Seasamh glactha ag an gComhairle maidir le rialacha nua chun fuíolluisce uirbeach a chóireáil ar bhealach níos éifeachtúla

Tháinig an Chomhairle ar chomhaontú (cur chuige ginearálta) maidir le togra chun athbhreithniú a dhéanamh ar an treoir maidir le cóireáil fuíolluisce uirbigh. Tá an treoir athbhreithnithe ar cheann de na príomhspriocanna insoláthartha faoi phlean gníomhaíochta an Aontais maidir leis an truailliú nialasach.

Cé gur léiríodh le tríocha bliain anuas go bhfuil an treoir atá ann faoi láthair an-éifeachtach chun truailliú uisce a laghdú agus feabhas a chur ar chóireáil sceitheadh fuíolluisce, is é is aidhm don athbhreithniú seo an treoir a thabhairt cothrom le dáta trína raon feidhme a leathnú agus í a ailíniú le cuspóirí an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip.

Beidh an cur chuige ginearálta mar shainordú don chaibidlíocht le Parlaimint na hEorpa maidir le glacadh leagan deireanach na reachtaíochta.

Thángamar ar chomhaontú tábhachtach chun feabhas a chur ar bhailiú agus cóireáil fuíolluisce uirbigh san Aontas, córas atá i bhfeidhm cheana féin ar léir gur córas éifeachtach é. Táimid céim amháin níos gaire don sprioc a leagamar síos don Eoraip chun truailliú nialasach a bhaint amach. Tá rannchuidiú na hearnála seo ríthábhachtach chun ár gcuspóirí aeráide agus cabhróidh na rialacha nua linn an comhshaol agus sláinte na saoránach a chosaint a thuilleadh.

Teresa Ribera Rodríguez, tríú Leas-Uachtarán gníomhach agus Aire na Spáinne um an t-aistriú éiceolaíoch agus um an dúshlán déimeagrafach.

Na príomhathruithe a d’aontaigh an Chomhairle

Tá cothromaíocht sa téacs ón gComhairle idir príomhsprioc an athbhreithnithe atá beartaithe chun feabhas a chur ar bhailiú agus cóireáil fuíolluisce uirbigh agus solúbthacht a sholáthar do na Ballstáit i dtaobh chur chun feidhme na treorach, agus ardleibhéal cosanta do shláinte an duine agus don chomhshaol á áirithiú san am céanna.

Raon feidhme na treorach

Leathnaíodh cuspóirí na treorach, mar a mhol an Coimisiún, thar chosaint an chomhshaoil, chun cosaint shláinte an duine agus laghdú ar astaíochtaí gás ceaptha teasa (GCT) a áireamh freisin.

Chun aghaidh a thabhairt ar thruailliú ó cheirtleáin bheaga, murab ionann is coibhéis daonra (CD) 2 000 atá sa treoir atá ann cheana, leathnaigh an Chomhairle raon feidhme na treorach chun gach ceirtleán ina bhfuil CD 1 250 duine agus os a chionn a chuimsiú. Chun críoch na treorach seo, is éard atá i gcoibhéis daonra paraiméadar a úsáidtear chun cainníochtaí fuíolluisce a shainiú i dtaobh an ualaigh truaillithe uisce a bhféadfadh duine a bheith ina chúis leis in aghaidh an lae, arb é ‘coibhéis daonra amháin’ an t-ualach orgánach in-bhithdhíghrádaithe a bhfuil luach 60g ocsaigine in aghaidh an lae aige mar éileamh bitheolaíoch ar ocsaigin 5 lá.

Córais bailithe fuíolluisce agus pleananna bainistithe fuíolluisce

D’aontaigh an Chomhairle gur cheart an oibleagáid a leathnú, córais bailithe fuíolluisce uirbigh a bhunú, chuig gach ceirtleán ina bhfuil CD 1 250 nó níos mó. Ina theannta sin, chuir an Chomhairle an spriocdháta siar chun an oibleagáid sin a chomhlíonadh ó 2030 go 2035, agus bhí roinnt maoluithe ann do cheirtleáin bheaga agus do na Ballstáit sin is déanaí a tháinig isteach san Aontas. Mar shampla, i gcás na mBallstát a tháinig isteach in 2004 agus i ndiaidh 2006 féadfar síneadh 8 mbliana nó 12 bhliain, faoi seach, a chur lena spriocdhátaí maidir le comhlíonadh toisc go raibh orthu infheistíochtaí suntasacha níos déanaí a dhéanamh chun an treoir a chur chun feidhme.

Mura bhfuil sé indéanta nó costéifeachtach córas bailithe a bhunú, nó mura bhfuil bonn cirt leis, féadfaidh na Ballstáit córais aonair a úsáid chun fuíolluisce uirbeach a bhailiú agus a chóireáil.

Leagtar síos spriocdhátaí sa téacs do na Ballstáit chun plean comhtháite bainistithe fuíolluisce uirbigh a bhunú lena gcumhdófar ceirtleáin ina bhfuil os cionn CD 100 000 faoi 2035, agus ceirtleáin idir CD 10 000 agus CD 100 000 faoi 2040. Déanfar athbhreithniú ar na pleananna comhtháite bainistíochta sin gach 6 bliana ar a laghad.

Cóireáil fuíolluisce

Leathnaigh an Chomhairle an oibleagáid cóireáil thánaisteach (i.e. ábhar orgánach in-bhithdhíghrádaithe a bhaint) a chur i bhfeidhm ar fhuíolluisce uirbeach sula scaoiltear isteach sa chomhshaol é chuig gach ceirtleán ina bhfuil CD 1 250 nó níos mó faoi 2035. Tá feidhm ag na maoluithe maidir le ceirtleáin bheaga agus maidir leis na Ballstáit a tháinig isteach san Aontas le déanaí.

Faoi 2045, beidh ar na Ballstáit a áirithiú go gcuirfear cóireáil threasach (i.e., nítrigin agus fosfar a bhaint) i bhfeidhm i ngléasraí móra ina bhfuil CD 150 000 nó níos mó. Beidh cóireáil threasach éigeantach i gceirtleáin bheaga i limistéir atá i mbaol eotrófaithe. Tá maolú ar an gceanglas sin tugtha isteach ag na Ballstáit nuair a dhéantar fuíolluisce uirbeach cóireáilte a athúsáid le haghaidh uisciú talmhaíochta, ar choinníoll nach bhfuil aon rioscaí comhshaoil ná sláintíochta ann. Tá cóireáil bhreise chun deireadh a chur le speictream leathan micreathruailleán (‘cóireáil chathrach’) éigeantach i gcás gach gléasra ina bhfuil CD 200 000 nó níos mó faoi 2045, lena ngabhann spriocanna idirmheánacha in 2035 agus 2040.

Freagracht leathnaithe táirgeora

Chun na costais bhreise a bhaineann le cóireáil cheathartha a chumhdach agus i gcomhréir leis an bprionsabal ‘costas an truaillithe ar an truaillitheoir’, bheadh ar tháirgeoirí cógaisíochta agus cosmaidí is cúis le truailliú fuíolluisce uirbigh ó mhicreathruailleáin ranníocaíocht a dhéanamh le costais na cóireála breise sin, trí scéim freagrachta leathnaithe táirgeora (EPR). Chomhaontaigh an Chomhairle gur cheart feidhm a bheith ag EPR maidir le haon táirge a chuirtear ar an margadh, in aon tír agus trí aon mhodh. Meastar nach ualach riaracháin díréireach ar an táirgeoir iad díolúintí a fháil ó EPR.

Neodracht fuinnimh agus foinsí in-athnuaite fuinnimh

Chomhaontaigh na Ballstáit go bhféadfadh ról suntasach a bheith ag earnáil na cóireála fuíolluisce uirbigh chun astaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú go suntasach agus cuidiú leis an Aontas a chuspóir aeráidneodrachta a bhaint amach. Thug na Ballstáit isteach sprioc neodrachta fuinnimh, rud a chiallaíonn go mbeidh ar ghléasra cóireála fuíolluisce uirbigh an fuinneamh a ídíonn siad a tháirgeadh faoi 2045, lena ngabhfaidh spriocanna idirmheánacha forásacha. Is féidir an fuinneamh seo a tháirgeadh ar an láthair nó lasmuigh di, agus is féidir suas le 30% den fhuinneamh a cheannach ó fhoinsí seachtracha.

Faireachas fuíolluisce agus measúnú riosca

Leis na rialacha nua, beidh sé de chúram ar na Ballstáit faireachán a dhéanamh ar pharaiméadair sláinte i bhfuíolluisce uirbeach chun pataiginí atá freagrach as galair dhaonna agus as paindéimí, mar shampla víreas SARS-CoV-2 (coróinvíreas), póilióivíreas, agus fliúvíreas, a rianú.

Ina theannta sin, beidh sé de cheangal ar na Ballstáit measúnú a dhéanamh ar na rioscaí don chomhshaol agus do shláinte an duine a eascraíonn as sceitheadh fuíolluisce uirbigh, agus, i gcás inar gá, bearta breise a ghlacadh sa bhreis ar na híoscheanglais a leagtar síos sa treoir chun aghaidh a thabhairt ar na rioscaí sin.

Na chéad chéimeanna eile

Beidh an cur chuige ginearálta mar shainordú na Comhairle don chaibidlíocht le Parlaimint na hEorpa maidir le glacadh leagan deireanach na reachtaíochta. Beidh ar an gComhairle agus ar an bParlaimint toradh na caibidlíochta a ghlacadh go foirmiúil.

Cúlra

Glacadh an treoir maidir le cóireáil fuíolluisce uirbigh in 1991. Is é is cuspóir don treoir seo an comhshaol a chosaint ar éifeachtaí díobhálacha fuíolluisce a sceitear ó fhoinsí uirbeacha agus ó thionscail shonracha. Faoin treoir atá ann faoi láthair, ceanglaítear ar na Ballstáit a áirithiú go ndéantar an fuíolluisce a thagann ó gach ceirtleán ina bhfuil os cionn 2 000 áitritheoir a bhailiú agus an chóireáil de réir chaighdeáin íosta an Aontais. Ní foláir do na Ballstáit ‘limistéir íogaire’ a ainmniú freisin, de réir na gcritéar a áirítear sa Treoir, a bhfuil feidhm ag caighdeáin agus sprioc-amanna níos déine maidir leo.

Rinne an Coimisiún meastóireacht ar an treoir in 2019. Deimhníodh sa mheastóireacht sin go bhfuil laghdú suntasach tagtha ar scaoileadh truailleán mar thoradh ar chur chun feidhme na treorach. Tá an tsimplíocht a bhaineann le ceanglais na treorach ar cheann de na príomhchúiseanna le héifeachtacht na treorach, simplíocht lena gcumasaítear forfheidhmiú éasca. Sa lá atá inniu ann, déantar bailiú leormhaith ar sciar 98% d’fhuíolluisce an Aontais agus déantar cóireáil leormhaith ar 92% de.

Léiríodh sa mheastóireacht, áfach, go bhfuil foinsí truaillithe fós ann nach dtugtar aghaidh orthu mar is ceart sna rialacha atá ann faoi láthair. Áirítear orthu sin truailliú ó cheirtleáin bheaga, ó fhorsceitheadh uisce stoirme agus ó mhicreathruailleáin a dhéanann dochar don chomhshaol. Ina theannta sin, leagadh béim sa mheastóireacht ar earnáil an fhuíolluisce uirbigh mar cheann de na tomhaltóirí fuinnimh is mó san earnáil phoiblí. Is é is aidhm do na rialacha nua aghaidh a thabhairt ar na saincheisteanna sin atá fós gan réiteach agus feabhas a chur ar rannchuidiú na hearnála le spriocanna aeráide an Aontais a bhaint amach.

• Cur chuige ginearálta
• Fuíolluisce uirbeach a chóireáil (eolas cúlra)
• Plean gníomhaíochta maidir le truailliú nialasach