Sankcje za terroryzm

Unijna lista terrorystów

W grudniu 2001 r. – po atakach terrorystycznych z 11 września – UE po raz pierwszy zastosowała sankcje wobec osób i podmiotów uczestniczących w aktach terrorystycznych.

Unijna lista powstała w celu wdrożenia rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ 1373 (2001). UE przyjęła wtedy:

wspólne stanowisko Rady 2001/931/WPZiB o zastosowaniu szczególnych środków w celu zwalczania terroryzmu
rozporządzenie Rady (WE) nr 2580/2001 w sprawie szczególnych środków restrykcyjnych skierowanych przeciwko niektórym osobom i podmiotom mających na celu zwalczanie terroryzmu.

Kto jest na liście terrorystów?

Unijna lista terrorystów obejmuje osoby, grupy i podmioty uczestniczące w aktach terrorystycznych. Są to:

osoby, które dokonują lub usiłują dokonać aktów terrorystycznych, biorą w nich udział lub ułatwiają ich dokonanie
grupy i podmioty będące własnością takich osób lub bezpośrednio lub pośrednio przez nie kontrolowane
osoby, grupy i podmioty działające w imieniu lub pod kierunkiem takich osób, grup i podmiotów.

UE może również objąć sankcjami liderów grup i podmiotów z listy, a także osoby, grupy i podmioty powiązane z osobami, grupami i podmiotami uczestniczącymi w aktach terrorystycznych (np. finansującymi takie akty czy prowadzącymi szkolenia lub werbunek).

Na unijnej liście terrorystów znajduje się 13 osób oraz 23 grupy i podmioty. Działają one zarówno w UE, jak i poza nią.

Lista obejmuje na przykład irański Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC), organizację The Base i Świetlisty Szlak.

Na czym polegają sankcje?

Osoby, grupy i podmioty znajdujące się na liście terrorystów podlegają środkom związanym z:

zamrożeniem funduszy i aktywów finansowych
współpracą policji i wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych.

Nie można im też udostępniać – bezpośrednio ani pośrednio – funduszy, aktywów finansowych i zasobów gospodarczych. Ponadto osoby te nie mogą podróżować do UE.

Czym jest akt terrorystyczny?

Zgodnie ze wspólnym stanowiskiem Rady 2001/931/WPZiB akty terrorystyczne to umyślne czyny, które mogą poważnie zaszkodzić państwu lub organizacji międzynarodowej, jeżeli mają na celu:

poważne zastraszenie ludności
bezprawne zmuszenie rządu lub organizacji międzynarodowej do podjęcia lub zaniechania jakiegoś działania
poważną destabilizację lub zniszczenie podstawowych struktur politycznych, konstytucyjnych, gospodarczych lub społecznych danego państwa lub danej organizacji międzynarodowej.

Kryteria umieszczania na liście

Osoby, grupy i podmioty mogą zostać dodane do unijnej listy terrorystów tylko wtedy, gdy decyzję w tej sprawie podejmie wcześniej właściwy organ państwa członkowskiego lub państwo trzecie.

Decyzja może dotyczyć:

wszczęcia dochodzenia lub wniesienia oskarżenia w sprawie aktu terrorystycznego, próby popełnienia takiego aktu, uczestnictwa w nim bądź jego ułatwienia
skazania za takie czyny.

Rada weryfikuje listę regularnie, co najmniej raz na pół roku. W dowolnym momencie może też zdecydować o umieszczeniu na liście lub skreśleniu z niej danej osoby, grupy czy danego podmiotu.

Wyjątek ze względów humanitarnych

W lutym 2024 r. Rada postanowiła zmodyfikować unijne ramy sankcji służących zwalczaniu terroryzmu (unijną listę terrorystów), wprowadzając wyjątek od zamrożenia aktywów stosowany ze względów humanitarnych.

W wyniku tej decyzji podmioty humanitarne niektórych kategorii mogą bez wcześniejszego zezwolenia zawierać transakcje z osobami i podmiotami umieszczonymi na liście sankcyjnej. Może się to odbywać, o ile celem jest dostarczenie pomocy humanitarnej lub wsparcie innych działań zaspokajających podstawowe potrzeby życiowe osób potrzebujących. Kategorie te obejmują:

kategorie określone w rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2664 (2022)
organizacje i agencje certyfikowane jako partnerzy w dziedzinie pomocy humanitarnej UE lub jej państw członkowskich oraz wyspecjalizowane agencje państw członkowskich.

Ostatnio obowiązywanie wyjątku ze względów humanitarnych przedłużono do 22 lutego 2027 r.

ISIL/Daisz i Al-Kaida

20 września 2016 r. UE przyjęła specjalne ramy sankcyjne dotyczące ISIL/Daiszu i Al-Kaidy oraz osób, grup, przedsiębiorstw i podmiotów z nimi powiązanych.

Te autonomiczne unijne sankcje są uzupełnieniem sankcji przyjętych w ramach unijnej listy terrorystów.

Na czym polegają sankcje?

Unijne sankcje wobec ISIL/Daiszu i Al-Kaidy to:

zakaz podróżowania w przypadku osób fizycznych
zamrożenie aktywów w przypadku osób fizycznych, grup i podmiotów
zakaz udostępniania funduszy i zasobów gospodarczych osobom, grupom i podmiotom umieszczonym na liście sankcyjnej.

Zgodnie z tym systemem Unia może objąć sankcjami tych, którzy wspierają ISIL/Daisz i Al-Kaidę rzeczowo lub finansowo. Sankcje mogą też dotyczyć tych, którzy uczestniczą w planowaniu, przygotowywaniu lub umożliwianiu aktów przemocy dokonywanych przez te organizacje.

Osoby, grupy, podmioty i organy można wpisać na listę sankcyjną również za:

dostarczanie, sprzedaż lub przekazywanie ISIL/Daiszowi i Al-Kaidzie broni i materiałów pokrewnych
rekrutację do tych dwóch organizacji
podżeganie do popełniania aktów przemocy przez te dwie organizacje lub publiczne prowokowanie takich aktów.

Rada weryfikuje listę regularnie, co najmniej raz na rok. Sankcje dotyczą obecnie 15 osób i 8 grup i obowiązują do 31 października 2026 r.

Hamas i Palestyński Islamski Dżihad

19 stycznia 2024 r. Rada uchwaliła specjalne przepisy sankcyjne, które umożliwiają Unii Europejskiej pociąganie do odpowiedzialności osób i podmiotów wspierających, ułatwiających lub umożliwiających dokonywanie aktów przemocy przez Hamas i Palestyński Islamski Dżihad.

Decyzja zapadła ze względu na powagę ataków na Izrael z 7 października 2023 r. Ma zapobiegać tego rodzaju aktom przemocy ze strony Hamasu i Palestyńskiego Islamskiego Dżihadu w przyszłości.

Nowy system uzupełnia sankcje przyjęte wcześniej w ramach unijnej listy terrorystów.

Na czym polegają sankcje?

Unijne sankcje wobec Hamasu i Palestyńskiego Islamskiego Dżihadu to:

zakaz podróżowania w przypadku osób fizycznych
zamrożenie aktywów w przypadku osób fizycznych, grup i podmiotów
zakaz udostępniania funduszy i zasobów gospodarczych osobom, grupom i podmiotom umieszczonym na liście sankcyjnej.

Zgodnie z tym systemem Unia może objąć sankcjami tych, którzy wspierają Hamas lub Palestyński Islamski Dżihad rzeczowo lub finansowo. Sankcje mogą też dotyczyć osób, grup i podmiotów, które uczestniczą w planowaniu, przygotowywaniu lub umożliwianiu aktów przemocy dokonywanych przez te organizacje.

Osoby, grupy, podmioty i organy można wpisać na listę sankcyjną również za:

dostarczanie, sprzedaż lub przekazywanie Hamasowi i Palestyńskiemu Islamskiemu Dżihadowi broni i materiałów pokrewnych
wspieranie – w odniesieniu do tych organizacji – działań podważających lub narażających na szwank stabilność lub bezpieczeństwo Izraela
udział w poważnych naruszeniach międzynarodowego prawa humanitarnego lub prawa dotyczącego praw człowieka
podżeganie do popełniania aktów przemocy przez te dwie organizacje lub publiczne prowokowanie takich aktów.

Po raz pierwszy UE może też objąć sankcjami sponsorujących obie organizacje terrorystyczne.

W maju 2026 r. Rada postanowiła rozszerzyć zakres sankcji i objąć nimi również członków Biura Politycznego Hamasu, którzy propagują akty przemocy, bronią ich i je uzasadniają.

Poza tym UE objęła sankcjami 3 podmioty w ramach globalnego systemu sankcji za naruszenia praw człowieka w odpowiedzi na powszechną przemoc seksualną i przemoc na tle płciowym dokonywaną podczas brutalnych i masowych ataków terrorystycznych, które miały miejsce w Izraelu 7 października 2023 r.

Więcej

Reakcja UE na terroryzm

Walka z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu w UE

Jakie sankcje nakłada UE?

Sankcje UE wobec Iranu