Gemeenschappelijke aanbesteding op defensiegebied
De EU stimuleert gemeenschappelijke aanbestedingen via diverse initiatieven. Samenwerking tussen de lidstaten voor defensie-aanbestedingen verhoogt de efficiëntie en bespaart kosten.
Waarom is gemeenschappelijke aanbesteding nodig?
Samenwerking tussen de lidstaten voor defensie-aanbestedingen is van cruciaal belang om de versnippering van de Europese defensiemarkten en de onnodige overlapping van vermogens, organisatie en uitgaven aan te pakken.
Onder gemeenschappelijke aanbesteding wordt verstaan dat 2 of meer lidstaten samen goederen of diensten kopen met als doel:
- efficiëntere overheidsuitgaven
- kostenbesparingen
- meer solidariteit
- betere interoperabiliteit
Ook kunnen zo grotere schaalvoordelen worden behaald in de aanbestedingsprocedures van de lidstaten, wat de Europese technologische en industriële defensiebasis concurrerender en efficiënter maakt.
Aanbesteding op defensiegebied is sinds kort nog relevanter nu de veiligheidssituatie in Europa radicaal is veranderd door Ruslands militaire agressie tegen Oekraïne.
De EU ondersteunt de samenwerking tussen de lidstaten bij overheidsopdrachten op defensiegebied via een aantal initiatieven, zoals:
- Optreden voor de veiligheid van Europa (SAFE)
- Programma voor de Europese defensie-industrie
- het instrument voor de versterking van de defensie-industrie door gemeenschappelijke aanbestedingen
- de richtlijn aanbestedingen op defensiegebied
Optreden voor de veiligheid van Europa (SAFE)
Via het instrument Optreden voor de veiligheid van Europa (SAFE) verleent de EU in totaal € 150 miljard aan financiële bijstand in de vorm van leningen. De bijstand moet de EU-lidstaten helpen hun defensie-investeringen snel en aanzienlijk te verhogen via gemeenschappelijke aanbestedingen.
Het SAFE-instrument trad op 29 mei 2025 in werking.
Het is de eerste pijler van het door de Europese Commissie gepresenteerde ReArm Europe-plan/Readiness 2030.
Wat is het instrument "Optreden voor de veiligheid van Europa" (SAFE)?
Programma voor de Europese defensie-industrie
Op 8 december 2025 nam de Raad het programma voor de Europese defensie-industrie (EDIP) aan. Via het EDIP zal de EU in de periode 2025-2027 € 1,5 miljard aan subsidies verstrekken ter verbetering van de defensiegereedheid van de EU voor de periode 2025-2027.
De EU financiert het EDIP via haar langetermijnbegroting (het meerjarig financieel kader 2021-2027). Een van de pijlers van het EDIP is gemeenschappelijke aanbesteding.
Programma voor de Europese defensie-industrie
Versterking van de defensie-industrie door gemeenschappelijke aanbestedingen
Op 19 oktober 2023 trad de verordening tot vaststelling van een instrument voor de versterking van de Europese defensie-industrie door middel van gemeenschappelijke aanbestedingen (Edirpa) in werking.
Dit nieuwe instrument stimuleert de lidstaten om gezamenlijk defensieproducten aan te schaffen en is goed voor € 300 miljoen.
De EU financiert het Edirpa via haar langetermijnbegroting (het meerjarig financieel kader 2021-2027).
De verordening bevat duidelijke voorwaarden om te garanderen dat het instrument de EU-defensie-industrie ten goede komt. Voor aannemers en onderaannemers geldt bijvoorbeeld dat zij:
- gevestigd moeten zijn en hun uitvoerende bestuursstructuur moeten hebben in de EU of een geassocieerd land (IJsland, Liechtenstein of Noorwegen)
- niet onder zeggenschap mogen staan van een niet-geassocieerd niet-EU-land
Tegelijkertijd moet minstens 65% van de componenten van de eindproducten afkomstig zijn uit de EU of een geassocieerd land, en mogen de lidstaten alleen producten aankopen die niet onderworpen zijn aan beperkingen van niet-geassocieerde niet-EU-landen waardoor de lidstaten er maar beperkt gebruik van zouden kunnen maken.
Richtlijn aanbestedingen op defensiegebied
De EU-richtlijn betreffende overheidsopdrachten op defensie- en veiligheidsgebied trad op 14 juli 2009 in werking.
De richtlijn legt Europese regels vast voor de aankoop van wapens, munitie en oorlogsmateriaal, en daarmee verband houdende werken en diensten, voor defensiedoeleinden. Ook bevat ze regels voor het aanbesteden van gevoelige leveringen, werken en diensten voor veiligheidsdoeleinden.
De regels:
- zijn aangepast aan de specifieke kenmerken van aanbestedingen op defensiegebied
- verhogen de transparantie en de openheid op de defensiemarkten tussen de EU-landen
- waarborgen dat de veiligheidsbelangen van de afzonderlijke landen worden beschermd
Zie ook
Europese defensiegereedheid
EU-financiering voor defensie
Nationale ontsnappingsclausule voor defensie-uitgaven
Laatst bijgewerkt: 18 februari 2026