Groenere landbouw

Een duurzaam, veerkrachtig en gezond voedselsysteem

De agrovoedingssector is een belangrijke economische sector in de EU.

Het milieu heeft een grote invloed op de sector, maar omgekeerd geldt dat evenzeer. De voedselproductie en de voedsel­toeleveringsketen zijn een bron van broeikasgasemissies die klimaatverandering veroorzaken. Intensieve landbouw die gepaard gaat met ontbossing, pesticidegebruik of andere praktijken die slecht zijn voor het milieu, kan bodemdegradatie en biodiversiteitsverlies veroorzaken.

De EU verandert de manier waarop voedsel in Europa wordt geproduceerd en geconsumeerd om:

• landbouw en voedselsystemen duurzamer te maken
• de veerkracht bij crises te versterken
• voedsel gezond en betaalbaar te houden

Door duurzame praktijken te bevorderen, emissies en verontreiniging terug te dringen en de biodiversiteit te verbeteren, maakt de EU zich sterk voor een klimaatbestendig, milieuvriendelijk voedselsysteem.

Daarnaast wil de EU het dierenwelzijn verbeteren, voedselverlies en -verspilling verminderen, duurzamere voedselconsumptie en gezonde voedingspatronen bevorderen en voedselfraude in de toeleveringsketen bestrijden.

Waarom moet de landbouw groener worden?

Volgens de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering (IPCC) is ongeveer een derde van de broeikasgas­­emissies in de wereld afkomstig van voedselsystemen. Binnen de EU is de landbouw verantwoordelijk voor bijna 11% van de uitstoot, voornamelijk in de vorm van methaanemissies van vee en distikstofoxide uit de bodem.

Tegelijk kunnen land- en bosbouw een belangrijke rol spelen bij de bestrijding van klimaat­verandering door CO2 uit de lucht te halen.

Een ander probleem in de landbouw is het overmatige gebruik van pesticiden en antimicrobiële stoffen. Dit heeft ernstige gevolgen voor het milieu en de gezondheid: waterverontreiniging, bodemdegradatie en antimicrobiële resistentie.

Volgens het Europees Milieuagentschap verkeert 60-70% van de bodems in de EU in slechte staat. Verarmde bodems en aangetaste landbouw­ecosystemen leveren minder voedsel op.

Belangrijkste beleidsmaatregelen en wetgeving van de EU

De EU wil de landbouw vergroenen via verschillende strategieën en wetgevings­maatregelen.

Sinds 2019 is er de Europese Green Deal, een pakket milieu- en klimaatbeleidsinitiatieven. dat moet leiden tot een klimaatneutraal Europa in 2050. Landbouw is een cruciaal onderdeel van deze transitie.

• "Van boer tot bord"-strategie

Een van de belangrijkste maatregelen in de Green Deal is de "van boer tot bord"-strategie. Die moet het huidige voedselsysteem van de EU duurzamer maken. De Raad onderschreef dat doel in zijn conclusies van oktober 2020.

• Biodiversiteitsstrategie

Een andere hoeksteen van de Green Deal is de biodiversiteitsstrategie. Doel is ecosystemen te herstellen en biodiversiteitsverlies om te buigen. Agro-ecologische praktijken zoals gewasrotatie en agrobosbouw worden bevorderd.

• Gemeenschappelijk landbouwbeleid

Het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) is hervormd om milieu- en klimaatdoelstellingen doeltreffender te ondersteunen. Voor 2023-2027 gaat 40% van de GLB-begroting naar klimaatactie.

• Natuurherstelwet

Conform de biodiversiteits­strategie legt de natuur­herstelwet (als eerste ooit) bindende streefcijfers vast voor het herstel van ecosystemen, habitats en soorten. Het doel is ook de biodiversiteit te vergroten en de landbouwgrond duurzamer te maken.

Deze strategieën en wetten hebben betrekking op diverse cruciale kwesties, van emissiereductie en pesticidegebruik tot biologische landbouw, dierenwelzijn en voedselverspilling.

Duurzamere landbouw

Het nieuwe GLB, van kracht sinds 2023, stimuleert en verplicht boeren om milieuvriendelijk te werk te gaan.

• conditionaliteit: landbouwbedrijven die rechtstreekse GLB-betalingen ontvangen, moeten wetlands en veengebieden beschermen en aan gewasrotatie, gewasdiversificatie en bodembedekking doen
• ecoregelingen: landbouwers die meer doen dan verplicht, komen in aanmerking voor extra betalingen uit ecoregelingen. Ten minste 25% van de rechtstreekse betalingen gaat naar ecoregelingen – goed voor een begroting van € 48,5 miljard
• plattelandsontwikkeling: landbouwers die groene praktijken toepassen, kunnen daarvoor ook steun uit programma's voor plattelandsontwikkeling krijgen

Landbouwers kunnen de uitstoot van broeikasgassen ook helpen verminderen door voor koolstoflandbouw te kiezen. Zo zijn er maatregelen om koolstof uit de atmosfeer te halen (koolstofvastlegging) en op te slaan in de bodem of biomassa, en om de bodem zo te beheren dat er meer koolstof in wordt opgeslagen.

• GLB-financieringsregels 2023-2027
• Koolstof­verwijderingen

Herstel van landbouwecosystemen

Volgens de verordening natuurherstel, van kracht sinds augustus 2024, moeten de EU-lidstaten maatregelen te nemen om:

• 30% van de drooggelegde veengebieden die voor landbouw worden gebruikt tegen 2030 te herstellen, en 50% tegen 2050 (een lager percentage is mogelijk voor landen waar dit niet haalbaar is)
• de koolstofvoorraad in minerale bodems te verbeteren
• meer en verschillende landschaps­elementen aan te brengen op landbouwgrond (zoals heggen, bloemstroken, braakland, vijvers en fruit­bomen)

Biologische landbouw

Biologische landbouw blijft een essentieel instrument voor de transitie van de EU naar duurzamere voedselsystemen. Biologische landbouw maakt gebruik van milieuvriendelijke praktijken die het gebruik van meststoffen en pesticiden tot een minimum beperken, de bodemgezondheid verbeteren, de biodiversiteit vergroten en hoge dierenwelzijnsnormen waarborgen. De EU streeft ernaar dat 25% van haar landbouwgrond in 2030 biologisch is.

Steun voor biologische landbouw zit in het GLB vervat. Daarnaast legt de verordening biologische landbouw strenge normen vast voor biologische productie en certificering, wat voor meer transparantie moet zorgen en het vertrouwen van de consument in biologische producten moet vergroten.

• Actieplan voor de biologische sector (Europese Commissie)