Rolnictwo ekologiczne

Czym jest rolnictwo ekologiczne?

Rolnictwo ekologiczne to praktyki rolnicze, w których wykorzystuje się naturalne procesy i substancje o ograniczonym wpływie na środowisko i klimat. Jego cele to:

• wspieranie różnorodności biologicznej
• zapewnianie wysokich standardów dobrostanu zwierząt
• sprzyjanie produkcji lokalnej
• zachowanie ras rzadkich i rodzimych.

Aby to osiągnąć, w unijnych przepisach o produkcji ekologicznej ustanowiono rygorystyczne normy.

Najważniejsze zasady

ograniczone stosowanie syntetycznych pestycydów i nawozów

zakaz stosowania organizmów zmodyfikowanych genetycznie (GMO)

zmianowanie upraw w celu utrzymania zdrowych gleb

dostęp zwierząt do wybiegów na świeżym powietrzu i ekologiczna pasza

Rolnictwo ekologiczne na 25% gruntów rolnych do 2030 r.

UE dąży do tego, aby do 2030 r. 25% gruntów rolnych było wykorzystywanych przez rolnictwo ekologiczne.

Rolnictwo ekologiczne szybko się rozwija

W latach 2012–2022 udział gruntów rolnych wykorzystywanych przez rolnictwo ekologiczne w UE wzrósł o 79%: z 9,5 mln hektarów do 16,9 mln hektarów.

Wzrost ten idzie w parze z większym popytem ze strony konsumentów i większą rozpoznawalnością unijnego logo produkcji ekologicznej. W 2022 r. wartość sprzedaży detalicznej produktów ekologicznych w UE przekroczyła 45 mld euro, a unijne logo produkcji ekologicznej jest obecnie najbardziej znanym logo żywnościowym w Europie.

Unijne przepisy dotyczące rolnictwa ekologicznego

Od 2022 r. obowiązuje podstawowy unijny akt prawny dotyczący produkcji ekologicznej – rozporządzenie (UE) 2018/848. Rozporządzenie to ustanawia wysokie normy produkcji, przetwarzania i etykietowania żywności ekologicznej oraz pomaga zapewnić uczciwą konkurencję i zaufanie konsumentów.

Do jego najważniejszych elementów należą:

• metody produkcji, które ograniczają stosowanie syntetycznych pestycydów i nawozów, chronią żyzność gleby i różnorodność biologiczną oraz ostrożnie wykorzystują energię i zasoby
• rygorystyczne przepisy dotyczące dobrostanu zwierząt, w tym dostępu do wybiegu i warunków umożliwiających zwierzętom naturalne zachowanie
• wyraźne oznakowanie – na wszystkich opakowaniach żywności ekologicznej produkowanej w UE musi widnieć unijne logo produkcji ekologicznej, a oznaczenia takie jak „bio” i „eko” są chronione
• coroczne kontrole wszystkich podmiotów w łańcuchu dostaw, od rolników po sprzedawców detalicznych, przeprowadzane przez upoważnione organy kontrolne
• certyfikacja grupowa, dzięki której drobni producenci rolni mogą uzyskać wspólną certyfikację, co zmniejsza koszty i ogranicza formalności.

Wsparcie dla rolnictwa ekologicznego jest jednym z założeń wspólnej polityki rolnej UE (WPR). W ramach planów strategicznych WPR na wspieranie rolnictwa ekologicznego w UE przeznaczono około 19 mld euro . Każdy hektar gruntów ekologicznych otrzymuje średnio 148 euro rocznie w ramach wsparcia specjalnego. Kwota ta stanowi dodatek do wszystkich innych kwot w ramach wsparcia dochodu, które może otrzymać rolnik.

W marcu 2021 r. Komisja Europejska przedstawiła plan działania na rzecz rozwoju produkcji ekologicznej w UE.

W lipcu 2021 r. unijni ministrowie uzgodnili konkluzje Rady w sprawie planu działania i podkreślili, że rolnictwo ekologiczne tworzy miejsca pracy i zapewnia dochody i że dzięki niemu europejskie rolnictwo jest bardziej zrównoważone.

Podkreślili również potrzebę zrównoważenia popytu i podaży, uwzględnienia sytuacji każdego państwa UE oraz zaangażowania zainteresowanych stron z sektora publicznego i prywatnego w realizację celów planu działania.

• Rada ds. Rolnictwa i Rybołówstwa (19 lipca 2021)
• Plan działania na rzecz rozwoju produkcji ekologicznej (Komisja Europejska)

Prostsze i precyzyjniejsze unijne przepisy dotyczące rolnictwa ekologicznego

UE nowelizuje rozporządzenie w sprawie produkcji ekologicznej, aby:

• uprościć i doprecyzować przepisy
• zwiększyć zaufanie do unijnego logo produkcji ekologicznej
• ograniczyć biurokrację, zwłaszcza dla małych podmiotów
• utrzymać płynność handlu z kluczowymi partnerami spoza UE.

W grudniu 2025 r. Komisja Europejska zaproponowała ukierunkowane zmiany, dotyczące m.in. importowanych produktów ekologicznych i etykietowania, małych podmiotów i drobnych producentów rolnych, produktów do czyszczenia i dezynfekcji oraz przepisów dotyczących zwierząt gospodarskich i akwakultury.

Zmiany te mają obniżyć bezpośrednie koszty administracyjne o 47,8 mln euro rocznie, co przełoży się na 45,9 mln euro oszczędności dla rolników i innych podmiotów oraz 1,9 mln euro oszczędności dla administracji poszczególnych państw.

11 maja 2026 r. przedstawiciele rządów państw UE zebrani w Specjalnym Komitecie ds. Rolnictwa uzgodnili wspólne stanowisko przed rozmowami z Parlamentem Europejskim. Komitet przygotowuje prace Rady dotyczące wszystkich spraw związanych ze wspólną polityką rolną.

Zanim nowe przepisy dotyczące produkcji ekologicznej będą mogły być stosowane w praktyce, Rada i Parlament muszą uzgodnić ich ostateczną treść.

Znakowanie importowanych produktów ekologicznych

Na produktach ekologicznych importowanych z państw spoza UE będzie można nadal stosować określenia takie jak „ekologiczny”, jeżeli przepisy tych państw dotyczące rolnictwa ekologicznego zostaną uznane za równoważne z normami UE. Jednak unijne logo produkcji ekologicznej będzie mogło być stosowane na takich produktach tylko wtedy, gdy spełnią dodatkowe wymogi, na przykład dotyczące żywej gleby, dobrostanu zwierząt i metod przetwarzania.

Przepisy dotyczące produkcji ekologicznej 11 państw spoza UE, w tym Argentyny, Kanady, Nowej Zelandii i Stanów Zjednoczonych, są obecnie uznawane za równoważne z normami UE, ale równoważność ta wygasa 31 grudnia 2026 r. Aby uniknąć zakłóceń w handlu, może ono zostać przedłużone do 31 grudnia 2036 r.

Małe podmioty i drobni producenci rolni

Małe podmioty, które bezpośrednio sprzedają konsumentom nieopakowane produkty ekologiczne, takie jak owoce i warzywa luzem, oraz mali internetowi sprzedawcy detaliczni opakowanych produktów ekologicznych nie będą musieli posiadać certyfikatu, jeżeli ich sprzedaż nie przekracza 10 000 kg rocznie lub wartość ich obrotu nie przekracza średnio 40 000 euro rocznie w ciągu pięciu lat.

Uproszczony ma zostać również system certyfikacji grupowej dla drobnych producentów rolnych.

Środki czyszczące i dezynfekujące

Przetwórcy ekologiczni zyskają większą elastyczność na co dzień pod względem czyszczenia i dezynfekcji. Nowe przepisy mają pozwolić im na stosowanie standardowych produktów dostępnych na rynku, zamiast ograniczać je do wykazu produktów dopuszczonych przez Komisję Europejską.

Zwierzęta gospodarskie i akwakultura

Reforma ma wprowadzić minimalny wiek ubojowy dla przepiórki ekologicznej.

Przepisy dotyczące dostępu drobiu do wybiegu zostaną zmienione, tak aby młode ptaki mogły przebywać na zewnątrz tylko wtedy, gdy mają już wystarczającą ilość piór, aby regulować temperaturę ciała.

Proces przechodzenia z rolnictwa konwencjonalnego na ekologiczne ma stać się prostszy i spójniejszy w całej UE.

W przypadku zwierząt gospodarskich i hodowlanych zwierząt wodnych dostosowany ma zostać czas, który musi upłynąć od zastosowania weterynaryjnych produktów leczniczych, zanim produkty z tych zwierząt będą mogły być sprzedawane jako ekologiczne.

Więcej