Neamh-idirdhealú
Oibríonn an tAontas chun comhionannas a chur chun cinn agus idirdhealú sa tsochaí a chosc trína bheartais agus trína thionscnaimh.
Cosnaíonn dlí an Aontais ar idirdhealú
Cuireann reachtaíocht an Aontais cosc ar idirdhealú ar roinnt foras, lena n-áirítear:
- gnéas
- cine nó bunadh eitneach
- reiligiún nó creideamh
- míchumas
- de réir aoise
- gnéaschlaonadh
Liostaítear na forais idirdhealaithe chosanta sin in Airteagal 19 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh.
Tá forais bhreise cumhdaithe in Airteagal 21 maidir le neamh-idirdhealú i gCairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh lena gcumhdaítear neamh-idirdhealú.
Idirdhealú ciníoch
Fágann rialacha an Aontais go bhfuil sé mídhleathach idirdhealú a dhéanamh ar dhaoine ar bhonn a gcine nó a n-eitneachta.
Áirithítear le treoir ón gComhairle, dar dáta an 29 Meitheamh 2000, maidir le prionsabal na córa comhionainne a chur chun feidhme idir daoine gan beann ar thionscnamh ciníoch nó eitneach, go gcosnófar daoine aonair ar an gcineál sin idirdhealaithe i réimsí mar shampla fostaíocht, oideachas agus rochtain ar earraí agus ar sheirbhísí.
Tá plean gníomhaíochta an Aontais maidir le frithchiníochas 2020-2025 forbartha ag an gCoimisiún Eorpach freisin, ina n-aithnítear go bhfuil an t-idirdhealú ciníoch fós ina shaincheist leanúnach sa tsochaí.
Leagtar amach sa phlean bearta chun dul i ngleic leis an gciníochas agus chun cuimsiú níos fearr a chur chun cinn.
Idirdhealú in aghaidh na Romach
Leagann an tAontas béim ar a thábhachtaí atá cóir chomhionann na Romach agus a rannpháirtíocht chomhionann sa tsochaí. Tá na Ballstáit tiomanta an t-idirdhealú i gcoinne bhaill an mhionlaigh sin a chomhrac go héifeachtach agus a gcuimsiú sa tsochaí a chur chun cinn.
In 2021, ghlac an Chomhairle Eorpach moladh maidir le comhionannas, cuimsiú agus rannpháirtíocht na Romach.
Is é is aidhm don mholadh feabhas a chur ar chuimsiú sóisialta an phobail Romaigh, agus aghaidh á tabhairt ar na bacainní atá rompu i bpríomhréimsí mar shampla an t-oideachas, an fhostaíocht, an tithíocht agus an cúram sláinte.
Idirdhealú san ionad oibre
I mí na Samhna 2000, bhunaigh an Chomhairle creat ginearálta le haghaidh na córa comhionainne san fhostaíocht agus sa tslí bheatha.
Faoin treoir seo, cuirtear cosc ar idirdhealú san ionad oibre atá bunaithe ar aon cheann de na forais chosanta-i.e. reiligiún nó creideamh, gnéaschlaonadh, míchumas nó aois-i ngach gné den fhostaíocht, lena n-áirítear fostú, ardú céime, dálaí oibre, agus pá.
Tá na cúig fhoras idirdhealaithe seo, chomh maith le hidirdhealú inscne, san áireamh go sainráite i gConradh Liospóin, a thugann cumhacht don Aontas beart a dhéanamh chun an t-idirdhealú sin a chosc.
-
Níl an acmhainn seo ar fáil faoi láthair ach amháin sa teanga (sna teangacha) seo a leanas:
Cóir chomhionann d'fhir agus do mhná
Tá bearta curtha i bhfeidhm ag an Aontas freisin chun cóir chomhionann a chinntiú d’fhir agus do mhná san ionad oibre agus maidir le rochtain ar earraí agus ar sheirbhísí.
San ionad oibre
In 2006, rith an tAontas reachtaíocht lena ráthaítear go bhfuil fir agus mná i dteideal cóir chomhionann san ionad oibre, lena n-áirítear:
- pá comhionann as obair chomhionann
- cosaint ar ghnéaschiapadh
- an ceart chun saoire mháithreachais agus atharthachta
- rochtain ar oiliúint agus ar ardú céime gan laofacht inscne
Chun an sprioc sin a bhaint amach, tá dlíthe bunaithe ag an Aontas freisin chun bearnaí pá idir na hinscní a laghdú agus chun rochtain na mban ar phoist cheannaireachta a chur chun cinn.
An comhionannas inscne
Rochtain ar earraí agus ar sheirbhísí
Toirmisctear idirdhealú bunaithe ar ghnéas freisin agus rochtain á fáil ar earraí agus ar sheirbhísí, lena n-áirítear praghsáil earraí agus seirbhísí, agus ar an gcaoi sin áirithítear go gcaitear go cothrom le fir agus le mná i réimsí mar atá:
- cúram sláinte
- tithíocht
- seirbhísí baincéireachta
Faoin reachtaíocht, ní mór do na Ballstáit a cheangal ar chuideachtaí stop a chur le cleachtais as a n-eascraíonn cóir neamh-chomhionann, go háirithe i bpraghsáil atá bunaithe ar inscne, d’fhonn tomhaltóirí agus soláthraithe seirbhíse araon a chosaint.
Idirdhealú in aghaidh daoine faoi mhíchumas
Tá an tAontas agus a Bhallstáit ag obair chun a chinntiú go mbeidh gach duine faoi mhíchumas in ann an méid seo a leanas a dhéanamh:
- leas a bhaint as a gcearta, lena gcuirtear an tsaorghluaiseacht san áireamh
- a bheith rannpháirteach go hiomlán sa tsochaí agus sa gheilleagar
- nach ndéantar idirdhealú orthu
Na príomhéachtaí
Cé go bhfuil bacainní fós ann, tá dul chun cinn déanta ag an Aontas maidir le hinrochtaineacht agus cuimsiú a fheabhsú do dhaoine faoi mhíchumas trí bhearta agus tionscnaimh reachtacha éagsúla.
Tá ceanglais inrochtaineachta leagtha síos ag an Aontas le haghaidh táirgí agus seirbhísí áirithe, rud a chinntíonn go bhfuil rochtain níos fearr ag daoine faoi mhíchumas ar earraí, ar sheirbhísí agus ar spásanna poiblí.
Ní mór suíomhanna gréasáin agus feidhmchláir mhóibíleacha chomhlachtaí na hearnála poiblí a chur ar fáil do dhaoine faoi mhíchumas, rud a chuirfidh feabhas ar an gcuimsiú digiteach agus ar an rochtain chomhionann ar sheirbhísí poiblí ar líne.
Is cruthúnas é an cárta míchumais Eorpach ar stádas míchumais áit ar bith san Aontas, rud a thugann rochtain do dhaoine faoi mhíchumas ar na coinníollacha speisialta céanna le cónaitheoirí na tíre ar a dtugann siad cuairt.
Comhlachtaí comhionannais
Tá comhlachtaí comhionannais bunaithe ag an Aontas chun cóir chomhionann agus neamh-idirdhealú a chur chun cinn sna Ballstáit.
Is gníomhaireachtaí neamhspleácha iad sin a bhfuil sé de chúram orthu cearta daoine aonair a chosaint agus comhlíonadh dlíthe frith-idirdhealaithe a áirithiú.
I measc a bpríomhfheidhmeanna tá:
- tacaíocht agus comhairle neamhspleách a chur ar fáil d’íospartaigh an idirdhealaithe
- suirbhéanna agus taighde a dhéanamh chun measúnú a dhéanamh ar leitheadúlacht an idirdhealaithe
- tuarascálacha a fhoilsiú agus moltaí beartais a dhéanamh maidir le conas comhionannas a fheabhsú
- feasacht an phobail a ardú maidir le cearta a bhaineann le comhionannas agus neamh-idirdhealú
In 2024, ghlac an Chomhairle dhá threoir lena neartaítear ról na gcomhlachtaí comhionannais trí chaighdeáin íosta a bhunú i réimsí mar shampla inniúlacht, acmhainní agus neamhspleáchas ar thionchair sheachtracha.
Féach freisin
Comhionannas
Cearta bunúsacha san Aontas
Cearta saothair
An t-athbhreithniú deireanach: an 30 Iúil 2025