Sancties tegen terrorisme

EU-terroristenlijst

In december 2001 heeft de EU voor het eerst beperkende maatregelen genomen tegen personen, groepen en entiteiten die betrokken zijn bij terroristische daden, na de terreuraanslagen op 11 september van dat jaar.

De EU-lijst is opgesteld om Resolutie 1373 (2001) van de VN-Veiligheidsraad uit te voeren. De EU nam daarom een standpunt en een verordening aan:

Gemeenschappelijk standpunt 2001/931/GBVB van de Raad betreffende de toepassing van specifieke maatregelen ter bestrĳding van het terrorisme
Verordening (EG) nr. 2580/2001 van de Raad inzake specifieke beperkende maatregelen tegen bepaalde personen en entiteiten met het oog op de strijd tegen het terrorisme

Wie staat er op de terroristenlijst?

Op de EU-terrorismelijst staan personen, groepen en entiteiten die betrokken zijn bij terroristische daden. Concreet gaat het om:

personen die terroristische daden plegen of pogen te plegen, of daaraan deelnemen dan wel het plegen van deze daden vergemakkelijken
groepen en entiteiten die onder de directe of indirecte controle staan van dergelijke personen
personen, groepen en entiteiten die namens of onder leiding van dergelijke personen, groepen en entiteiten handelen

De EU kan zich ook richten op vooraanstaande leden van groepen en entiteiten die op de lijst staan en op personen, groepen en entiteiten die banden hebben met personen die betrokken zijn bij terroristische daden (onder meer door financiering, opleiding of rekrutering).

Er staan 13 personen en 23 groepen en entiteiten op de "EU-terroristenlijst". Ze zijn zowel binnen als buiten de EU actief.

Op de lijst staan bijvoorbeeld de Islamitische Revolutionaire Garde (IRG) van Iran, The Base en Sendero Luminoso.

Wat houden de sancties in?

Alle personen, groepen en entiteiten op de terrorismelijst zijn onderworpen aan maatregelen in verband met:

het bevriezen van tegoeden en financiële activa
politiële en justitiële samenwerking in strafzaken

Daarnaast kunnen hun geen tegoeden, financiële activa of economische middelen direct of indirect ter beschikking worden gesteld. Aan personen op de lijst kan ook een reisverbod worden opgelegd.

Wat is een terroristische daad?

Volgens Gemeenschappelijk Standpunt 2001/931/GBVB van de Raad is een terroristische daad een opzettelijke handeling die een land of een internationale organisatie ernstig kan schaden, wanneer zij wordt gepleegd met als doel:

een bevolking ernstig angst aan te jagen
de overheid of een internationale organisatie op onrechtmatige wijze te dwingen een handeling te verrichten of na te laten
de politieke, constitutionele, economische of sociale basisstructuren van een land of een internationale organisatie ernstig te ontwrichten of te vernietigen

Criteria voor plaatsing op de lijst

Er kunnen alleen nieuwe personen, groepen en entiteiten aan de EU-terrorismelijst worden toegevoegd als hierover al een beslissing is genomen door een bevoegde autoriteit van een lidstaat of van een derde land.

Dit besluit kan betrekking hebben op:

het instellen van een onderzoek of van vervolging wegens een terroristische daad of een poging tot het plegen van, het deelnemen aan of het vergemakkelijken van een dergelijke daad
veroordeling voor één van die daden

De Raad beziet de lijst regelmatig opnieuw, en ten minste om de 6 maanden. Naast deze regelmatige toetsing kan de Raad te allen tijde een besluit nemen over het op de lijst plaatsen of schrappen van personen, groepen en entiteiten.

Humanitaire uitzondering

In februari 2024 heeft de Raad besloten de sanctieregeling van de EU voor terroristen (de "EU-terroristenlijst") aan te passen en een humanitaire uitzondering in te voeren op de bevriezing van tegoeden.

Dankzij het besluit kunnen bepaalde humanitaire hulpverleners zonder voorafgaande toestemming geld overmaken naar personen en entiteiten die op de sanctielijst staan, als het doel is humanitaire hulp te verlenen of andere activiteiten te ondersteunen die voorzien in de basisbehoeften van de bevolking. Deze categorieën omvatten:

de hulpverleners die in Resolutie 2664 (2022) van de VN-Veiligheidsraad staan
de humanitaire partners van de EU of haar lidstaten, en gespecialiseerde agentschappen van de lidstaten

De humanitaire uitzonderingen werden verlengd tot en met 22 februari 2027.

ISIS (Da'esh) en Al Qaida

De EU heeft op 20 september 2016 een specifiek kader vastgesteld voor beperkende maatregelen tegen ISIS/Da'esh en Al Qaida, en tegen daarmee verbonden personen, groepen, ondernemingen en entiteiten.

Deze autonome sancties van de EU vullen de sancties van de EU-terroristenlijst aan.

Wat houden de sancties in?

De EU-sancties tegen ISIS/Da'esh en Al Qaida bestaan uit:

een reisverbod voor personen
bevriezing van tegoeden voor personen, groepen en entiteiten
een verbod op het verstrekken van financiering of economische middelen aan personen en entiteiten op de lijst

De EU kan nu sancties opleggen aan wie materiële of financiële steun verleent aan ISIS/Da'esh en Al Qaida. Ook wie deelneemt aan het plannen, voorbereiden of mogelijk maken van gewelddadige acties door ISIS/Da'esh en Al Qaida kan worden gesanctioneerd.

Personen, groepen, entiteiten en lichamen kunnen ook op de lijst worden geplaatst voor:

het leveren, verkopen of overdragen van wapens en aanverwant materieel aan ISIS/Da'esh en Al Qaida
het werven voor deze 2 organisaties
het aanzetten of publiekelijk ophitsen tot gewelddadige acties van beide organisaties

De Raad herziet de lijst regelmatig, en ten minste om de 12 maanden. De sancties gelden momenteel voor in totaal 15 personen en 8 groepen en blijven van kracht tot en met 31 oktober 2026.

Hamas en Palestijnse Islamitische Jihad

Op 19 januari 2024 heeft de Raad een specifiek kader voor beperkende maatregelen opgezet zodat de EU personen of entiteiten die gewelddadige acties door Hamas en de Palestijnse Islamitische Jihad (PIJ) ondersteunen, faciliteren of mogelijk maken, ter verantwoording kan roepen.

Het besluit is genomen vanwege de ernst van de aanslagen van 7 oktober 2023 tegen Israël en moet dergelijke gewelddadige acties van Hamas en PIJ in de toekomst voorkomen.

De nieuwe regeling vormt een aanvulling op de beperkende maatregelen die eerder in het kader van de EU-terroristenlijst zijn aangenomen.

Wat houden de sancties in?

De EU-sancties tegen Hamas en de Palestijnse Islamitische Jihad bestaan uit:

een reisverbod voor personen
bevriezing van tegoeden voor personen, groepen en entiteiten
een verbod op het verstrekken van financiering of economische middelen aan personen en entiteiten op de lijst

In het kader van deze regeling kan de EU nu sancties opleggen aan wie materiële of financiële steun verleent aan Hamas of PIJ. Ook wie deelneemt aan het plannen, voorbereiden of mogelijk maken van gewelddadige acties door Hamas of PIJ kan worden gesanctioneerd.

Personen, groepen, entiteiten en lichamen kunnen ook op de lijst worden geplaatst voor:

het leveren, verkopen of overdragen van wapens en aanverwant materieel aan de 2 terreurorganisaties
het ondersteunen van acties die in samenwerking met Hamas en PIJ de stabiliteit of veiligheid van Israël ondermijnen of bedreigen
het deelnemen aan ernstige schendingen van het internationaal humanitair recht of van de mensenrechten
het aanzetten of publiekelijk ophitsen tot gewelddadige acties van beide organisaties

De EU kan voor het eerst ook de sponsors van de sponsors van de 2 terroristische organisaties aanspreken.

In mei 2026 besloot de Raad het toepassingsgebied van de sancties uit te breiden tot leden van het politiek bureau ("politbureau") van Hamas die gewelddadige acties bevorderen, verdedigen en rechtvaardigen.

Daarnaast heeft de EU sancties opgelegd aan 3 entiteiten in het kader van de wereldwijde sanctieregeling voor de mensenrechten in reactie op het wijdverbreide seksueel en gendergerelateerd geweld dat is gepleegd tijdens de brute en willekeurige terroristische aanslagen van 7 oktober 2023 in Israël.

Zie ook

EU-respons op terrorisme

Bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering in de EU

Wat voor EU-sancties zijn er?

EU-sancties tegen Iran