EU-financiering voor defensie
De EU verhoogt haar defensie-uitgaven via diverse initiatieven en instrumenten binnen de EU-begroting.
Hoe financiert de EU defensie?
De EU financiert defensie via verschillende instrumenten binnen haar begroting ter ondersteuning van projecten op het gebied van onderzoek, ontwikkeling, productie, aanbestedingen en infrastructuur.
Veiligheid en defensie blijven nationale bevoegdheden, maar de EU vult de individuele inspanningen van de lidstaten aan en versterkt die door hun de mogelijkheid te bieden hun nationale defensie-uitgaven te verhogen, en gebruik te maken van EU-begrotingsmiddelen.
Het belangrijkste instrument voor de financiering van defensie is het Europees Defensiefonds, dat in 2021 van start is gegaan om onderzoek en ontwikkeling op het gebied van defensie te ondersteunen. De EU financiert ook projecten voor militaire mobiliteit in het kader van de Connecting Europe Facility, wat ervoor moet helpen zorgen dat de infrastructuur geschikt is voor zowel civiel als militair gebruik.
Nu de veiligheidssituatie radicaal veranderd is sinds het begin van Ruslands aanvalsoorlog tegen Oekraïne in 2022, is de EU haar defensie-uitgaven binnen de EU-begroting aan het verhogen.
In dit verband heeft de EU:
- in 2023 2 tijdelijke instrumenten aangenomen om de productie van munitie te ondersteunen en de Europese defensie-industrie te versterken door middel van gemeenschappelijke aanbestedingen
- in 2025 het programma voor de Europese defensie-industrie aangenomen
Momenteel vereenvoudigt de EU de bestaande regels en procedures om knelpunten in de EU-wetgeving in de defensiesector weg te werken en de toegang tot EU-middelen te versnellen.
Europees Defensiefonds
Het Europees Defensiefonds (EDF) trad op 29 april 2021 in werking.
Het fonds had aanvankelijk een totaal budget van bijna € 7,3 miljard in lopende prijzen binnen het meerjarig financieel kader (MFK) 2021-2027, bestemd voor de financiering van gezamenlijk defensieonderzoek en gezamenlijke projecten voor vermogensontwikkeling.
Met de tussentijdse herziening van het MFK werd het budget van het EDF met € 1,5 miljard verhoogd voor projecten in het kader van het platform voor strategische technologieën voor Europa.
In aanvulling op, en ter versterking van, de inspanningen van de lidstaten bevordert het fonds de samenwerking tussen bedrijven en onderzoeksactoren van elke grootte en elke geografische herkomst in de EU rond onderzoek en ontwikkeling en interoperabele defensietechnologie en -uitrusting.
Het fonds moet zorgen voor:
- een competitieve, innovatieve en efficiënte Europese defensie-industrie
- meer grensoverschrijdende samenwerking en een beter geïntegreerde defensiemarkt in de EU
- meer gezamenlijk onderzoek en gezamenlijke ontwikkeling van defensieproducten en -technologieën
- meer strategische autonomie van de EU
Programma voor de Europese defensie-industrie
Op 8 december 2025 heeft de Raad het programma voor de Europese defensie-industrie (EDIP) aangenomen.
Via het EDIP zal de EU in de periode 2025-2027 € 1,5 miljard aan subsidies verstrekken ter verbetering van de defensiegereedheid van de EU in de periode 2025-2027. Er is ook € 300 miljoen bestemd voor een specifiek instrument voor steun aan Oekraïne.
Met het EDIP worden een paar van de maatregelen van de strategie voor de Europese defensie-industrie (EDIS), die de Commissie en de hoge vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid in maart 2024 hebben gepresenteerd, uitgevoerd.
Programma voor de Europese defensie-industrie
Programma voor flexibele en snelle defensie-innovatie
Op 15 juli 2026 bereikten de Raad en het Europees Parlement een politiek akkoord over het voorstel tot instelling van een nieuw programma voor flexibele en snelle defensie-innovatie (Agile), met een begroting van € 115 miljoen.
Agile moet snelle, flexibele en gerichte financiële steun bieden voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo's), waaronder start-ups en scale-ups. Vooral het ontwikkelen en testen van opkomende en disruptieve defensieproducten zal worden ondersteund, waarbij ook civiele technologieën worden aangepast voor defensietoepassingen.
Het nieuwe programma zal naar verwachting begin 2027 van start gaan.
Militaire mobiliteit
De EU financiert projecten voor militaire mobiliteit via de Connecting Europe Facility. Met een budget van € 1,74 miljard verbeteren deze projecten de corridors voor militaire mobiliteit, zodat de strijdkrachten sneller en beter over grenzen heen kunnen bewegen, en de infrastructuur wordt aangepast voor zowel civiele als defensiedoeleinden.
Zodra de tussentijdse evaluatie van het cohesiebeleid 2021-2027 is aangenomen, zullen de lidstaten desgewenst middelen van hun cohesiebeleidsprogramma's naar initiatieven voor militaire mobiliteit kunnen overhevelen.
Enkele voorbeelden van projecten in dit verband zijn de aanleg en modernisering van spoorwegen, de modernisering van weggedeelten van het netwerk en de verbetering van infrastructuur voor tweeërlei gebruik in zeehavens, luchthavens en binnenwateren.
In november 2025 presenteerden de Europese Commissie en de hoge vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid het pakket militaire mobiliteit voor naadloos verkeer van troepen, uitrusting en militaire middelen in de hele EU.
Het pakket omvat een verordeningsvoorstel en een gezamenlijke mededeling. Op 17 juni 2026 hechtte de Raad zijn goedkeuring aan een mandaat voor onderhandelingen met het Europees Parlement over de verordening.
Productie van munitie
In maart 2023 bereikte de Raad overeenstemming over een 3-sporenaanpak voor versnelde levering en gezamenlijke aanbesteding van munitie en raketten voor Oekraïne. De eerste 2 sporen, elk goed voor € 1 miljard, worden gefinancierd via de Europese Vredesfaciliteit (een instrument dat rechtstreeks door de lidstaten wordt gefinancierd).
Op 20 juli 2023 nam de Raad spoor 3 aan: de verordening betreffende de ondersteuning van de productie van munitie (ASAP). Dit tijdelijke instrument wordt gefinancierd uit de EU-begroting.
Met een budget van € 500 miljoen zijn via dit programma projecten gefinancierd ter stimulering van de productie van explosieven, kruit, hulzen, raketten en testen en certificeren van reconditionering.
Via ASAP leverde de EU financiële ondersteuning voor de versterking van haar industriële productiecapaciteit voor grond-grond- en artilleriemunitie en voor raketten.
Gemeenschappelijke aanbesteding op defensiegebied
Op 18 oktober 2023 trad de verordening tot vaststelling van een tijdelijk instrument voor de versterking van de Europese defensie-industrie door middel van gemeenschappelijke aanbestedingen (Edirpa) in werking.
Dit instrument stimuleert de lidstaten om gezamenlijk defensieproducten aan te schaffen en heeft een budget van € 310 miljoen, waarvan € 300 miljoen afkomstig is van de EU en € 10 miljoen van Noorwegen. De EU-middelen komen uit de EU-begroting. 20 EU-landen waren betrokken bij projecten in het kader van Edirpa
Het instrument helpt ook de schaalvoordelen van de aanbestedingsprocedures van de lidstaten te vergroten, wat de Europese technologische en industriële defensiebasis concurrerender en efficiënter maakt.
De EU ondersteunt ook defensie-investeringen via gemeenschappelijke aanbestedingen met het instrument Optreden voor de veiligheid van Europa (SAFE), in het kader waarvan tot € 150 miljard aan leningen worden verstrekt aan lidstaten die daarom verzoeken.
SAFE, dat op 27 mei 2025 werd aangenomen, wordt door de EU gefinancierd via haar leencapaciteit, meer bepaald door de uitgifte van EU-obligaties.
Gemeenschappelijke aanbestedingen zijn ook een van de pijlers van het programma voor de Europese defensie-industrie (EDIP), waarover de Raad en het Europees Parlement op 16 oktober 2025 overeenstemming hebben bereikt.
Gemeenschappelijke aanbesteding op defensiegebied
Vereenvoudiging van de regels en procedures in de defensiesector
In het kader van het ReArm Europe-plan/Readiness 2030 heeft de Europese Commissie het volgende voorgesteld:
- maatregelen ter vereenvoudiging van het juridische en administratieve kader in de defensiesector (omnibus voor defensiegereedheid)
- nieuwe gerichte wijzigingen in bestaande financieringsprogrammas van de EU
Omnibus voor defensiegereedheid
Op 10 juni 2026 hebben het voorzitterschap van de Raad en de onderhandelaars van het Europees Parlement een voorlopig akkoord bereikt over nieuwe wetgeving om aanbestedingen op het gebied van veiligheid en defensie te vereenvoudigen, investeringen in defensie te vergemakkelijken en de defensie-industrie te ondersteunen.
De vereenvoudigde wetgeving moet administratieve vertragingen bij aanbestedingen verhelpen, vergunningsprocedures versnellen, de overdracht van defensiegerelateerde producten binnen de EU vergemakkelijken en de samenwerking binnen de EU versterken.
Dit akkoord biedt de lidstaten en de industrie een duidelijker traject om snel op te treden en versterkt de defensiecapaciteit van Europa.
- Vereenvoudiging: Raad en Parlement bereiken akkoord om defensie-industrie en -gereedheid van EU te stimuleren (persmededeling, 10 juni 2026)
- Vereenvoudiging van EU-regels
Wijzigingen in bestaande financieringsprogramma's van de EU
Op 18 december 2025 heeft de Raad een verordening aangenomen om defensiegerelateerde investeringen in de EU-begroting te stimuleren. Bij die maatregelen wordt het ReArm Europe-plan/Readiness 2030 uitgevoerd. Ook moeten ze snellere, flexibelere en gecoördineerde investeringen in de Europese technologische en industriële defensiebasis mogelijk maken.
De nieuwe regels wijzigen 5 bestaande financieringsprogramma's van de EU:
- het programma Digitaal Europa
- Horizon Europa
- het Europees Defensiefonds
- de Connecting Europe Facility
- het platform strategische technologieën voor Europa
Daarnaast bevat de overeenkomst een baanbrekend besluit om Oekraïne te betrekken bij het Europees Defensiefonds.
Zie ook
Europese defensiegereedheid
Nationale ontsnappingsclausule voor defensie-uitgaven
Wat is het instrument "Optreden voor de veiligheid van Europa" (SAFE)?
Laatst bijgewerkt: 15 juli 2026