Humanitaire hulp
De EU en haar 27 lidstaten zijn de voornaamste donor van humanitaire hulp aan mensen over de hele wereld die getroffen zijn door rampen. Met deze hulp wil de EU levens redden, menselijk lijden voorkomen en verlichten en de menselijke waardigheid behouden.
De meest kwetsbaren helpen
De EU verleent humanitaire hulp aan mensen in nood in niet-EU-landen die zijn getroffen door natuurrampen of door de mens veroorzaakte rampen. Bijzondere aandacht gaat uit naar de meest kwetsbare slachtoffers.
Mensen die humanitaire hulp nodig hebben, zijn onder meer:
- bevolkingsgroepen die een risico lopen op ondervoeding en hongersnood
- vluchtelingen en binnenlands ontheemden
- slachtoffers van gewapende conflicten en andere vormen van fysiek of psychologisch geweld
- mensen wier huis of bestaansmiddelen zijn vernietigd
Voorbeelden van door de mens veroorzaakte rampen en natuurrampen zijn gewapende conflicten, maatschappelijke onrust, droogte, overstromingen, aardbevingen, tsunami's en orkanen.
Ongekende humanitaire crises
Volgens de VN worden de ongekende humanitaire noden veroorzaakt door een combinatie van diepgewortelde gewapende conflicten, de versnellende klimaatverandering en de wereldwijde economische instabiliteit. Doordat die crises elkaar steeds meer overlappen, ontstaan "complexe noodsituaties", waarbij rampen, oorlog en armoede elkaar versterken.
In 2026 hebben 239 miljoen mensen dringende humanitaire hulp nodig. In 2025 werden de budgetten voor humanitaire operaties echter drastisch teruggeschroefd en bereikte het aantal dodelijke aanvallen op hulpverleners een nieuw record.
Oorlogen in onder meer Sudan, Gaza en Oekraïne leiden tot burgerslachtoffers en de ontheemding van miljoenen mensen. Medio 2025 waren wereldwijd meer dan 117 miljoen mensen gedwongen ontheemd en werd het internationaal humanitair recht op grote schaal geschonden.
De voornaamste donor van humanitaire hulp
Humanitaire hulp is een fundamenteel onderdeel van het externe beleid van de EU, een uitdrukking van de universele waarde van intermenselijke solidariteit en een morele plicht.
De EU en haar 27 lidstaten zijn samen de grootste donoren van humanitaire hulp ter wereld. Volgens gegevens van de VN waren zij in 2025 verantwoordelijk voor ongeveer 40% van de wereldwijde humanitaire hulp.
Humanitaire hulp is een gedeelde bevoegdheid van de EU en haar lidstaten, conform artikel 4, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. Elke lidstaat beslist hoeveel financiële middelen hij wil uittrekken voor welke crisis, en aan welke humanitaire organisatie of aan welk humanitair fonds hij die verstrekt.
De EU vult de inspanningen van de lidstaten aan en zet deze kracht bij via haar begroting. De langetermijnbegroting van de EU voor 2021-2027 omvat een specifieke begrotingslijn voor humanitaire hulp, met een totaalbedrag van € 11,57 miljard over een periode van 7 jaar of ongeveer € 1,65 miljard per jaar. De EU-begroting voor humanitaire hulp voor 2025 bedraagt € 1,9 miljard.
De EU verleent sinds 1992 humanitaire hulp in meer dan 110 landen en bereikt daarmee elk jaar miljoenen mensen over de hele wereld.
De EU verleent momenteel humanitaire hulp in alle grote door crises getroffen gebieden, waaronder Gaza, Syrië, Sudan, Zuid-Sudan, Oekraïne, de Sahel, Jemen, Myanmar/Birma, de Democratische Republiek Congo, Afghanistan en Haïti.
Bijstand voor civiele bescherming
In de meest kwetsbare regio's van de wereld gaat de humanitaire hulp van de EU doorgaans hand in hand met civielebeschermingsbijstand. Deskundigen op beide gebieden werken nauw samen om te zorgen voor een zo coherent en doeltreffend mogelijke respons.
Het EU-mechanisme voor civiele bescherming, het instrument om de bijstand aan door rampen getroffen landen te coördineren, kan alleen worden geactiveerd als een land in de EU of elders om bijstand verzoekt. Het mechanisme coördineert bijvoorbeeld de levering van opsporings- en reddingsteams en -uitrusting, de inzet van blusvliegtuigen en de repatriëring van EU-burgers.
Humanitaire hulp mag niet worden verward met ontwikkelingssamenwerking, die ten doel heeft steun te verlenen voor de economische, ecologische, sociale en politieke ontwikkeling van niet-EU-landen op langere termijn.
Hoe wordt humanitaire hulp verleend?
De EU-bijstand wordt gecoördineerd door het directoraat-generaal Civiele Bescherming en Humanitaire Hulp (ECHO) van de Europese Commissie.
De door de EU gefinancierde humanitaire hulp wordt ter plaatse verstrekt door meer dan 200 partnerorganisaties, waaronder agentschappen van de Verenigde Naties (zoals OCHA, WFP, UNHCR en Unicef), de Internationale Rode Kruis- en Rode Halve Maan-beweging en internationale en nationale niet-gouvernementele organisaties (ngo's).
Om financiering voor een humanitair project te krijgen, moeten humanitaire partnerorganisaties financieringsvoorstellen indienen en zich aan strikte regels voor de evaluatie en monitoring van projecten houden. De partners moeten de steun van de EU erkennen door de betrokkenheid van de EU op projectlocaties zichtbaar te maken.
De EU helpt met humanitaire hulp de kwetsbaarste bevolkingsgroepen met:
- voedselzekerheid
- voedingssteun
- dringende gezondheidszorg
- water en sanitaire voorzieningen
- onderdak
- bescherming tegen lichamelijke en psychische schade
- onderwijs in noodsituaties
- geldelijke steun
Aangezien door de klimaatverandering er steeds vaker overstromingen, droogte en orkanen zullen zijn, verlenen de EU en haar lidstaten ook steun ter vergroting van zowel het vermogen om klimaatgerelateerde rampen op te vangen als de veerkracht van degenen die er het kwetsbaarst voor zijn.
EU-verordening betreffende humanitaire hulp
De in 1996 aangenomen EU-verordening betreffende humanitaire hulp schrijft voor hoe de Europese Commissie namens de EU humanitaire operaties uitvoert.
Het bevat de belangrijkste doelstellingen, beginselen en procedures voor de uitvoering van humanitaire EU-hulpoperaties.
Humanitaire beginselen
Humanitaire hulp wordt verleend op basis van de humanitaire beginselen van neutraliteit, menselijkheid, onafhankelijkheid en onpartijdigheid. De steun wordt verleend ongeacht ras, etnische groep, godsdienst, geslacht, leeftijd, nationaliteit of politieke overtuiging van begunstigden.
Humane behandeling
Mensen die lijden moeten onder alle omstandigheden worden geholpen, met bijzondere aandacht voor de meest kwetsbaren.
Neutraliteit
Bij humanitaire hulp mag geen partij worden gekozen in een gewapend of andersoortig conflict.
Onpartijdigheid
Humanitaire hulp moet uitsluitend verleend worden op basis van behoeften en zonder discriminatie.
Onafhankelijkheid
Humanitaire doelstellingen moeten losstaan van politieke, economische, religieuze, militaire of andere doelstellingen.
Deze beginselen zijn verankerd in het internationaal humanitair recht en door de Verenigde Naties omarmd in de resoluties 46/182 en 58/114 van de Algemene Vergadering.
De EU heeft de humanitaire beginsel vastgelegd in de Europese consensus betreffende humanitaire hulp, die in december 2007 is ondertekend door de Raad van de EU, het Europees Parlement en de Europese Commissie.
De consensus bepaalt het waarom, hoe en wanneer de EU optreedt en vormt daarmee het algemene beleidskader voor het optreden van de EU bij humanitaire crises. De belangrijkste in de consensus vastgelegde doelstellingen van het humanitaire optreden zijn:
- levens redden
- lijden voorkomen en verlichten
- helpen de menselijke waardigheid bij natuurrampen en door de mens veroorzaakte rampen hoog te houden
De rol van de Raad in humanitaire hulp
De Raad neemt weliswaar geen besluiten over operationele aangelegenheden, zoals het bedrag dat nodig is voor een crisis, maar speelt via conclusies van de Raad wel een belangrijke rol bij het bepalen van het EU-standpunt ten aanzien van derde landen en regio's.
Wat humanitaire aangelegenheden betreft, betekent dit vaak dat de betrokken partijen met aandrang wordt verzocht de conflicten die aan de basis van humanitaire crises liggen op te lossen, en dat wordt gepleit voor eerbiediging van het internationale humanitaire recht.
Groep humanitaire hulp en voedselhulp
In de Raad is de Groep humanitaire hulp en voedselhulp (Cohafa) bevoegd voor kwesties in verband met humanitaire bijstand, zoals:
- het monitoren van de humanitaire behoeften in de wereld en de respons van de EU
- de efficiëntie van het mondiale humanitaire systeem
- het opstellen van EU-verklaringen in relevante internationale organisaties en fora
- het bevorderen van de Europese consensus betreffende humanitaire hulp, humanitaire beginselen, en eerbiediging van het internationale humanitaire recht
De Groep Cohafa werd in 2008 ingesteld na de ondertekening van de Europese consensus betreffende humanitaire hulp. De groep wordt voorgezeten door het roulerend voorzitterschap van de Raad.
Internationaal humanitair recht
De EU hecht grote waarde aan het internationaal humanitair recht, een geheel aan regels waarin de verantwoordelijkheden van staten en niet-statelijke gewapende groeperingen tijdens een gewapend conflict worden omschreven.
Dit recht is voornamelijk gebaseerd op de vier Verdragen van Genève van 1949 en de aanvullende protocollen daarbij van 1977 en 2005. Alle 27 EU-lidstaten hebben de Verdragen van Genève en de aanvullende protocollen daarbij geratificeerd. Deze verdragen worden aangevuld met regels van het internationaal gewoonterecht.
Deze vereisen onder meer:
- snelle en ongehinderde doorgang voor humanitaire hulp
- bescherming van burgers (met inbegrip van humanitaire hulpverleners)
- bescherming van de gezondheidszorg
- bescherming van objecten die onontbeerlijk zijn voor het overleven van de burgerbevolking
Bedoeling van deze regels is dat personen die niet of niet langer aan de gevechten deelnemen worden beschermd, zoals burgers, medisch personeel, hulpverleners, gewonden, zieke en schipbreukelingen, krijgsgevangenen en andere gedetineerden. Het internationaal humanitair recht stelt ook grenzen aan de middelen en methoden van oorlogvoering (bijvoorbeeld een verbod op bepaalde wapens).
Het internationaal humanitair recht wordt steeds vaker geschonden in conflicten overal ter wereld, onder meer met:
- aanvallen op ziekenhuizen en scholen
- aanvallen op humanitaire en medische hulpverleners
- weigering van toegang tot levensreddende humanitaire hulp
- aanvallen op burgers
- rekrutering en inzet van kindsoldaten
- verkrachting en ander seksueel geweld
Dergelijk geweld treft burgers en belet miljoenen mensen levensreddende hulp te ontvangen.
2024 was voor humanitaire hulpverleners het dodelijkste jaar ooit, met 385 doden, 308 gewonden en 137 ontvoeringen. In 2025 noteerden men 334 doden, 193 gewonden en 112 ontvoeringen.
Zie ook
Crisisrespons
Geïntegreerde regeling politieke crisisrespons
Civiele bescherming in de EU
Laatst bijgewerkt: 25 februari 2026