Míchumas san Aontas: fíricí agus figiúirí

Tá bacainní fós ar go leor daoine faoi mhíchumas rochtain a fháil ar chúram sláinte, oideachas, poist, fóillíocht, agus páirt a ghlacadh sa saol polaitiúil. Ceapann beagnach leath de dhaonra an Aontais go bhfuil idirdhealú bunaithe ar mhíchumas forleathan ina dtír féin

Tá an tAontas agus a Bhallstáit ag obair chun a chinntiú go mbeidh gach duine faoi mhíchumas in ann an méid seo a leanas a dhéanamh:

• leas a bhaint as a gcearta, lena gcuirtear an tsaorghluaiseacht san áireamh
• a bheith rannpháirteach go hiomlán sa tsochaí agus sa gheilleagar
• nach ndéantar idirdhealú orthu

Cé mhéad duine san Aontas atá faoi míchumas?

Bhí 24% de dhaonra an Aontais a bhí os cionn 16 bliana d’aois faoi mhíchumas de chineál éigin in 2024.

De réir shonraí Eurostat, is é sin 90 milliúnduine nó duine fásta as ceathrar san Aontas.

Céatadán na ndaoine faoi mhíchumas i dtíortha an Aontais

Léirítear sa léarscáil thíos céatadán na ndaoine faoi mhíchumas de réir tíre (ó Eurostat a thagann na sonraí agus tagraíonn siad do 2024). Is féidir leat an luchóg a chur thar na ciorcail chun na céatadáin a bhaineann le gach tír a fheiceáil. Is ag an Laitvia atá an sciar is airde de dhaoine faoi mhíchumas (41.2%), agus an Danmhairg ina diaidh (34.9%).

Dá aosta thú, is ea is dóchúla go mbeidh tú faoi mhíchumas

Léirítear sa ghraf seo sciar na ndaoine faoi mhíchumas de réir aoisghrúpa in 2024.

Is mó líon na mban faoi mhíchumas ná líon na bhfear

B’airde sciar na mban faoi mhíchumas ná sciar na bhfear sna Ballstáit uile in 2024. Tá 26.2% de dhaonra iomlán na mban faoi mhíchumas, i gcomparáid le 21.5% de dhaonra iomlán na bhfear.

Na deacrachtaí a chuireann as do dhaoine faoi mhíchumas

Duine as beirt den tuairim go ndéantar idirdhealú orthu

Caitear go dona nó go héagórach le go leor daoine faoi mhíchumas mar gheall ar a míchumas. Tugadh le fios i suirbhé Eorabharaiméadair in 2023 go mbraitheann 54% de dhaoine faoi mhíchumas go ndéantar idirdhealú orthu.

Bhí 17.7% de dhaoine faoi mhíchumas idir 20 agus 26 bliana d’aois dífhostaithe in 2020, i gcomparáid le 8.6% de dhaoine nach bhfuil faoi mhíchumas san aoisghrúpa céanna. Bíonn tionchar aige sin freisin ar easpa neamhspleáchais airgeadais do dhaoine faoi mhíchumas.

Tá duine as triúr i mbaol bochtaineachta nó eisiaimh shóisialta

In 2024, bhí 29% de dhaoine faoi mhíchumas i mbaol bochtaineachta nó eisiaimh shóisialta, i gcomparáid le 18% de dhaoine nach bhfuil faoi mhíchumas.

Fágann duine as cúigear an scoil go luath

Fágann dhá oiread níos mó daoine faoi mhíchumas an scoil go luath i gcomparáid le daoine nach bhfuil faoi mhíchumas. Freastalaíonn go leor daoine óga faoi mhíchumas ar scoileanna speisialta agus bíonn deacrachtaí acu rochtain a fháil ar an oideachas príomhshrutha agus oiliúint phríomhshrutha: ní fhaigheann ach 29% céim threasach (oideachas iar-mheánscoile) i gcomparáid le 44% de dhaoine nach bhfuil faoi mhíchumas.

4 oiread is dóchúla nach gcomhlíonfar a gcuid riachtanas cúraim sláinte

Tá sé de cheart ag gach duine cúram sláinte coisctheach agus cóir leighis a fháil, ach is minic a bhíonn cúram sláinte róchostasach, i bhfad ar shiúl agus faoi réir amanna feithimh fada do dhaoine faoi mhíchumas.

Déantar foréigean ar dhuine as cúigear

Is iad daoine faoi mhíchumas, go háirithe mná, daoine scothaosta agus leanaí, is mó atá i mbaol go ndéanfar foréigean nó drochíde orthu, sa bhaile agus in institiúidí cúraim araon: Rinneadh foréigean ar 17% de dhaoine faoi mhíchumas, i gcomparáid le 8% de dhaoine nach bhfuil faoi mhíchumas.

Féach freisin

• Coinbhinsiún ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas (na Náisiúin Aontaithe)
• <em>Strategy for the Rights of Persons with Disabilities 2021-2030</em> [Aontas an Chomhionannais: Straitéis maidir le Cearta Daoine faoi Mhíchumas 2021-2030] (an Coimisiún Eorpach)