Bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering in de EU
Met haar regels tegen witwassen en terrorismefinanciering beschermt de EU haar financiële stelsel, veiligheid en economische groei.
Bestrijding van witwassen in de EU
Het witwassen van geld en terrorismefinanciering zijn grote hoofdbrekens voor de EU. Deze praktijken ondermijnen de economie en het financiële stelsel van de EU en onze veiligheid.
Al meer dan 30 jaar staat de strijd tegen witwassen en terrorismefinanciering hoog op de politieke agenda van de EU. De eerste antiwitwasrichtlijn stamt uit 1991. Deze is daarna nog verschillende keren hervormd.
Om alle gerelateerde risico's aan te pakken moeten de EU-regels voortdurend worden aangepast aan nieuwe ontwikkelingen, waaronder:
- technologische innovatie zoals virtuele valuta
- de mondiale schaal waarop terroristische organisaties opereren
- de vindingrijkheid van criminelen om hiaten of lacunes in het systeem uit te buiten
Wat is witwassen van geld? (Infographic)
EU-regels tegen witwassen
Op 30 mei 2024 nam de Raad nieuwe wetgeving aan om de burgers en het financiële stelsel van de EU te beschermen tegen witwassen en terrorismefinanciering.
Het pakket omvat:
- een verordening tot oprichting van een EU-antiwitwasautoriteit
- een verordening met antiwitwasverplichtingen voor de particuliere sector
- een richtlijn over nationale antiwitwasmechanismen
- een herziening van de verordening met regels voor geldovermakingen uit 2023
Antiwitwasverordening
De nieuwe verordening tegen witwassen en terrorismefinanciering zorgt ervoor dat overal in de EU dezelfde duidelijke regels gelden zodat fraudeurs geen achterdeurtjes meer vinden. De regels zullen voortaan beter en rechtlijniger kunnen worden toegepast. Zo bevat het voorstel gedetailleerde bepalingen over cliëntenonderzoek, uiteindelijk begunstigden en de bevoegdheden van nationale toezichthouders en financiële-inlichtingeneenheden (FIE's).
Meldingsplichtige entiteiten
Met de nieuwe tekst heeft de EU een rechtstreeks toepasselijk regelgevingskader tot stand gebracht met verplichtingen voor meldingsplichtige entiteiten. Het gaat vooral om krediet- en financiële instellingen en bepaalde niet-financiële ondernemingen en beroepen (zoals advocaten en accountants). Deze entiteiten spelen een centrale rol als poortwachters, gezien hun bevoorrechte positie om verdachte activiteiten te bespeuren.
De nieuwe regels zullen ook gelden voor het grootste deel van de cryptosector. Cliëntenonderzoek wordt voor alle aanbieders van cryptoactivadiensten verplicht. Ze moeten hun klanten dus natrekken en verdachte activiteiten melden aan een FIE.
Nog een sector waar cliëntenonderzoek en meldingsplicht worden ingevoerd, is die van luxegoederen zoals edele metalen, edelstenen, juwelen, horloges en goudsmeedwerk. Ook handelaren in luxeauto's, vliegtuigen, jachten en cultuurgoederen (zoals kunstwerken) krijgen meldingsplicht.
In de verordening wordt aangestipt dat de voetbalsector zeer risicovol is. Ook professionele voetbalclubs en -makelaars worden dus aan de lijst van meldingsplichtige entiteiten toegevoegd. Omdat dit echter niet overal hetzelfde is, kunnen de lidstaten hen bij een laag risico uit de lijst verwijderen.
Uiteindelijke begunstigden
Uiteindelijke begunstigden zijn personen die de feitelijke zeggenschap over een rechtspersoon (zoals een onderneming, stichting of trust) hebben of er de eigendomsvoordelen van genieten, terwijl de eigendomstitel op andermans naam staat. De verordening maakt de regels voor uiteindelijke begunstigden geharmoniseerder en transparanter.
Voortaan worden bij uiteindelijke begunstigden 2 aspecten (eigendom en zeggenschap) onderzocht om alle uiteindelijke begunstigden van een rechtspersoon of verschillende entiteiten te identificeren. Dit geldt ook voor entiteiten die buiten de EU zijn gevestigd maar zaken doen of onroerend goed kopen in de EU. De drempel voor uiteindelijke begunstigden wordt op 25% vastgesteld.
De daarmee verband houdende regels voor meerlagige eigendoms- en zeggenschapsstructuren worden eveneens verduidelijkt. Tegelijkertijd worden de bepalingen inzake gegevensbescherming en bewaring van bestanden verduidelijkt om het werk van de bevoegde autoriteiten te vereenvoudigen en te versnellen.
Contante betalingen
Contante betalingen van meer dan € 10 000 worden in de hele EU verboden, zodat het voor criminelen moeilijker wordt om zwart geld wit te wassen. De lidstaten zullen de flexibiliteit hebben om desgewenst een lagere maximumbedrag op te leggen.
Derde landen met een hoog risico
Meldingsplichtige entiteiten moeten verscherpte cliëntenonderzoeksmaatregelen toepassen op occasionele transacties en zakelijke relaties met derde landen met een hoog risico die door tekortkomingen in hun nationale regelingen tegen witwassen en terrorismefinanciering de integriteit van de interne markt van de EU bedreigen.
De Commissie zal het risico beoordelen op basis van de lijst van de Financiële-actiegroep (FATF). Bovendien zijn bij een hoog risiconiveau extra specifieke tegenmaatregelen van de meldingsplichtige entiteiten of de lidstaten gerechtvaardigd op het niveau van de EU of van de lidstaten.
Antiwitwasrichtlijn
Samen met de verordening vormt de richtlijn inzake witwasmechanismen een gemeenschappelijk EU-rulebook. Dat vervangt de 5e antiwitwasrichtlijn uit 2018.
Alle regels voor de particuliere sector komen in de verordening te staan, terwijl de richtlijn zal gelden voor de institutionele antiwitwasmechanismen op nationaal niveau. De richtlijn bevat dus bepalingen, zoals de regels voor uiteindelijke begunstigden, nationale toezichthouders en financiële-inlichtingeneenheden, die nog moeten worden omgezet in nationaal recht.
Informatie over geldovermakingen
Op 29 juni 2022 bereikten Raad en Parlement al een voorlopig akkoord over de actualisering van de "verordening betreffende bij geldovermakingen te voegen informatie". Die was nodig om de regels ook te doen gelden voor cryptoactiva.
Cryptoactivadiensten zijn daarmee nu ook verplicht om bepaalde informatie over initiators en begunstigden van transacties te verzamelen en te delen. Dit maakt overmakingen van cryptoactiva traceerbaar en maakt het gemakkelijker om verdachte transacties op te merken en tegen te houden.
De EU heeft nu een solide en proportioneel kader dat beantwoordt aan de strengste internationale normen voor de uitwisseling van cryptoactiva en de aanbevelingen van de FATF, de internationale waakhond voor de bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering.
- Witwassen: Raad neemt regels aan die overmakingen van cryptoactiva traceerbaar maken (persmededeling, 16 mei 2023)
- Witwassen: voorlopig akkoord over transparantie bij overmakingen van cryptoactiva (persmededeling, 29 juni 2022)
Wat is de rol van de Financiële-actiegroep (FATF)?
De strijd tegen witwassen stopt niet bij de grens en vraagt om goede samenwerking op internationaal niveau. De EU werkt in de FATF samen met haar partners om internationale normen op te stellen en toe te passen.
De FATF werkt aan en stimuleert beleidsmaatregelen tegen witwassen en terrorismefinanciering, en komt met aanbevelingen die de landen moeten opvolgen.
Andere relevante wetgeving
De 5e richtlijn kapitaalvereisten verduidelijkt de rol van de prudentiële toezichthouders. Prudentiële toezichthouders brengen tekortkomingen in kaart van financiële instellingen die te maken krijgen met witwassen en terrorismefinanciering, en nemen maatregelen hiertegen. Bevoegde autoriteiten moeten daarmee rekening houden bij hun toezichtsactiviteiten.
De "richtlijn tot vaststelling van regels ter vergemakkelijking van het gebruik van financiële informatie voor misdaadbestrijding" biedt autoriteiten gemakkelijker toegang tot financiële informatie en informatie over bankrekeningen. Nationale financiële-inlichtingendiensten krijgen betere toegang tot rechtshandhavingsinformatie.
Antiwitwasautoriteit
Op 30 mei 2024 zette de Raad bij verordening een nieuwe antiwitwasautoriteit op voor beter toezicht en betere samenwerking tussen financiële-inlichtingendiensten. De AMLA wordt in Frankfurt gevestigd en wordt medio 2025 operationeel.
Witwasoperaties strekken zich vaak uit over meerdere landen. De autoriteit zal daarom een geïntegreerd mechanisme creëren waarbij nationale toezichthouders in de lidstaten moeten controleren of meldingsplichtige entiteiten hun verplichtingen nakomen.
De autoriteit zal:
- rechtstreeks toezicht houden op de meest risicovolle krediet- en financiële instellingen in de EU, waaronder aanbieders van cryptoactivadiensten
- de niet-financiële sector helpen bij het naleven van de regels
- het werk van de financiële-inlichtingendiensten in de lidstaten coördineren
- geldboetes opleggen bij ernstige inbreuken
Op 18 december 2023 spraken de Raad en het Parlement af hoe de plaats voor de statutaire zetel van de AMLA zou worden gekozen. Uiteindelijk werd op 22 februari 2024 gekozen voor Frankfurt.
- Witwassen: Raad en Parlement akkoord over procedure om zetel voor nieuwe autoriteit te selecteren (persmededeling, 18 december 2023)
- Witwasbestrijding: Raad keurt pakket regels goed (persmededeling, 30 mei 2024)
- Frankfurt wordt thuishaven van nieuwe EU-antiwitwasautoriteit (persmededeling, 22 februari 2024)
- Veelgestelde vragen over de nieuwe antiwitwasautoriteit van de EU (AMLA) (Europese Commissie)
Wat doet de EU tegen terrorisme?
Ontdek hoe de EU-landen in de afgelopen 20 jaar steeds nauwer zijn gaan samenwerken bij terrorismebestrijding. Daarbij proberen zij niet alleen te voorkomen dat terroristen wapens kopen of bommen maken, maar ook en vooral radicalisering tegen te gaan.
Laatst bijgewerkt: 18 februari 2026