Dostęp osób z niepełnosprawnościami i osób starszych do produktów i usług

Po co UE przepisy o wymogach dostępnościowych?

UE chce, by różne produkty i usługi były bardziej dostępne dla osób starszych i osób z niepełnosprawnościami, przy poszanowaniu zasady równego traktowania.

Poprawa funkcjonowania rynku wewnętrznego pod kątem dostępności konkretnych produktów i usług służy zarówno konsumentom, jak i przemysłowi. Gdy produkty i usługi są bardziej dostępne, zwiększa się integracja społeczna i uczestnictwo obywateli w życiu społecznym.

Obecne krajowe wymogi dostępnościowe dla konkretnych produktów i usług są różne w rożnych państwach członkowskich, co skutkuje rozdrobnieniem jednolitego rynku.

Tymczasem popyt na dostępne produkty i usługi jest znaczny, a wraz ze starzeniem się ludności UE liczba obywateli z niepełnosprawnościami czy ograniczeniami funkcjonalnymi jeszcze bardziej wzrośnie.

Aby ustanowić wspólne normy dostępnościowe UE przyjęła dwie dyrektywy. Są to:

• europejski akt o dostępności (2019), który obejmuje minimalne wymogi dostępnościowe dla kluczowych produktów i usług
• dyrektywa o dostępności stron internetowych sektora publicznego (2016), która określa normy mające sprawić, że produkty i usługi cyfrowe będą bardziej dostępne dla wszystkich użytkowników.

Dostępność produktów i usług

Europejski akt o dostępności obejmuje wymogi dla kluczowych produktów i usług, takich jak:

• telefony, komputery, terminale płatnicze czy automaty do zakupu biletów na przejazdy
• usługi bankowości detalicznej
• usługi łączności elektronicznej, w tym usługi telefoniczne i internetowe
• połączenia z numerem alarmowym 112
• audiowizualne usługi medialne
• e-booki
• handel elektroniczny.

Europejski akt o dostępności (dyrektywa 2019/882) został przyjęty w 2019 r. Nowe przepisy przyniosą korzyści nie tylko dziesiątkom milionów Europejczyków z niepełnosprawnościami. Skorzysta na nich także wiele osób starszych w Unii.

Produkty

Produkty powinny spełniać:

• wspólne wymogi dostępnościowe dotyczące interfejsu użytkownika i funkcjonalności
• szczegółowe wymogi dostępnościowe dla niektórych elektronicznych urządzeń do obsługi konsumentów
• wymogi co do informacji na opakowaniu, instrukcji instalacyjnych i innych podawanych danych.

Usługi

Usługi powinny spełniać:

• wspólne wymogi dotyczące zwłaszcza stron internetowych
• wymóg dostępności usług wsparcia.

Oto przykłady szczegółowych wymogów dostępnościowych dla terminali samoobsługowych:

• automaty biletowe oraz bankomaty muszą umożliwiać stosowanie własnych słuchawek, tak by osoby słabowidzące mogły korzystać z instrukcji głosowych
• terminale samoobsługowe wymagające użycia wzroku muszą zapewniać co najmniej jeden tryb obsługi niewymagający zdolności widzenia barw.

Wprowadzenie zasad w życie

Europejski akt o dostępności to dyrektywa, która wyznacza wiążące cele w zakresie dostępności, ale pozostawia poszczególnym państwom członkowskim decyzję o tym, jak je osiągnąć.

Państwa UE mają czas do czerwca 2025 r., aby włączyć wytyczne dyrektywy do swoich przepisów krajowych.

UE przewidziała również pewne wyjątki. Przykładowo mikroprzedsiębiorstwa (zatrudniające mniej niż 10 pracowników i mające roczne obroty poniżej 2 mln EUR), które świadczą usługi, są wyłączone z zakresu stosowania dyrektywy, a te, które wytwarzają produkty, są zwolnione z niektórych obowiązków.

Dostępność stron internetowych i aplikacji

W dyrektywie (2016/2102) o dostępności stron internetowych sektora publicznego określono normy mające sprawić, że produkty i usługi cyfrowe będą bardziej dostępne dla wszystkich użytkowników. W tym celu ustanowiono w niej również mechanizm monitorujący oraz test zgodności.

Elementy te dotyczą stron internetowych i aplikacji mobilnych oferowanych przez administracje, szpitale publiczne, sądy i inne organy publiczne.

W praktyce oznacza to, że jeżeli treść okazuje się niedostępna, użytkownicy mogą zażądać konkretnych informacji lub zgłosić problemy, klikając na specjalny link.

Dyrektywa weszła w życie w grudniu 2016 r.

• Dostępność stron i aplikacji: Rada przyjęła pierwsze ogólnounijne przepisy (komunikat prasowy z 18 lipca 2016)

W Radzie

Grupa Robocza do Spraw Społecznych szczegółowo przeanalizowała tekst projektu przedstawionego przez Komisję w grudniu 2015 r.

Nad postępem dyskusji czuwała najpierw prezydencja słowacka, która do modyfikacji tekstu przyjęła podejście stopniowe i skupiła się zwłaszcza na tym, by:

• doprecyzować zakres
• zwiększyć klarowność prawną tekstu
• uniknąć ewentualnego zbiegu lub konfliktu z już istniejącymi przepisami UE.

• Sprawozdanie z postępów prac (18 listopada 2016)
• Grupa Robocza do Spraw Społecznych (podsumowanie informacyjne)

Podczas dyskusji – zarówno na szczeblu technicznym, jak i politycznym – prezydencja maltańska przygotowywała propozycje redakcyjne w odpowiedzi na niektóre postulaty delegacji, np. by:

• skoncentrować się na wybranych produktach i usługach
• nie tworzyć nowych wymogów dostępnościowych tam, gdzie wcześniejsze ustawodawstwo UE takie wymogi już określa
• zachować strukturę zaproponowaną przez Komisję
• doprecyzować, które aspekty należy zawrzeć w dyrektywie o audiowizualnych usługach medialnych, a które w dyrektywie o dostępności
• pominąć specjalne oznaczenia dostępnościowe, tak by uniknąć obciążeń administracyjnych i finansowych.

Prezydencja osiągnęła znaczny postęp w formułowaniu stanowiska Rady.

• Sprawozdanie z postępów prac (1 czerwca 2017)

Po intensywnych dyskusjach i pracach redakcyjnych Rada uzgodniła swoje stanowisko (podejście ogólne) względem dyrektywy o dostępności podczas przewodnictwa Estonii. W trakcie dyskusji delegacje zgłaszały uwagi do szerokiego zakresu projektu, licznych powiązań z innymi aktami UE oraz luk w ocenie skutków.

Najważniejsze kwestie polityczne rozstrzygnięto w ostatniej rundzie rozmów trójstronnych. Chodziło m.in. o:

• transport i turystykę
• zakwaterowanie
• usługi gastronomiczne
• środowisko zbudowane
• powiązane akty UE
• mikroprzedsiębiorstwa.

• Dostępność produktów i usług: Rada uzgadnia stanowisko (komunikat prasowy z 7 grudnia 2017)

Negocjacje między Radą a Parlamentem Europejskim rozpoczęły się w marcu 2018 r., a zakończyły wstępnym porozumieniem w listopadzie 2018 r.

Działający w Radzie Komitet Stałych Przedstawicieli (Coreper) zatwierdził to wstępne porozumienie 19 grudnia 2018 r.

Rada przyjęła dyrektywę o dostępności 9 kwietnia 2019 r., po tym jak 13 marca 2019 r. Parlament przyjął swoje stanowisko w pierwszym czytaniu.

Dyrektywa weszła w życie w czerwcu 2019 r.

• Lepszy dostęp osób niepełnosprawnych i osób starszych do produktów i usług: Rada przyjmuje akt o dostępności (komunikat prasowy z 9 kwietnia 2019)
• Produkty i usługi bardziej dostępne dla obywateli UE: Rada zatwierdza wstępne porozumienie z Parlamentem Europejskim (komunikat prasowy z 19 grudnia 2018)

Polityka dostępności w Radzie

Również strona Rady jest ogólnodostępną stroną internetową, a Sekretariat Generalny Rady dba o to, by była ona przyjazna dla użytkownika. Jest to zgodne z wymogami unijnej dyrektywy o dostępności stron internetowych (2016).

Dostępność stron internetowych oznacza, że teksty, ilustracje, formularze i nawigacja muszą być powszechnie dostępne i zrozumiałe.

Aby spełnić ewoluujące kryteria dostępności stron internetowych, stosujemy m.in. następujące rozwiązania:

• alternatywne legendy (alt-tags) – opisy, dzięki którym użytkownicy korzystający z czytników ekranowych dowiadują się o treści ilustracji
• kontrast między tekstem a tłem – ustawiony dla jak najlepszej czytelności
• pełna nawigacja z klawiatury – dla użytkowników mających trudności z obsługą myszki.

Aktywnie pracujemy nad zwiększeniem dostępności i użyteczności naszej strony internetowej. Dodatkowe informacje:

• Polityka dostępności w Radzie
• Dyrektywa o dostępności stron internetowych (Dziennik Urzędowy UE)