋπολογισμού της ΚΓΠ διατίθεται στη δράση για το κλίμα.

• Κανονισμός για την αποκατάσταση της φύσης

Σύμφωνα με τη στρατηγική για τη βιοποικιλότητα, ο κανονισμός της ΕΕ για την αποκατάσταση της φύσης θέτει για πρώτη φορά δεσμευτικούς στόχους για την αποκατάσταση των οικοσυστημάτων, των οικοτόπων και των ειδών. Στόχος είναι επίσης η ενίσχυση της βιοποικιλότητας και η αύξηση της βιωσιμότητας της γεωργικής γης.

Οι σχετικές στρατηγικές και οι νομοθετικές πράξεις αφορούν ευρύ φάσμα κρίσιμων ζητημάτων, από τη μείωση των εκπομπών και τη χρήση φυτοφαρμάκων έως τη βιολογική γεωργία, την καλή μεταχείριση των ζώων και τη σπατάλη τροφίμων.

Πιο βιώσιμη γεωργία

Η νέα ΚΓΠ, που ισχύει από το 2023, παρέχει κίνητρα στους γεωργούς και απαιτεί από αυτούς να υιοθετήσουν φιλοπεριβαλλοντικές πρακτικές.

• αιρεσιμότητα:: οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις που λαμβάνουν άμεσες ενισχύσεις από την ΚΓΠ πρέπει να προστατεύουν τους υγρότοπους και τους τυρφώνες και να εφαρμόζουν πρακτικές αμειψισποράς ή διαφοροποίησης και εδαφοκάλυψης
• οικολογικά προγράμματα: εάν οι γεωργοί τηρούν με το παραπάνω τις υποχρεωτικές απαιτήσεις, μπορούν να λάβουν πρόσθετες ενισχύσεις από οικολογικά προγράμματα. Τουλάχιστον το 25% των άμεσων ενισχύσεων διατίθεται σε οικολογικά προγράμματα, με προϋπολογισμό 48,5 δισ. ευρώ
• ανάπτυξη της υπαίθρου: περαιτέρω στήριξη προέρχεται από προγράμματα ανάπτυξης της υπαίθρου, τα οποία παρέχουν οικονομική στήριξη στους γεωργούς για την εφαρμογή περιβαλλοντικών πρακτικών

Οι γεωργοί μπορούν επίσης να συμβάλουν στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου με πρακτικές ανθρακοδεσμευτικής γεωργίας. Σε αυτές περιλαμβάνονται δράσεις για τη δέσμευση άνθρακα από την ατμόσφαιρα (παγίδευση άνθρακα) και την αποθήκευσή του στο έδαφος ή τη βιομάζα, καθώς και για την καλύτερη διαχείριση των εδαφών, ώστε να ενισχυθεί η ικανότητά τους να αποθηκεύουν άνθρακα.

• Κανόνες χρηματοδότησης της ΚΓΠ για την περίοδο 2023-2027
• Απορροφήσεις άνθρακα

Αποκατάσταση των γεωργικών οικοσυστημάτων

Μέσω του κανονισμού για την αποκατάσταση της φύσης, ο οποίος ισχύει από τον Αύγουστο του 2024, ζητείται από τα κράτη μέλη της ΕΕ να λάβουν μέτρα για:

• να αποκατασταθεί το 30% των αποστραγγισμένων τυρφώνων υπό γεωργική χρήση έως το 2030 και το 50% έως το 2050 (μπορεί να εφαρμοστεί χαμηλότερο ποσοστό στις χώρες που επηρεάζονται ιδιαίτερα)
• να ενισχυθεί το απόθεμα άνθρακα σε ανόργανα εδάφη
• να αυξηθούν τα χαρακτηριστικά τοπίου υψηλής ποικιλομορφίας στις γεωργικές εκτάσεις (όπως θαμνοστοιχίες, ζώνες ανθοφόρων φυτών, εκτάσεις σε αγρανάπαυση, μικρές λίμνες και οπωροφόρα δένδρα)

Βιολογική γεωργία

Η βιολογική γεωργία αποτελεί βασικό εργαλείο στη μετάβαση της ΕΕ σε βιώσιμα συστήματα τροφίμων. Εφαρμόζει φιλικές προς το περιβάλλον πρακτικές που ελαχιστοποιούν τη χρήση λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων, βελτιώνουν την υγεία του εδάφους, ενισχύουν τη βιοποικιλότητα και εξασφαλίζουν υψηλά πρότυπα καλής διαβίωσης των ζώων. Στόχος της ΕΕ είναι το 25% των γεωργικών της εκτάσεων να καλλιεργούνται με βιολογικό τρόπο έως το 2030.

Η στήριξη της βιολογικής γεωργίας είναι ενσωματωμένη στην κοινή γεωργική πολιτική. Επιπλέον, ο κανονισμός για τη βιολογική γεωργία διασφαλίζει υψηλά πρότυπα για τη βιολογική παραγωγή και πιστοποίηση, προωθώντας τη διαφάνεια και την εμπιστοσύνη των καταναλωτών στα βιολογικά προϊόντα.

• Σχέδιο δράσης για τη βιολογική παραγωγή (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)