Sankcje UE wobec Rosji – pytania i odpowiedzi
Wszystko o sankcjach, które przyjęła Unia Europejska w odpowiedzi na wojnę napastniczą Rosji przeciwko Ukrainie.
Jakie sankcje przyjęła dotąd UE?
Od czasu rozpoczęcia pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę 24 lutego 2022 r. UE nałożyła na Rosję bezprecedensowe, szeroko zakrojone sankcje.
Są one uzupełnieniem wcześniejszych sankcji nakładanych na Rosję od 2014 r. w związku z aneksją Krymu i niewdrożeniem porozumień mińskich.
Obejmują sankcje gospodarcze, indywidualne, dyplomatyczne i wizowe.
Sankcje mają przyczynić się do osiągnięcia celu politycznego UE, jakim jest zakończenie rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie, poprzez maksymalny nacisk na Rosję i wykorzystanie wszelkich dostępnych narzędzi, aby zmniejszyć zdolność Rosji do prowadzenia tej nielegalnej wojny.
Unijne sankcje są starannie ukierunkowane, w swoim zamyśle proporcjonalne i mają tymczasowy charakter. Oznacza to, że są one regularnie weryfikowane. UE może je zmodyfikować, złagodzić lub znieść, jeżeli osiągnięte zostaną jej cele lub podjęte zostaną znaczące działania na rzecz ich osiągnięcia.
UE przyjęła również sankcje wobec Białorusi, Iranu i Korei Północnej za wspieranie przez nie Rosji w agresji wojskowej na Ukrainę.
Ponadto UE nałożyła sankcje na osoby i podmioty w związku z zagrożeniami hybrydowymi ze strony Rosji i ciągłym pogarszaniem się sytuacji w zakresie praw człowieka w tym kraju, w szczególności w kontekście śmierci Aleksieja Nawalnego.
Kto jest objęty sankcjami?
Unijne sankcje za działania podważające integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażające obejmują prawie 3000 osób i podmiotów. Na liście sankcyjnej znajdują się:
- prezydent Rosji Władimir Putin
- minister spraw zagranicznych Rosji Siergiej Ławrow
- były prezydent Ukrainy Wiktor Janukowycz
- Roman Abramowicz
- posłowie do rosyjskiej Dumy Państwowej (niższa izba parlamentu)
- członkowie krajowej Rady Bezpieczeństwa
- członkowie Rady Federacji
- ministrowie, gubernatorzy i lokalni politycy, np. mer Moskwy
- urzędnicy wysokiego szczebla i personel wojskowy
- dowódcy grupy Wagnera
- prominentni przedsiębiorcy i oligarchowie
- propagandyści prokremlowscy i antyukraińscy.
Lista obejmuje również osoby odpowiedzialne za następujące działania lub w takie działania zaangażowane:
- tzw. „referenda” w 2022 r. i „wybory” w 2023 r. na terytoriach Ukrainy
- okrucieństwa w Buczy i Mariupolu
- ataki rakietowe na ludność i infrastrukturę cywilną
- deportacje i przymusowe adopcje ukraińskich dzieci
- „reedukacja wojskowa” ukraińskich dzieci
- rekrutowanie syryjskich najemników do walki w Ukrainie
- produkcja i dostarczanie dronów
- obchodzenie sankcji
- działania rosyjskiej floty cieni
- grabież dziedzictwa kulturowego Ukrainy.
Na liście znajdują się również osoby z Iranu, Białorusi i Korei Północnej.
Na liście podmiotów objętych sankcjami znajdują się:
- partie polityczne
- siły zbrojne i grupy paramilitarne, w tym Grupa Wagnera
- banki i instytucje finansowe
- media odpowiedzialne za propagandę i dezinformację
- przedsiębiorstwa w sektorze obronnym zaangażowane w produkcję dronów
- firmy z sektora transportu i energii
- firmy z branży lotniczej, stoczniowej i budowy maszyn
- firmy informatyczne, telekomunikacyjne i ubezpieczeniowe
- firmy angażujące się w obchodzenie sankcji
- firmy powiązane z rosyjską flotą cieni
- PJSC Alrosa, największy w świecie wydobywca diamentów
- ruch Ogólnorosyjski Front Narodowy
- organizacje odpowiedzialne za przymusową asymilację ukraińskich dzieci.
Sankcjom podlegają również firmy z państw trzecich, które wspierają rosyjską wojnę.
Sankcje wobec konkretnych osób polegają na zakazie podróżowania i zamrożeniu aktywów. Sankcje wobec konkretnych podmiotów polegają na zamrożeniu aktywów.
Zakaz podróżowania oznacza, że osoby znajdujące się na liście sankcyjnej nie mogą wjeżdżać na terytorium UE ani przez nie przejeżdżać drogą lądową, powietrzną ani morską. Zamrożenie aktywów oznacza, że wszystkie rachunki w unijnych bankach należące osób i podmiotów znajdujących się na liście sankcyjnej są zamrożone. Nie można też bezpośrednio ani pośrednio udostępniać takim osobom i podmiotom środków finansowych ani aktywów.
Jakim ograniczeniom podlega unijny handel z Rosją?
W ramach sankcji gospodarczych Unia wprowadziła szereg ograniczeń importowych i eksportowych wobec Rosji. Podmioty europejskie nie mogą sprzedawać niektórych produktów do Rosji (ze względu na ograniczenia eksportowe), a podmioty rosyjskie nie mogą sprzedawać niektórych produktów do UE (ze względu na ograniczenia importowe).
Lista zakazanych produktów została sporządzona w taki sposób, aby zmaksymalizować negatywny wpływ sankcji na rosyjską gospodarkę, a jednocześnie ograniczyć niepożądane skutki dla firm i obywateli UE. Mając na uwadze ludność Rosji, z ograniczeń eksportowych i importowych wyłączono produkty przeznaczone przede wszystkim do konsumpcji oraz produkty medyczne, farmaceutyczne i rolno-spożywcze.
Według danych Komisji Europejskiej od lutego 2022 r. UE zakazała eksportu do Rosji towarów i technologii o wartości ponad 48 mld euro i importu z Rosji do UE towarów o wartości 91,2 mld euro. Oznacza to, że w porównaniu z 2021 r. embargo dotyczy obecnie 54% eksportu i 58% importu.
Przestrzegania zakazów pilnują organy celne państw członkowskich UE.
UE we współpracy z innymi partnerami o podobnych poglądach przyjęła oświadczenie, w którym zastrzegła sobie prawo, by zaprzestać stosowania wobec Rosji klauzuli najwyższego uprzywilejowania w ramach Światowej Organizacji Handlu (WTO). Postanowiła, że zamiast zwiększać cła przywozowe, przyjmie sankcje, które obejmą zakaz importu lub eksportu niektórych towarów. UE i jej partnerzy zawiesili również wszelkie prace związane z przystąpieniem Białorusi do WTO.
Od grudnia 2023 r. obowiązuje zakaz dotyczący rosyjskich diamentów. Jest to element starań grupy G-7, by wypracować zakaz skoordynowany na szczeblu międzynarodowym, mający pozbawić Rosję tego ważnego źródła dochodów.
Rada wprowadziła też listę podmiotów bezpośrednio wspierających rosyjski kompleks wojskowo-przemysłowy. Na podmioty te nałożone zostały surowsze ograniczenia eksportowe dotyczące towarów i technologii podwójnego zastosowania.
Jakich towarów nie można eksportować z UE do Rosji?
Na liście produktów objętych embargiem znajdują się:
- najnowocześniejsza technologia (np. komputery kwantowe, zaawansowane półprzewodniki, komponenty elektroniczne i oprogramowanie)
- konkretne towary i technologia potrzebne do rafinacji ropy naftowej
- sprzęt, technologia i usługi wykorzystywane w przemyśle energetycznym
- towary i technologia branży lotniczej i kosmicznej (np. statki powietrzne, silniki samolotowe, części zamienne i wszelkiego rodzaju wyposażenie do samolotów i śmigłowców, paliwo do silników odrzutowych)
- sprzęt do nawigacji morskiej i technologia łączności radiowej
- szereg produktów podwójnego zastosowania (mogących służyć zarówno do celów cywilnych, jak i wojskowych), takich jak silniki i oprogramowanie do dronów czy urządzenia szyfrujące
- towary luksusowe (np. samochody, zegarki czy biżuteria)
- broń i materiały pokrewne wszelkiego rodzaju, w tym broń palna do użytku cywilnego i jej części
- chemikalia, generatory i termostaty
- komponenty informatyczne, elektroniczne i optyczne
- aparaty fotograficzne, obiektywy, drony zabawkowe,, laptopy i twarde dyski
- inne towary mogące zwiększyć potencjał przemysłowy Rosji.
Jakich towarów nie można importować z Rosji do UE?
Na liście produktów objętych embargiem znajdują się:
- ropa naftowa i rafinowane produkty ropopochodne
- skroplony gaz ziemny (LNG) i skroplony gaz ropopochodny (LPG)
- węgiel i inne stałe paliwa kopalne
- stal, żelazo, surówka hutnicza, aluminium i inne metale
- druty, rury i folia z miedzi i aluminium
- cement, bitum i asfalt
- drewno, papier, kauczuk syntetyczny i tworzywa sztuczne
- hel i inne substancje chemiczne
- owoce morza, alkohol, papierosy i kosmetyki
- diamenty i złoto, w tym biżuteria
- inne produkty mogące przyczyniać się do wzmocnienia potencjału Rosji.
Zakaz dotyczący diamentów ma zastosowanie do:
- diamentów pochodzących z Rosji
- diamentów eksportowanych z Rosji
- diamentów przewożonych przez terytorium Rosji
- rosyjskich diamentów poddawanych obróbce w państwach spoza UE.
Co w praktyce oznacza zakaz dotyczący ropy naftowej?
W czerwcu 2022 r. Rada przyjęła szósty pakiet sankcji. Zakazała m.in. zakupu, importu i przesyłu ropy naftowej transportowanej drogą morską i niektórych produktów ropopochodnych z Rosji do UE. Zakaz ten obowiązuje od 5 grudnia 2022 r. w przypadku ropy i od 5 lutego 2023 r. w przypadku rafinowanych produktów ropopochodnych.
Przewidziano tymczasowe odstępstwo dotyczące ropy importowanej rurociągiem do państw UE, które z powodu położenia geograficznego są szczególnie zależne od dostaw z Rosji i nie mają innych realnych opcji. Odstępstwo to przestało obowiązywać względem Polski i Niemiec 23 czerwca 2023 r., a względem Czech – 1 lipca 2025 r.
Poza tym Chorwacja uzyskała tymczasowe odstępstwo na import próżniowego oleju napędowego.
Wpływ tego zakazu jest znaczący, zważywszy że około połowy całego eksportu rosyjskiej ropy trafiało do UE.
Zakaz obejmuje 90% importu ropy z Rosji do UE. Utrata tego wiodącego lukratywnego rynku miała istotny strukturalny wpływ na Rosję, której budżet w znaczącym stopniu opiera się na dochodach z ropy.
Na czym polega pułap cenowy dla ropy naftowej?
UE wprowadziła zwolnienie z zakazu transportu rosyjskiej ropy naftowej i rosyjskich produktów ropopochodnych drogą morską do państw trzecich oraz zwolnienie z zakazu świadczenia powiązanych usług, jeżeli takie towary zostały zakupione po cenie, która nie przekracza pułapu cenowego.
Pułapy cenowe mają zastosowanie do transportowanych drogą morską ropy naftowej, olejów ropy naftowej oraz olejów otrzymywanych z minerałów bitumicznych, pochodzących lub eksportowanych z Rosji. Obecne pułapy cenowe są następujące:
- ropa – 47,6 dolara za baryłkę
- produkty naftowe przecenione – 45 dolarów za baryłkę
- produkty naftowe premium – 100 dolarów za baryłkę.
UE określiła te pułapy w ścisłej współpracy z koalicją na rzecz pułapów cenowych. Pułap obowiązuje od 5 grudnia 2022 r. w przypadku ropy i od 5 lutego 2023 r. w przypadku produktów ropopochodnych. Początkowy poziom pułapu cenowego ropy naftowej ustalono na 60 dolarów za baryłkę, jednak w lipcu 2025 r. UE postanowiła obniżyć go do 47,6 dolara za baryłkę.
Poziom pułapu można zmieniać, żeby uwzględniać zmiany rynkowe i techniczne.
Decyzja o pułapach cenowych ogranicza wzrost cen spowodowany nadzwyczajnymi warunkami rynkowymi i radykalnie zmniejsza dochody Rosji pozyskiwane z ropy od czasu rozpoczęcia nielegalnej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie. Pomaga też ustabilizować światowe ceny energii, a jednocześnie łagodzi negatywny wpływ na dostawy energii do innych państw.
Od czasu gdy UE wprowadziła pułap cen ropy naftowej i inne sankcje związane z energią, dochody Rosji z ropy naftowej i gazu spadły o prawie 80% w porównaniu z sytuacją sprzed wojny.
Zawieszenie automatycznej korekty
Po przyjęciu 21. pakietu sankcji 23 lipca 2026 r. mechanizm automatycznej korekty pułapu cenowego ropy naftowej zostaje zawieszony do 15 lipca 2027 r. Dzięki temu zyski Rosji ze sprzedaży ropy naftowej mają pozostać ograniczone pomimo wyjątkowej sytuacji rynkowej spowodowanej zamknięciem cieśniny Ormuz. Zawieszenie mechanizmu zostanie poddane przeglądowi śródokresowemu, aby upewnić się, że mechanizm jest nadal konieczny i proporcjonalny.
Jakie unijne usługi na rzecz Rosji są zakazane?
Aby uderzyć w rosyjską gospodarkę, która w dużym stopniu zależy od importu usług przedsiębiorstw europejskich, UE zakazała świadczenia na rzecz rosyjskich władz lub osób prawnych (takich jak przedsiębiorstwa oraz inne podmioty czy organy mające siedzibę w Rosji) niektórych usług związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Zakaz dotyczy następujących usług na rzecz Rosji, osób w Rosji i rosyjskich podmiotów:
- portfele lub rachunki kryptoaktywowe i przechowywanie kryptoaktywów
- usługi rachunkowe, audytowe, księgowe i doradztwo podatkowe
- usługi budowlane, architektoniczne i inżynieryjne
- cyberbezpieczeństwo, doradztwo informatyczne i prawne
- reklama, badanie rynku i sondaże opinii publicznej
- pomoc techniczna, pośrednictwo i pomoc finansowa (odnośnie do transportu rosyjskiej ropy naftowej drogą morską)
- przekazywanie praw własności intelektualnej i tajemnic handlowych (dotyczących towarów i technologii objętych innymi sankcjami)
- oprogramowanie do zarządzania przedsiębiorstwem
- oprogramowanie do projektowania przemysłowego i produkcji przemysłowej.
- oprogramowanie do niektórych zastosowań w sektorze bankowym i finansowym.
- konserwacja rosyjskich zbiornikowców do przewozu LNG oraz lodołamaczy.
Ponadto od października 2025 r., aby móc świadczyć jakiekolwiek usługi dla rządu rosyjskiego, trzeba uzyskać uprzednie zezwolenie.
Według Komisji Europejskiej łączna wartość ograniczeń eksportowych dotyczących usług biznesowych wynosi 3,28 mld euro (co odpowiada 16% unijnego eksportu do Rosji sprzed inwazji).
Jakim sankcjom podlega transport?
Transport drogowy
UE zakazała rosyjskim i białoruskim przewoźnikom drogowym, przyczepom i naczepom wwożenia do UE towarów, nawet jeśli przewożą towary tylko tranzytem.
Ma to ograniczyć zdolności przemysłu rosyjskiego do nabywania kluczowych towarów oraz utrudnić handel z wykorzystaniem transportu drogowego z Rosji i do Rosji. Państwa UE mogą jednak przyznać odstępstwa w przypadku:
- transportu produktów energetycznych, farmaceutycznych, medycznych i rolno-spożywczych
- pomocy humanitarnej
- transportu związanego z funkcjonowaniem w Rosji przedstawicielstw dyplomatycznych i konsularnych UE i jej państw członkowskich lub organizacji międzynarodowych korzystających z immunitetów zgodnie z prawem międzynarodowym
- przekazywania lub eksportu do Rosji dóbr kultury wypożyczanych w ramach formalnej współpracy kulturalnej z Rosją
- wjazdu do UE samochodów posiadających tablice dyplomatyczne oraz samochodów wykorzystywanych do celów humanitarnych
- samochodów należących do obywateli UE mieszkających w Rosji i podróżujących do UE.
Zakaz nie dotyczy usług pocztowych i towarów przewożonych tranzytem między obwodem kaliningradzkim a Rosją.
Transport lotniczy
UE zakazała wszystkim rosyjskim przewoźnikom dostępu do unijnych lotnisk i przelotu przez unijną przestrzeń powietrzną. Oznacza to, że samoloty zarejestrowane w Rosji lub gdzie indziej, ale dzierżawione lub wynajmowane przez rosyjskiego obywatela lub rosyjski podmiot nie mogą lądować na żadnym unijnym lotnisku ani przelatywać nad krajami UE. Zakaz dotyczy także samolotów prywatnych, np. odrzutowców biznesowych.
UE zakazała też eksportu do Rosji towarów i technologii stosowanych w przemyśle lotniczym i kosmicznym. Oznacza to, że rosyjskie linie lotnicze nie mogą kupować samolotów, części zamiennych ani wyposażenia dla swojej floty. Nie mogą także przeprowadzać niezbędnych napraw ani przeglądów technicznych.
Nie wolno także świadczyć usług ubezpieczeniowych i konserwacyjnych oraz pomocy technicznej związanych z tymi towarami i technologiami.
Ponieważ trzy czwarte obecnej rosyjskiej floty komercyjnej stanowią samoloty wyprodukowane w UE, USA lub Kanadzie, z czasem zakaz prawdopodobnie doprowadzi do uziemienia znacznej części rosyjskiej floty lotnictwa cywilnego, nawet w przypadku lotów krajowych.
Transport morski
UE zamknęła swoje porty dla całej rosyjskiej floty handlowej, liczącej ponad 2800 statków. Zakaz nie dotyczy jednak statków przewożących energię, produkty farmaceutyczne, medyczne i rolno-spożywcze, pomoc humanitarną, węgiel, paliwo jądrowe i inne towary niezbędne do funkcjonowania potencjału jądrowego do zastosowań cywilnych.
Zakazem nie są objęte również statki, które potrzebują pomocy i szukają miejsca schronienia lub które są zmuszone do awaryjnego zawinięcia do portu ze względu na bezpieczeństwo morskie lub w celu ratowania życia na morzu.
Ponadto zakaz ma zastosowanie do statków:
- próbujących uniknąć sankcji i w tym celu zmieniających rosyjską banderę lub rejestrację na banderę lub rejestrację innego państwa
- należących do rosyjskiej floty cieni
- odpowiedzialnych za transport sprzętu wojskowego dla Rosji bądź za transport skradzionego ukraińskiego zboża
- dokonujących przeładunku „burta w burtę” i podejrzanych o naruszanie sankcji
- podejrzanych o nielegalne zakłócanie lub wyłączanie pokładowych systemów automatycznej identyfikacji podczas transportu rosyjskiej ropy naftowej.
Władze portowe mogą wykryć próbę zmiany bandery lub rejestracji, sprawdzając numer IMO danego statku (niepowtarzalny numer identyfikujący statek, przyznawany w imieniu Międzynarodowej Organizacji Morskiej).
UE zakazała transportu morskiego rosyjskiej ropy (od 5 grudnia 2022 r.) i produktów ropopochodnych (od 5 lutego 2023 r.) do państw spoza UE. Wprowadziła również zakaz świadczenia związanej z tym pomocy technicznej, usług pośrednictwa i pomocy finansowej.
Zakaz ten nie ma zastosowania, jeżeli ropa lub produkty ropopochodne zostały zakupione po cenie zgodnej z pułapem cenowym dla ropy lub poniżej tego pułapu.
Czy transakcje z rosyjskimi bankami są zakazane?
Pełny zakaz transakcji z Bankiem Centralnym Rosji, rosyjskim Regionalnym Bankiem Rozwoju i Bankiem Centralnym Białorusi obowiązuje od początku wojny Rosji przeciwko Ukrainie.
Ponadto w latach 2022–2025 UE wykluczyła szereg innych białoruskich i rosyjskich banków z systemu SWIFT. SWIFT to system przesyłania wiadomości, który znacznie ułatwia wymianę informacji między bankami i innymi instytucjami finansowymi. Wykluczone z niego banki nie mogą pozyskiwać zagranicznych walut ani przekazywać aktywów za granicę.
W lipcu 2025 r. UE postanowiła przekształcić obowiązujące wykluczenie z systemu SWIFT w całkowity zakaz transakcji. Oznacza to, że żaden unijny podmiot nie może zawierać – pośrednio ani bezpośrednio – transakcji z bankami podlegającymi sankcjom. Następnie UE rozszerzyła ten zakaz na podmioty finansowe z państw trzecich (w tym na dostawców usług w zakresie kryptoaktywów) pomagające obchodzić sankcje, popierające wojnę Rosji czy też podłączone do rosyjskiego systemu przesyłania komunikatów finansowych.
Zakaz ten dotyczy obecnie ponad 100 rosyjskich banków, a także niektórych banków na Białorusi i w innych państwach spoza UE.
System przesyłania komunikatów finansowych
W czerwcu 2024 r. UE zakazała korzystania z systemu przesyłania komunikatów finansowych (SPFS), specjalnej usługi informacyjnej opracowanej przez Bank Centralny Rosji w celu zneutralizowania skutków unijnych sankcji.
Oznacza to, że unijne podmioty prowadzące działalność poza Rosją nie mogą podłączać się do SPFS ani do równoważnych specjalistycznych usług przesyłania komunikatów finansowych. UE wprowadziła też zakaz transakcji wobec instytucji kredytowych lub finansowych mających siedzibę poza Rosją, które korzystają z SPFS.
Jak wykorzystuje się immobilizowane aktywa rosyjskie?
W lutym 2022 r., w ramach trzeciego pakietu sankcji wobec Rosji, Unia Europejska zakazała wszelkich transakcji związanych z zarządzaniem rezerwami i aktywami Centralnego Banku Federacji Rosyjskiej.
W rezultacie aktywa i rezerwy Centralnego Banku Federacji Rosyjskiej, które znajdują się w posiadaniu banków centralnych i instytucji finansowych w UE, zostały immobilizowane.
21 maja 2024 r. Rada dostosowała ramy prawne, aby nadzwyczajne dochody z immobilizowanych aktywów Centralnego Banku Federacji Rosyjskiej mogły być wykorzystywane na wsparcie Ukrainy oraz jej odbudowę i rekonstrukcję, a także na samoobronę przed rosyjską agresją.
W wyniku immobilizacji aktywów i rezerw Centralnego Banku Federacji Rosyjskiej nadzwyczajne salda gotówkowe kumulują się w bilansach centralnych depozytów papierów wartościowych, co skutkuje nadzwyczajnymi przychodami. Zgodnie z obowiązującymi przepisami dochody te nie muszą być udostępnianie Centralnemu Bankowi Federacji Rosyjskiej, nawet po zaprzestaniu immobilizacji.
Unijne przepisy przewidują, że tylko centralne depozyty papierów wartościowych, które przechowują rezerwy i aktywa Centralnego Banku Federacji Rosyjskiej o łącznej wartości ponad 1 mln euro, mają obowiązek oddzielnie przechowywać odpowiednie przychody.
26 lipca 2024 r. UE otrzymała pierwszą płatność w wysokości 1,5 mld euro. Została ona przeznaczona na wsparcie wojskowe ukraińskich sił zbrojnych w ramach Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju (90%) i Instrumentu na rzecz Ukrainy (10%). Druga płatność w wysokości 2,1 mld euro została udostępniona w kwietniu 2025 r.
Unijne przepisy przyjęte 25 października 2024 r. przewidują, że 95% nadzwyczajnych dochodów z immobilizacji aktywów Centralnego Banku Federacji Rosyjskiej zostanie przydzielonych do budżetu UE i przekazanych za pośrednictwem Mechanizmu współpracy pożyczkowej dla Ukrainy – instrumentu utworzonego przez UE, aby pomóc Ukrainie w spłacie pożyczek udzielonych przez UE i G-7 w wysokości około 45 mld euro. Pozostałe 5% zostanie przydzielonych na Europejski Instrument na rzecz Pokoju.
12 grudnia 2025 r. Rada postanowiła tymczasowo zakazać wszelkiego przekazywania z powrotem do Rosji aktywów Centralnego Banku Federacji Rosyjskiej unieruchomionych w UE.
Dlaczego UE zablokowała niektóre media?
Chcąc wzmocnić swoją strategię destabilizowania krajów ościennych oraz UE i jej państw członkowskich, Federacja Rosyjska prowadzi systematyczną międzynarodową kampanię dezinformacji, manipulacji i wypaczania faktów.
Aby przeciwdziałać tej kampanii, UE zawiesiła działalność i licencje 27 wspieranych przez Kreml nadawców szerzących dezinformację:
- EADaily / Eurasia Daily
- Fondsk
- Izwiestija
- Katehon
- Krasnaja Zwiezda / TV Zwiezda
- Lenta
- New Eastern Outlook
- NewsFront
- NTV / NTV Mir
- Oriental Review
- Pierwyj Kanał
- REN TV
- RIA Nowosti
- RuBaltic
- Russia Today i jednostki zależne
- Rossija RTR / RTR Płanieta
- Rossija 24 / Russia 24
- Rossija 1
- Rossijskaja Gazieta
- SouthFront
- kanał Spas
- Sputnik i jednostki zależne
- Strategic Culture Foundation (Strategiczna Fundacja Kultury)
- Cargrad TV
- Centre International TV
- Voice of Europe.
Rosja wykorzystuje wszystkie te media do celowego szerzenia propagandy i prowadzenia kampanii dezinformacyjnych, w tym na temat swojej agresji wojskowej wobec Ukrainy.
Zakaz dotyczy wszystkich sposobów transmisji i dystrybucji w państwach członkowskich lub do państw członkowskich UE, takich jak droga kablowa i satelitarna, telewizja internetowa, platformy, portale i aplikacje.
W myśl Karty praw podstawowych UE środki te nie pozbawiają nadawców i ich pracowników możliwości prowadzenia w UE działalności innej niż nadawcza, np. badań czy wywiadów.
UE nałożyła też sankcje na media i osoby odpowiedzialne za propagandę i dezinformację.
Jak UE przeciwdziała obchodzeniu sankcji?
Wobec skali unijnych sankcji rosyjskie osoby fizyczne, osoby prawne i podmioty, które są objęte sankcjami, stosują różne techniki ich obchodzenia, takie jak wykorzystywanie złożonych systemów finansowych, fałszowanie rodzaju lub pochodzenia towarów będących przedmiotem handlu lub wykorzystywanie jurysdykcji państw pozaunijnych.
UE wprowadziła różne środki, aby nie dopuścić do obchodzenia sankcji, m.in.:
- sankcje na osoby i podmioty uczestniczące w obchodzeniu sankcji
- zakaz dostępu do unijnych portów i ograniczenia w świadczeniu szerokiej gamy usług morskich dla statków spoza UE podejrzanych o naruszanie sankcji UE, w tym o obchodzenie pułapu cen ropy naftowej (rosyjska flota cieni)
- ograniczenia eksportu dotyczące produktów podwójnego zastosowania i zaawansowanych technologii w odniesieniu do setek podmiotów, w tym wielu zlokalizowanych poza Rosją i bezpośrednio wspierających rosyjską wojnę
- zakaz tranzytu towarów i technologii podwójnego zastosowania i produktów wykorzystywanych na polu walki, które są eksportowane z UE do państw pozaunijnych przez terytorium Rosji
- wymóg dla unijnych jednostek dominujących nakazujący zadbanie, aby ich jednostki zależne spoza UE nie brały udziału w żadnej działalności, której efekty byłyby sprzeczne z założeniami sankcji
- wymóg dla unijnych podmiotów nakazujący korzystanie z mechanizmów należytej staranności przy sprzedaży do państw spoza UE towarów wykorzystywanych na polu walki
- rozszerzenie zakazu transakcji na podmioty spoza UE z siedzibą poza Rosją, które ułatwiają obchodzenie ograniczeń związanych z ropą naftową.
Aby ograniczyć obchodzenie zakazu świadczenia usług udostępniania portfeli kryptoaktywów, prowadzenia rachunków kryptoaktywów lub przechowywania kryptoaktywów na rzecz Rosjan i osób zamieszkałych w Rosji, UE wprowadziła zakaz stanowiący, że Rosjanie lub osoby fizyczne zamieszkałe w Rosji nie mogą być właścicielami osób prawnych, podmiotów lub organów świadczących takie usługi, nie mogą sprawować kontroli nad tymi osobami prawnymi, podmiotami lub organami ani nie mogą zajmować jakichkolwiek stanowisk w ich organach zarządzających. UE przyjęła również sankcje wobec dostawców usług kryptoaktywowych.
Ponadto wprowadzono wymóg powiadamiania o przekazywaniu środków finansowych o wartości powyżej 100 000 euro poza UE przez dowolny podmiot, który ma siedzibę w Unii, a jest własnością Rosji lub jest kontrolowany przez Rosję.
W grudniu 2022 r. Komisja Europejska mianowała Davida O’Sullivana specjalnym wysłannikiem ds. wdrażania sankcji UE. Zadaniem specjalnego wysłannika jest zapewnienie ciągłych działań informacyjnych i dyskusji na wysokim szczeblu z państwami spoza UE, aby zapobiegać uchylaniu się od sankcji wobec Rosji i ich obchodzeniu, a także dopilnować, aby wrażliwe towary pochodzenia europejskiego używane na polu walki nie trafiały do Rosji.
Czym jest klauzula „nie do Rosji”?
Klauzula „nie do Rosji” jest wymogiem kontraktowym zmuszającym unijnych eksporterów towarów wrażliwych (takich jak zaawansowane technologie, części lotnicze, broń i produkty podwójnego zastosowania) do zakazania ich nabywcom w państwach trzecich ponownego wywozu tych towarów do Rosji lub do wykorzystania w Rosji.
Klauzula „nie do Rosji”, wprowadzona w ramach środków przeciwdziałających obchodzeniu sankcji, wymaga od sprzedawców włączenia klauzul przewidujących kary za naruszenia i mechanizmów monitorowania, aby zapobiec dotarciu do Rosji, nie bezpośrednio, niektórych produktów umożliwiających Rosji prowadzenie wojny.
Jak UE przeciwdziała rosyjskiej flocie cieni?
Rosyjska flota cieni to duża, nielegalna sieć starzejących się zbiornikowców przewożących rosyjską ropę naftową lub produkty wytwarzane z rosyjskiej ropy naftowej z obejściem sankcji i pułapu cenowego dla ropy naftowej. Jej działalność umożliwia Rosji dalsze uzyskiwanie kluczowych dochodów dla jej gospodarki wojennej.
Statki te stosują taktyki obchodzenia sankcji, takie jak wyłączanie systemów identyfikacji, działania pod obcą banderą i stosowanie innych złożonych struktur własności w celu ukrycia swojej tożsamości, pochodzenia i ładunku. Rosyjska flota cieni nie tylko obchodzi pułap cenowy dla ropy naftowej, ale może również przewozić inne produkty, takie jak objęty sankcjami sprzęt wojskowy lub skradzione ukraińskie zboże.
W 11. i 12. pakiecie sankcji Rada przyjęła po raz pierwszy środki przeciwko ryzyku obchodzenia sankcji przez putinowską flotę cieni.
W 14. pakiecie sankcji przyjętym w czerwcu 2024 r. UE nałożyła na statki należące do rosyjskiej floty cieni zakaz dostępu do unijnych portów i świadczenia usług związanych z transportem morskim. Na dzień 23 lipca 2026 r. unijna lista sankcyjna obejmowała ponad 670 statków.
Ponadto UE wprowadziła zakaz transakcji z rosyjskimi portami, śluzami i portami lotniczymi wykorzystywanymi do obchodzenia pułapu cen ropy naftowej i innych unijnych sankcji oraz nałożyła sankcje (zamrożenie aktywów i zakaz podróżowania) na podmioty i osoby odpowiedzialne za działalność rosyjskiej floty cieni lub w nią zaangażowane.
Mianowany w grudniu 2022 r. specjalny wysłannik ds. wdrażania sankcji UE prowadzi działania informacyjne skierowane do państw trzecich bandery, wzywając je do egzekwowania sankcji i uniemożliwiania umieszczonym na liście sankcyjnej zbiornikowcom pływania pod ich banderami jako sposobu na obchodzenie sankcji UE.
Flota cieni stwarza poważne zagrożenia, obejmujące potencjalne szkody dla środowiska, a także zagrożenia dla bezpieczeństwa morskiego i ochrony na morzu, integralności międzynarodowego handlu morskiego, krytycznej infrastruktury podmorskiej oraz poszanowania międzynarodowych przepisów i norm morskich. W grudniu 2025 r. Rada przyjęła deklarację w tej sprawie.
Czy unijne sankcje wpływają na światowy handel żywnością i produktami rolnymi?
Nie – unijne sankcje wobec Rosji nigdy nie były wymierzone w międzynarodowy handel żywnością i produktami rolnymi. Nie są one ukierunkowane na eksport tych produktów z Rosji do innych państw na świecie ani go nie ograniczają. Obejmują jedynie handel dwustronny między UE a Rosją.
Wyłączną odpowiedzialność za zakłócenia w globalnym bezpieczeństwie żywnościowym ponosi Rosja. Przed jej agresją na Ukrainę eksport 90% produktów rolnych z Ukrainy odbywał się przez ukraińskie porty na Morzu Czarnym. Po rozpoczęciu wojny Rosja wprowadziła blokadę eksportu z Ukrainy.
Bezpieczeństwo żywnościowe i przystępność cenowa żywności to kluczowy priorytet dla UE i jej państw członkowskich. UE konsekwentnie wspiera wysiłki na rzecz zwiększenia światowego bezpieczeństwa żywnościowego – na przykład dzięki korytarzom solidarnościowym między UE a Ukrainą oraz czarnomorskiej inicjatywie zbożowej ONZ.
W lipcu 2023 r. Rosja jednostronnie postanowiła zaprzestać realizacji czarnomorskiej inicjatywy zbożowej, która obowiązywała od lipca 2022 r.
Czy UE koordynuje sankcje z sankcjami partnerów?
Sankcje są tym skuteczniejsze, im więcej partnerów międzynarodowych w nich uczestniczy. W ostatnich kilku latach UE ściśle współpracowała z partnerami o podobnych poglądach nad koordynowaniem sankcji.
UE współdziała z Grupą Banku Światowego, Europejskim Bankiem Odbudowy i Rozwoju (EBOR), Organizacją Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) oraz innymi partnerami międzynarodowymi, aby uniemożliwiać Rosji pozyskiwanie od nich środków finansowych.
Aby skoordynować działania międzynarodowe, UE współpracuje na forum grupy zadaniowej ds. rosyjskich elit, pełnomocników i oligarchów z krajami G-7: Francją, Japonią, Kanadą, Niemcami, USA, Wielką Brytanią i Włochami – oraz z Australią. Celem jest zagwarantowanie, że sankcje będą wdrażane.
Choć UE ściśle współdziała z wieloma partnerami, każde z pozaunijnych państw samo decyduje o nakładanych sankcjach.
Czy unijne sankcje podlegają prawu międzynarodowemu?
Tak. Wszystkie unijne sankcje są w pełni zgodne z zobowiązaniami wynikającymi z prawa międzynarodowego, a przy tym respektują prawa człowieka i podstawowe wolności.
Po tym gdy państwa członkowskie UE wypracują porozumienie polityczne, Europejska Służba Działań Zewnętrznych lub Komisja Europejska przygotowują niezbędne akty prawne i przedkładają je Radzie do przyjęcia.
Rozporządzenia i decyzje Rady, jako akty prawne o zasięgu ogólnym, są wiążące dla każdej osoby i każdego podmiotu podlegających jurysdykcji UE. Oznacza to każdą osobę i każdy podmiot w UE, każdego obywatela UE w dowolnym miejscu oraz wszelkie przedsiębiorstwa i organizacje utworzone na mocy prawa państwa członkowskiego UE.
Więcej
Russia's war against Ukraine: EU sanctions
Naruszenia praw człowieka w Rosji: sankcje UE
Działania hybrydowe Rosji: sankcje UE
- Sankcje przyjęte w następstwie agresji wojskowej Rosji na Ukrainę (Komisja Europejska)
- Unijne środki ograniczające w związku z rosyjską wojną napastniczą przeciwko Ukrainie (Dziennik Urzędowy UE)
- Unijne sankcje wobec Białorusi
- Sankcje UE wobec Iranu
- Unijne sankcje wobec Korei Północnej
- Dlaczego UE przyjmuje sankcje?
- Solidarność UE z Ukrainą
Ostatnia aktualizacja: 23 lipca 2026