Eengemaakte markt van de EU
De eengemaakte markt zorgt voor het vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal. Dit maakt het dagelijks leven makkelijker en stimuleert groei en innovatie.
Eengemaakte markt van de EU: voordelen, feiten en cijfers
De eengemaakte of interne markt van de EU, die in 1993 tot stand kwam, is een van de grootste successen van de Europese Unie. Dankzij de eengemaakte markt kunnen goederen, diensten, mensen en kapitaal zich vrij bewegen over het hele grondgebied van de EU: de zogenoemde "4 vrijheden".
Hierdoor kunnen EU-burgers in de hele EU wonen en werken en hebben zij betere arbeidskansen. De eengemaakte markt biedt consumenten een ruimere keuze aan hoogwaardige diensten en producten die gegarandeerd veilig en milieuvriendelijk zijn.
De eengemaakte markt stimuleert de handel, aangezien de EU door haar markt op mondiaal niveau een belangrijkere handelspartner wordt. Ze stimuleert groei en concurrentie en biedt nieuwe kansen voor bedrijven in de EU, doordat zij toegang krijgen tot een interne markt van 449 miljoen consumenten.
Als we naar de toekomst kijken, is de eengemaakte markt:
- de sleutel tot het welslagen van de groene en de digitale transitie
- een pijler van de nieuwe Europese industriestrategie
- een drijvende kracht achter concurrentievermogen, groei en herstel na de COVID-19-crisis
Programma voor de interne markt van de EU 2021-2027
In april 2021 namen de Raad en het Europees Parlement het programma voor de interne markt voor de periode 2021-2027 aan.
De voornaamste doelstellingen zijn:
- de interne markt doeltreffender maken
- EU-bedrijven – met name kleine en middelgrote ondernemingen – concurrerender maken
- de ontwikkeling van doeltreffende Europese normen vergemakkelijken
- consumenten mondiger maken en beschermen
- zorgen voor een duurzame en veilige voedselketen
- de gezondheid van mens, dier en plant bevorderen, en het dierenwelzijn ondersteunen
- een kader voor de financiering van statistieken van hoge kwaliteit opzetten
Het nieuwe programma bundelt activiteiten die voordien afzonderlijk werden gefinancierd, zodat ze nu efficiënter kunnen worden beheerd. Het omvat ook nieuwe initiatieven om de interne markt beter te laten functioneren.
De totale begroting van het programma bedraagt € 4,2 miljard.
Een Europees succesverhaal
In 2023 bestond de eengemaakte markt 30 jaar. De eengemaakte markt is al meer dan 3 decennia een drijvende kracht achter de economische groei en heeft het leven van mensen veel gemakkelijker gemaakt.
De eengemaakte EU-markt in cijfers:
- in 2021 bedroeg het bbp van de eengemaakte markt € 14 522 miljard
- 17 miljoen EU-burgers wonen of werken in een ander EU-land dan hun eigen land
- de handel binnen de eengemaakte markt is goed voor 56 miljoen banen
30 jaar eengemaakte markt (Infographic)
De eengemaakte markt als sleutel tot de groene en de digitale transitie
Een groene interne markt
De eengemaakte markt kan een doorslaggevende rol spelen bij de overgang naar een circulaire en klimaatvriendelijkere economie. De EU heeft een aantal initiatieven genomen om het potentieel van de eengemaakte markt ten volle te benutten zodat zowel bedrijven als consumenten er optimaal van kunnen profiteren. Met de Europese Green Deal, die uiterlijk in 2050 van Europa het eerste klimaatneutrale continent gemaakt moet hebben, heeft de EU een nieuw kader opgezet om de eengemaakte markt om te vormen.
Ecologisch ontwerp voor duurzame producten
In mei 2024 heeft de Raad nieuwe vereisten inzake ecologisch ontwerp voor duurzame producten vastgelegd.
De nieuwe verordening bevat minimumeisen voor bijna alle producten op de EU-markt. Het gaat om:
- duurzaamheid, herbruikbaarheid, verbeterbaarheid en repareerbaarheid van producten
- mogelijkheden voor herproductie en recycling
- energie- en hulpbronnenefficiëntie
De verordening bevat ook een nieuw digitaal productpaspoort, dat bedrijven en consumenten informatie verschaft over de milieueffecten van een product.
Het paspoort zal het gemakkelijker maken om producten te recyclen en te repareren en gevaarlijke stoffen in de toeleveringsketen op te sporen.
Een digitale eengemaakte markt
De digitale eengemaakte markt heeft tot doel belemmeringen weg te nemen die burgers en bedrijven ervaren bij het gebruik van online instrumenten en diensten. Door de belangrijkste verschillen tussen de online- en offlinewereld weg te nemen, biedt de digitale eengemaakte markt nieuwe kansen voor bedrijven en creëert zij een omgeving waarin digitale diensten tot bloei kunnen komen.
Met het pakket digitale diensten presenteerde de Commissie in december 2020 een actualisering van het EU-rechtskader om gelijke tred te houden met digitale technologieën, bedrijfsmodellen en diensten, die sneller dan ooit zijn veranderd.
Het pakket bestaat uit de verordening digitale diensten en de verordening digitale markten. De nieuwe regels hebben tot doel de digitale ruimte en digitale diensten, waaronder socialemediaplatforms, beter te beheren.
Verordening digitale diensten
De digitaledienstenverordening wil een veiliger digitale omgeving voor gebruikers en bedrijven creëren en de grondrechten in de digitale ruimte beschermen. De Raad heeft de verordening digitale diensten in oktober 2022 aangenomen.
Verordening digitale markten
De digitalemarktenverordening moet zorgen voor een gelijk speelveld voor alle digitale bedrijven om een concurrerende en eerlijke digitale sector te waarborgen en tegelijkertijd groei en innovatie te stimuleren. De Raad heeft de verordening digitale markten in juli 2022 aangenomen.
Europese industriestrategie
De Europese Commissie presenteerde in maart 2020 een nieuw pakket industriebeleid met daarin een nieuwe Europese industriestrategie.
Tegen de achtergrond van de coronapandemie kwam de Commissie in mei 2021 met een update van haar mededeling over een nieuwe industriestrategie voor Europa. Hiermee gaf zij gevolg aan de conclusies van de Raad van september 2020 over het verdiepen van de eengemaakte markt voor een krachtig herstel en een concurrerend, duurzaam Europa.
De Commissie bekrachtigde haar prioriteiten van 2020, maar presenteerde ook nieuwe maatregelen voor een sterkere eengemaakte markt, vooral in tijden van crisis.
Doelen van de geactualiseerde industriestrategie:
- de eengemaakte markt veerkrachtiger maken bij verstoringen
- de technologische en de industriële strategische afhankelijkheid van de EU verminderen
- de digitale en de groene transitie van de industrie versnellen
Veerkracht van de eengemaakte markt
Recente crises hebben aangetoond dat er behoefte is aan een goed functionerende eengemaakte markt. Naar aanleiding van de coronapandemie en de Russische invasie in Oekraïne werkt de EU aan het versterken van haar strategische autonomie om toeleveringsketens veilig te stellen en de externe afhankelijkheid af te bouwen.
In zijn conclusies noemde de Europese Raad het bereiken van strategische autonomie mét behoud van een open economie als een belangrijke doelstelling van de EU. Strategische autonomie kan ruim worden gedefinieerd als het verminderen van externe afhankelijkheden op strategische gebieden.
De EU heeft maatregelen genomen om de veerkracht van de eengemaakte markt te versterken, de investeringen op peil te houden en bedrijven te ondersteunen.
Wet inzake noodsituaties en veerkracht voor de interne markt
In september 2024 namen de Raad en het Europees Parlement de wet inzake noodsituaties en veerkracht voor de interne markt aan (Imera), voorheen bekend als het noodinstrument voor de eengemaakte markt. Hiermee kan de EU de interne markt benutten om te anticiperen, zich voor te bereiden en te reageren op de gevolgen van toekomstige crises.
Het nieuwe mechanisme bouwt voort op de lessen uit noodsituaties zoals COVID-19, de Russische oorlog tegen Oekraïne en de energiecrisis, en zal de interne markt in tijden van crisis versterken door:
- het verkeer van goederen, diensten en personen te vergemakkelijken
- aanvoerketens te monitoren
- de toegang tot kritieke goederen te waarborgen
Dwanglicenties
De EU werkt aan een nieuw kader voor dwanglicenties dat op het hele grondgebied van de EU van toepassing zal zijn.
Een dwanglicentie maakt het voor de overheid mogelijk om een derde toe te staan een octrooi te gebruiken zonder toestemming van de octrooihouder.
Momenteel worden mechanismen voor dwanglicenties op nationaal niveau gereguleerd. Bij internationale crises of noodsituaties kan dit het vrije verkeer van kritieke producten of diensten op de interne markt belemmeren of tekorten aan bepaalde leveringen veroorzaken in sommige lidstaten.
De dwanglicentie mag pas worden verleend na de activering van een nood- of crisisfase op EU-niveau.
De Raad bepaalde zijn standpunt over de verordening op 26 juni 2024.
Toezicht op de eengemaakte markt
Naar aanleiding van het verzoek van de Raad om de veerkracht van de eengemaakte markt te evalueren, kwam de Commissie in 2021 met een eerste jaarverslag over de eengemaakte markt. Daarin staat een analyse van de gevolgen van de coronacrisis voor de eengemaakte markt – en voor de 14 industriële ecosystemen. Het verslag bevat ook essentiële prestatie-indicatoren voor analyse van de economische ontwikkeling en monitoring van de vooruitgang.
In februari 2022 presenteerde de Europese Commissie het tweede jaarverslag over de eengemaakte markt. Daarin wordt gefocust op het economisch herstel na de coronacrisis en de investeringen die nodig zijn om de eengemaakte markt veerkrachtiger te maken.
Het jaarverslag dat in januari 2023 werd gepubliceerd, valt samen met het 30-jarig jubileum van de eengemaakte markt. In het verslag wordt de rol van de eengemaakte markt in de huidige geopolitieke context geanalyseerd en wordt beschreven hoe de markt het concurrentievermogen van de EU verbetert en bijdraagt tot de groene en de digitale transitie.
In het verslag van 2024 worden de sterke punten en uitdagingen van de eengemaakte markt op het gebied van concurrentievermogen beschreven en wordt de vooruitgang gevolgd aan de hand van een reeks kernprestatie-indicatoren die in 2023 zijn vastgelegd.
Rol van de Raad bij het verdiepen van de eengemaakte markt
De Europese Raad geeft politieke sturing aan het EU‑beleid. In de nieuwe strategische agenda voor de EU voor 2019-2024 noemt de Europese Raad de eengemaakte markt een belangrijke troef voor de uitbouw van de economische basis van de EU.
Ook willen de EU-leiders een beter geïntegreerde aanpak waarbij alle relevante beleidsmaatregelen met elkaar verbonden en alle resterende ongerechtvaardigde belemmeringen weggenomen worden.
De strategische input vanuit lidstaatperspectief wordt geleverd via de Raad Concurrentievermogen. Deze Raadsformatie houdt ook toezicht op de uitvoering van de voorgestelde acties.
Bij wetgevingsvoorstellen neemt de Raad wetgeving aan. In de meeste gevallen geldt de gewone wetgevingsprocedure, waarbij de Raad en het Europees Parlement samen als wetgevers beslissen.
De taskforce voor de handhaving van de eengemaakte markt biedt een forum waar de EU-landen en de Commissie kunnen bespreken hoe aanhoudende belemmeringen op de eengemaakte markt kunnen worden weggenomen. De taskforce is opgericht in 2020 en heeft tot doel bij te dragen tot de goede werking van de eengemaakte markt.
In mei 2024 riep de Raad op tot een nieuwe strategie ter versterking van de interne markt van de EU, met het accent op:
- een efficiënter regelgevingskader dat is aangepast aan de groene en de digitale transitie en aan snel veranderende mondiale realiteiten
- versterking van de 4 vrijheden
- het gebruik van de eengemaakte markt als motor voor mondiale normalisatie