EU-sancties tegen Rusland: vragen en antwoorden

Welke sancties heeft de EU tot dusver aangenomen?

Sinds het begin van de grootschalige invasie van Oekraïne door Rusland op 24 februari 2022 heeft de EU enorme en ongekende sancties tegen Rusland opgelegd.

De sancties komen bovenop de maatregelen die in 2014 al tegen Rusland zijn ingesteld wegens de annexatie van de Krim en het gebrek aan uitvoering van de akkoorden van Minsk.

Het gaat om economische sancties, individuele sancties, diplomatieke maatregelen en visum­maatregelen.

Ze moeten de beleidsdoelstelling van de EU – een einde aan Ruslands aanvalsoorlog tegen Oekraïne – verwezenlijken door Rusland maximaal onder druk te zetten en alle beschikbare middelen in te zetten om Rusland te verhinderen zijn illegale aanvalsoorlog te voeren.

De EU-sancties zijn heel gericht, evenredig en tijdelijk van aard. Ze worden dan ook regelmatig geëvalueerd, en de EU kan ze bijstellen, verlichten of beëindigen als haar doelstellingen zijn behaald, of bepaalde zinvolle stappen in die richting zijn genomen.

De EU heeft ook sancties aangenomen tegen Belarus, Iran en Noord-Korea, naar aanleiding van hun steun aan Rusland bij de militaire agressie tegen Oekraïne.

Daarnaast heeft de EU sancties opgelegd aan personen en entiteiten wegens de hybride dreigingen vanuit Rusland, de alsmaar slechtere mensenrechten­situatie in het land, en in het bijzonder naar aanleiding van de dood van Aleksej Navalny.

• Ruslands oorlog tegen Oekraïne: EU-sancties
• Tijdlijn ‑ Sanctie­pakketten tegen Rusland sinds februari 2022

Wie krijgen er sancties opgelegd?

De EU-sancties vanwege acties die de territoriale integriteit, de soevereiniteit en de onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen treffen bijna 3000 personen en entiteiten. Op de lijst met personen staan onder meer:

• Russisch president Vladimir Poetin
• Russisch minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov
• voormalig Oekraïens president Viktor Janoekovytsj
• Roman Abramovitsj
• leden van de Doema (het Russische lagerhuis)
• leden van de Nationale Veiligheids­raad
• leden van de Federatieraad van de Russische Federatie
• ministers, gouverneurs en plaatselijke politici zoals de burgemeester van Moskou
• hoge ambtenaren en militairen
• bevelhebbers van de Wagnergroep
• prominente zakenlieden en oligarchen
• pro-Kremlin- en anti-Oekraïense propagandisten

De lijst bevat ook personen die verantwoordelijk zijn voor of betrokken zijn bij:

• de zogenaamde "referenda" in 2022 en de "verkiezingen" in 2023 in Oekraïense gebieden
• wreedheden in Boetsja en Marioepol
• raketaanvallen op burgers en kritieke infrastructuur
• deportatie en gedwongen adoptie van Oekraïense kinderen
• militaire heropvoeding van Oekraïense kinderen
• rekrutering van Syrische huurlingen om in Oekraïne te vechten
• vervaardiging en levering van drones
• omzeiling van sancties
• Ruslands schaduwvloot
• roof van Oekraïens cultureel erfgoed

Ook personen uit Iran, Belarus en Noord-Korea staan op de lijst.

En het gaat om de volgende entiteiten:

• politieke partijen
• strijdkrachten en paramilitaire groepen, waaronder de Wagnergroep
• banken en financiële instellingen
• mediaorganisaties die aan propaganda en desinformatie doen
• bedrijven in de defensiesector die betrokken zijn bij de productie van drones
• bedrijven in de sectoren vervoer en energie
• bedrijven in de luchtvaart, scheepvaart en machinebouw
• bedrijven in de IT-, telecom- en verzekeringssector
• bedrijven die betrokken zijn bij het omzeilen van sancties
• bedrijven die banden hebben met Ruslands schaduwvloot
• PJSC Alrosa, het grootste diamantwinnings­bedrijf ter wereld
• de beweging Al-Russisch Volksfront
• organisaties die verantwoordelijk zijn voor de gedwongen assimilatie van Oekraïense kinderen

Ook aan bedrijven uit derde landen die steun verlenen aan de Russische oorlog zijn sancties opgelegd.

De sancties tegen personen bestaan uit een reisverbod en de bevriezing van tegoeden. De sancties tegen entiteiten bestaan uit de bevriezing van tegoeden.

Een reisverbod belet dat personen het grondgebied van de EU binnenkomen of erdoor reizen, of dat nu over land, door de lucht of over de zee is. Een bevriezing van tegoeden betekent dat alle rekeningen van een persoon of entiteit bij banken in de EU worden geblokkeerd. Het is ook verboden hen direct of indirect tegoeden of activa ter beschikking te stellen.

• Lijst van gesanctioneerde personen en entiteiten voor acties die de territoriale integriteit, de soevereiniteit en de onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (Publicatieblad van de EU)

Hoe wordt de handel met Rusland beperkt?

De economische sancties omvatten onder meer een aantal beperkingen op de in- en uitvoer van producten naar en uit Rusland. Dit betekent dat Europese bedrijven bepaalde producten niet mogen uitvoeren naar Rusland (uitvoer­beperkingen) of invoeren uit Rusland (invoer­beperkingen).

Doel van de lijst met verboden producten is de Russische economie zo hard mogelijk te raken, maar de gevolgen voor Europese bedrijven en burgers te beperken. Om de Russische bevolking geen schade te berokkenen, staan producten die hoofdzakelijk bestemd zijn voor consumptie en gezondheids-, farmaceutische en landbouw­producten en levens­middelen niet op de lijst.

Volgens de Europese Commissie hebben de sancties van de EU sinds februari 2022 de uitvoer van meer dan € 48 miljard aan goederen en technologie naar Rusland en de invoer van € 91,2 miljard aan goederen uit Rusland tegengehouden. Dit betekent dat er door dit embargo momenteel 54% minder wordt uitgevoerd naar Rusland en 58% minder wordt ingevoerd uit Rusland dan in 2021.

De douane­autoriteiten in de EU handhaven deze in- en uitvoer­beperkingen.

De EU heeft in samenwerking met gelijkgestemde partners een verklaring aangenomen waarin zij zich het recht voorbehoudt om Rusland niet langer als meest begunstigde natie (een categorie in het kader van de Wereldhandelsorganisatie (WTO)) te behandelen. De EU heeft ervoor gekozen om de invoer­tarieven niet te verhogen, maar wel een reeks beperkende maatregelen aan te nemen met onder meer een verbod op de in- en uitvoer van bepaalde goederen. De EU en haar partners hebben ook alle werkzaamheden voor de toetreding van Belarus tot de WTO opgeschort.

Sinds december 2023 geldt er een verbod op Russische diamanten. In de G7 is namelijk afgesproken om met verschillende landen een verbod op Russische diamanten te coördineren om Rusland deze belangrijke bron van inkomsten te ontnemen.

Voorts heeft de Raad een lijst opgesteld van entiteiten die het Russische militaire en industriële complex rechtstreeks steunen. Voor de entiteiten op deze lijst gelden strengere uitvoerbeperkingen voor goederen en technologieën voor tweeërlei gebruik (dual use).

• Verordening betreffende beperkende maatregelen naar aanleiding van de acties van Rusland die de situatie in Oekraïne destabiliseren (Publicatieblad van de EU)

Welke goederen mogen niet worden uitgevoerd naar Rusland vanuit de EU?

Op de lijst van verboden goederen staan onder meer:

• geavanceerde technologie (bv. kwantum­computers en geavanceerde half­geleiders, elektronische componenten en software)
• specifieke goederen en technologie voor petroleum­raffinage
• apparatuur, technologie en diensten voor de energiesector
• goederen en technologie voor de luchtvaart- en ruimtevaart­industrie (bv. vliegtuigen, vliegtuigmotoren, reserve­onderdelen en alle andere materialen voor vliegtuigen en helikopters, en reactiemotor­brandstof)
• goederen en radio­communicatie­technologie voor de zee­scheepvaart
• een aantal producten voor tweeërlei gebruik (die kunnen worden gebruikt voor zowel civiele als militaire doeleinden), zoals dronemotoren, software voor drones en encryptie­apparatuur
• luxegoederen (bv. dure auto's, horloges en juwelen)
• wapens en allerlei soorten aanverwant materiaal, waaronder (onderdelen van) civiele vuurwapens
• chemische stoffen, generatoren en thermostaten
• IT-, elektronische en optische componenten
• camera's, lenzen, speelgoeddrones, laptops en harde schijven
• andere goederen die de industriële capaciteit van Rusland kunnen versterken

Welke goederen mogen niet worden ingevoerd uit Rusland naar de EU?

Op de lijst van verboden goederen staan onder meer:

• ruwe olie en geraffineerde aardolieproducten
• vloeibaar aardgas (LNG) en vloeibaar petroleumgas (LPG)
• steenkool en andere vaste fossiele brandstoffen
• staal, ijzer, gietijzer, aluminium en andere metalen
• koper- en aluminiumdraad, buizen en folie
• cement, bitumen en asfalt
• hout, papier, synthetisch rubber en plastic
• helium en andere chemische stoffen
• visserijproducten, alcohol, sigaretten en cosmetische producten
• diamanten en goud, waaronder juwelen
• andere goederen die bijdragen aan de versterking van Ruslands vermogens

Het verbod op diamanten geldt voor:

• diamanten van oorsprong uit Rusland
• diamanten die worden uitgevoerd uit Rusland
• diamanten die worden doorgevoerd via Rusland
• Russische diamanten die zijn verwerkt in niet-EU-landen

Wat betekent het olie-embargo in de praktijk?

In juni 2022 nam de Raad een zesde pakket sancties aan, dat onder meer de aankoop, invoer en overdracht van ruwe olie en bepaalde aardolie­producten over zee uit Rusland naar de EU verbiedt. Deze maatregelen gelden vanaf 5 december 2022 voor ruwe aardolie en vanaf 5 februari 2023 voor geraffineerde aardolie­producten.

Er geldt een tijdelijke uitzondering voor de invoer van ruwe olie via pijp­leidingen naar EU-lidstaten die vanwege hun geografische ligging specifiek afhankelijk zijn van Russische leveringen en geen haalbare alternatieven hebben. De uitzondering voor de invoer via pijpleidingen geldt sinds 23 juni 2023 niet meer voor Polen en Duitsland, en sinds 1 juli 2025 niet meer voor Tsjechië.

Het verbod heeft grote impact, aangezien ongeveer de helft van de totale olie-uitvoer van Rusland naar de EU ging.

Het verbod geldt voor 90% van de EU-olie-invoer uit Rusland. Het verlies van deze toonaangevende lucratieve markt heeft grote structurele gevolgen voor Rusland, waarvan de begroting grotendeels afhankelijk is van deze olie-inkomsten.

Hoe werkt het prijsplafond voor olie?

De EU heeft een vrijstelling ingevoerd van het verbod op het vervoer over zee naar derde landen van Russische olie en aardolieproducten en van het verbod op het verlenen van daarmee verband houdende diensten, wanneer dergelijke goederen worden aangekocht tegen of onder het prijsplafond.

De prijsplafonds gelden voor over zee vervoerde ruwe olie, aardolie en olie uit bitumineuze mineralen die afkomstig zijn uit of worden uitgevoerd uit Rusland. De huidige prijsplafonds zijn vastgelegd op:

• $ 47,6 per vat voor ruwe olie
• $ 45 per vat voor aardolieproducten die minder kosten dan ruwe olie
• $ 100 per vat voor aardolieproducten die meer kosten dan ruwe olie

De EU heeft deze plafonds in nauwe overleg met de Price Cap Coalition bepaald. Ze gelden sinds 5 december 2022 voor ruwe aardolie en sinds 5 februari 2023 voor aardolie­producten. In juli 2025 verlaagde de EU het prijsplafond voor ruwe olie van $60 per vat tot $47,6 per vat.

De plafonds kunnen worden aangepast in het licht van markt­ontwikkelingen en technische veranderingen.

Door dit besluit worden prijs­stijgingen als gevolg van buitengewone marktomstandigheden beperkt en zijn Ruslands inkomsten uit olie sinds de start van zijn illegale oorlog tegen Oekraïne drastisch verlaagd. Ook stabiliseert het de mondiale energie­prijzen en worden de negatieve gevolgen voor de energie­voorziening van andere landen verzacht.

Sinds de invoering van het olieprijsplafond en andere energiegerelateerde sancties zijn de Russische inkomsten uit olie en gas met bijna 80 % gedaald ten opzichte van vóór de oorlog.

Opschorting van de automatische aanpassing

Met de goedkeuring van het 21e sanctiepakket op 23 juli 2026 werd de automatische aanpassing van het olieprijsplafond opgeschort tot en met 15 juli 2027. Dit moet ervoor zorgen dat de winsten van Rusland uit de verkoop van olie onder controle blijven, ondanks de uitzonderlijke marktsituatie als gevolg van de sluiting van de Straat van Hormuz. Bij een tussentijdse evaluatie van de opschorting zal worden beoordeeld of het mechanisme nog steeds noodzakelijk en evenredig is.

• Olieprijsplafond (Europese Commissie)
• Hoe bestrijdt de EU de Russische schaduwvloot?

Welke diensten mogen niet langer worden geleverd aan Rusland?

De Russische economie is sterk afhankelijk van diensten die door Europese bedrijven worden geleverd. Om haar te treffen heeft de EU een verbod ingevoerd op bepaalde zakelijke diensten aan de Russische overheid en in Rusland gevestigde rechtspersonen, zoals ondernemingen of andere organisaties.

Het verbod heeft betrekking op de volgende diensten aan Rusland of Russische personen:

• diensten op het gebied van portemonnees, rekeningen en bewaring van cryptoactiva
• accounting, auditing, boekhouding en belastingadvies
• bouw-, architecten- en ingenieursdiensten
• cyberbeveiliging, IT- en juridisch advies
• adverteren, marktonderzoek en opiniepeilingen
• technische bijstand, tussenhandeldiensten en financiële bijstand (in verband met het zeevervoer van Russische olie)
• intellectuele-eigendomsrechten en handelsgeheimen (met betrekking tot goederen en technologieën die onder andere sancties vallen)
• software voor het beheer van ondernemingen
• software voor industrieel ontwerp en fabricage
• software voor de bank- en financiële sector
• onderhoud van Russische lng-tankers en ijsbrekers

Daarnaast moet sinds oktober 2025 een voorafgaande vergunning worden gevraagd voor alle aan de Russische regering verleende diensten.

Volgens de Europese Commissie bedraagt de totale waarde van de uitvoer­beperkingen voor zakelijke diensten € 3,28 miljard (16% van de uitvoer van de EU naar Rusland vóór de invasie).

Welke sancties gelden er voor de vervoerssector?

Vervoer over de weg

De EU heeft Russische en Belarussische weg­vervoerders, aanhang­wagens en opleggers verboden goederen naar de EU te vervoeren, ook in doorvoer.

Zo kan Rusland minder gemakkelijk belangrijke goederen aankopen en wordt de handel over land van en naar Rusland verstoord. De EU-landen kunnen echter een uitzondering maken voor:

• vervoer van energie-, farmaceutische, medische, landbouw- en voedings­producten
• humanitaire hulp
• vervoer in verband met de diplomatieke en consulaire vertegenwoordiging van de EU en haar lidstaten in Rusland, of internationale organisaties in Rusland die overeenkomstig het internationaal recht immuniteiten genieten
• overdracht aan of uitvoer naar Rusland van culturele goederen die in bruikleen zijn gegeven in het kader van een formele culturele samenwerking met Rusland
• auto's met een diplomatieke kentekenplaat die de EU binnenrijden of worden gebruikt voor humanitaire hulp
• auto's van EU-burgers die in Rusland wonen en naar de EU reizen

De maatregel geldt niet voor post en goederen in doorvoer tussen de oblast Kaliningrad en Rusland.

Luchtvaart

De EU heeft alle Russische luchtvaart­maatschappijen de toegang tot EU-luchthavens ontzegd en hen verboden nog over EU-grondgebied te vliegen. Het gaat om vliegtuigen die in Rusland of elders zijn geregistreerd en door een Russische burger of entiteit worden gehuurd of gecharterd. Het verbod geldt ook voor privé­vliegtuigen, zoals privéjets voor zakelijk gebruik.

Daarnaast verbiedt de EU dat er nog goederen en technologie uit de lucht- en ruimtevaart­industrie naar Rusland worden uitgevoerd. Dit betekent dat Russische luchtvaart­maatschappijen geen vliegtuigen, reserve­onderdelen of uitrusting voor hun vloot kunnen kopen en niet de nodige reparaties of technische inspecties kunnen uitvoeren.

Ook verzekeringen, onderhouds­diensten en technische bijstand voor deze goederen en technologie zijn verboden.

Aangezien driekwart van Ruslands commerciële vliegtuigen in de EU, de VS of Canada is geproduceerd, zal het verbod er mettertijd waarschijnlijk toe leiden dat een aanzienlijk deel van de Russische burger­luchtvaart aan de grond zal blijven, zelfs voor binnenlandse vluchten.

• Beperkende EU‑maatregelen tegen Rusland (Agentschap van de Europese Unie voor de veiligheid van de luchtvaart)

Vervoer over zee

De EU heeft haar havens gesloten voor de gehele handelsvloot van Rusland (meer dan 2800 schepen). De maatregel geldt echter niet voor schepen die energie, farmaceutische, medische, landbouw- en voedings­producten, humanitaire hulpgoederen, steenkool, splijtstof en andere goederen die nodig zijn voor de werking van civiele nucleaire vermogens vervoeren.

De maatregel geldt ook niet voor schepen in nood die hulp zoeken, of schepen die een noodstop maken bij een haven om redenen van maritieme veiligheid of om mensen­levens op zee te redden.

De maatregel geldt wel voor schepen:

• die proberen sancties te ontwijken door niet langer onder de Russische vlag te varen of zich te registreren in een andere staat
• die behoren tot de Russische schaduwvloot
• die voor Rusland bestemd militair materieel of gestolen Oekraïens graan vervoeren
• die schip-tot-schiptransfers verrichten en ervan worden verdacht sancties te overtreden
• waarvan wordt vermoed dat zij hun automatische identificatiesysteem aan boord illegaal verstoren of uitschakelen bij het vervoer van Russische olie

Haven­autoriteiten kunnen nagaan of een schip probeert onder een andere vlag (omvlaggen) of registratie te varen door het IMO-nummer van het schip te controleren (een uniek identificatie­nummer dat wordt toegewezen namens de Internationale Maritieme Organisatie).

De EU verbiedt het vervoer per schip naar niet-EU-landen van Russische ruwe olie (sinds 5 december 2022) en aardolie­producten (sinds 5 februari 2023). Ook de verlening van daarmee verband houdende technische bijstand, tussenhandel­diensten en financiële bijstand zijn verboden.

Dit verbod is niet van toepassing indien de ruwe olie of aardolie­producten worden aangekocht voor of onder het olieprijs­plafond.

Zijn transacties met Russische banken verboden?

Sinds het begin van Ruslands oorlog tegen Oekraïne geldt een volledig verbod op transacties met de Russische Centrale Bank, de Russische Regionale Ontwikkelingsbank en de Centrale Bank van Belarus.

Tussen 2022 en 2025 heeft de EU ook een Swift-verbod opgelegd aan verschillende andere Russische en Belarussische banken. Swift is een berichten­dienst die de uitwisseling van informatie tussen banken en andere financiële instellingen aanzienlijk vergemakkelijkt. Concreet kunnen de gestrafte banken geen buitenlandse valuta meer ontvangen en geen activa meer naar het buitenland overmaken.

In juli 2025 besloot de EU het bestaande Swift-verbod uit te breiden naar een volledig transactieverbod. Dit betekent dat geen enkele EU-marktdeelnemer direct of indirect transacties mag aangaan met de op de lijst geplaatste banken. Vervolgens heeft de EU het verbod op transacties uitgebreid naar financiële marktdeelnemers uit derde landen, met inbegrip van aanbieders van cryptoactiva die helpen sancties te omzeilen, de oorlog van Rusland ondersteunen of verbonden zijn met de Russische dienst voor financieel berichtenverkeer.

Dit verbod geldt momenteel voor meer dan 100 Russische banken, alsook voor bepaalde banken in Belarus en andere niet-EU-landen.

Systeem voor financiële berichten

Sinds juni 2024 heeft de EU het gebruik verboden van het systeem voor de overdracht van financiële berichten (System for Transfer of Financial Messages - SPFS), een gespecialiseerde dienst voor financieel berichten­verkeer die door de Centrale Bank van Rusland is ontwikkeld om de gevolgen van de beperkende maatregelen teniet te doen.

Dit betekent dat EU-entiteiten die buiten Rusland actief zijn, geen verbinding mogen maken met het SPFS of gelijkwaardige gespecialiseerde diensten voor financieel berichtenverkeer. Daarnaast heeft de EU een verbod ingesteld op buiten Rusland gevestigde kredietinstellingen of financiële instellingen die gebruikmaken van het SPFS.

Hoe worden de geïmmobiliseerde Russische tegoeden gebruikt?

In februari 2022 heeft de EU, als onderdeel van haar derde pakket sancties tegen Rusland, alle transacties in verband met het beheer van reserves en activa van de Russische Centrale Bank verboden.

Als gevolg daarvan zijn de activa en reserves van de Russische Centrale Bank die door centrale banken en financiële instellingen in de EU worden aangehouden, geblokkeerd.

Op 21 mei 2024 heeft de Raad het rechtskader aangepast om ervoor te zorgen dat de uitzonderlijke opbrengsten uit de immobilisatie van de activa van de Russische Centrale Bank kunnen worden gebruikt om Oekraïne en zijn herstel en wederopbouw, alsook zijn zelfverdediging tegen de Russische agressie, te ondersteunen.

Als gevolg van de blokkering van activa en reserves van de Russische Centrale Bank ontstaan buitengewone kassaldi op de balansen van centrale effectenbewaar­instellingen (CSD's), wat leidt tot buitengewone opbrengsten. Deze inkomsten hoeven op grond van de toepasselijke regels niet ter beschikking te worden gesteld van de Russische Centrale Bank, zelfs niet nadat de blokkering is stopgezet.

Volgens de EU-regels zijn alleen CSD's die reserves en activa van de Russische Centrale Bank met een totale waarde van meer dan € 1 miljoen aanhouden, verplicht de bedragen opzij te zetten.

Op 26 juli 2024 ontving de EU de eerste betaling van € 1,5 miljard, bestemd voor de levering van militaire steun aan de Oekraïense strijdkrachten via de Europese Vredesfaciliteit (90%) en voor de faciliteit voor Oekraïne (10%). De tweede betaling van € 2,1 miljard werd in april 2025 beschikbaar gesteld.

Volgens de op 25 oktober 2024 aangenomen EU-regels moet 95% van de buitengewone opbrengsten uit de geïmmobiliseerde activa van de Russische Centrale Bank worden toegewezen aan de EU-begroting en worden aangewend via het samenwerkings­mechanisme voor leningen aan Oekraïne. Dat instrument is door de EU opgezet om Oekraïne te helpen de leningen van de EU-G7 van ongeveer € 45 miljard terug te betalen. De overige 5% gaat naar de Europese Vredesfaciliteit.

Op 12 december 2025 besloot de Raad de overdracht van in de EU geïmmobiliseerde tegoeden van de centrale bank van Rusland aan Rusland tijdelijk te verbieden.

• Verordening betreffende noodmaatregelen om het hoofd te bieden aan de ernstige economische moeilijkheden veroorzaakt door acties van Rusland in de context van de aanvalsoorlog tegen Oekraïne (Publicatieblad van de EU)

Waarom heeft de EU bepaalde mediakanalen verboden?

Met zijn stelselmatige internationale campagne van desinformatie, informatie­manipulatie en verdraaiing van feiten wil Rusland zowel de eigen buurlanden als de EU en de EU-lidstaten destabiliseren.

Om dit tegen te gaan heeft de EU de omroep­activiteiten en -vergunningen van 27 mediakanalen die door het Kremlin worden gesteund en desinformatie verspreiden, opgeschort:

• EADaily / Eurasia Daily
• Fondsk
• Izvestia
• Katehon
• Krasnaya Zvezda / Tvzvezda
• Lenta
• New Eastern Outlook
• NewsFront
• NTV / NTV Mir

• Oriental Review
• Pervyj Kanal
• REN TV
• RIA Novosti
• RuBaltic
• Russia Today en haar dochterondernemingen
• Rossiya RTR / RTR Planeta
• Rossiya 24 / Russia 24
• Rossia 1

• Rossiskaja Gazeta
• SouthFront
• Spas TV-zender
• Sputnik en haar dochterondernemingen
• Strategic Culture Foundation
• Tsargrad TV-zender
• TV Centre International
• Voice of Europe

Het Kremlin gebruikt deze media om propaganda te verspreiden en desinformatie­campagnes te voeren, onder meer over zijn aanvals­oorlog tegen Oekraïne.

Het verbod is van toepassing op alle omroep­activiteiten in of voor EU-lidstaten: via kabel, satelliet, IPTV, platforms, websites en apps.

In overeenstemming met het EU-Handvest van de grondrechten weerhouden de maatregelen er deze mediakanalen en hun personeel niet van om zich in de EU met andere dan omroep­activiteiten bezig te houden, zoals met onderzoek en interviews.

De EU heeft ook sancties opgelegd aan mediagroepen en personen die verantwoordelijk zijn voor propaganda en desinformatie.

Wat doet de EU om omzeiling van sancties aan te pakken?

Gezien de omvang van de EU-sancties gebruiken de betrokken Russische personen en entiteiten verschillende technieken om deze te omzeilen. Zo zetten ze ingewikkelde financiële constructies op, liegen ze over de aard of de oorsprong van de verhandelde goederen of laten ze zich helpen door niet-EU-landen.

De EU heeft verschillende maatregelen genomen om omzeiling tegen te gaan:

• sancties tegen personen en entiteiten die bij omzeiling betrokken zijn
• een toegangsverbod tot EU-havens en beperkingen op de verlening van een reeks maritieme diensten voor niet-EU-vaartuigen die ervan worden verdacht EU-sancties te overtreden, waaronder het omzeilen van het olieprijs­plafond (de Russische schaduwvloot)
• uitvoerbeperkingen op producten voor tweeërlei gebruik en op geavanceerde technologie voor honderden entiteiten, waarvan vele buiten Rusland zijn gevestigd en de Russische oorlog rechtstreeks ondersteunen
• een doorvoer­verbod op goederen voor tweeërlei gebruik, technologieën en gevechts­goederen die via Rusland vanuit de EU naar niet-EU-landen worden uitgevoerd
• een verplichting voor EU-moederondernemingen om erop toe te zien dat hun dochterondernemingen uit niet-EU-landen niet deelnemen aan activiteiten met een resultaat dat de sancties beogen te voorkomen
• een verplichting voor EU-marktdeelnemers om zorgvuldigheids­mechanismen in te voeren voor de verkoop van gevechts­goederen aan niet-EU-landen
• een uitbreiding van het transactieverbod tot buiten Rusland gevestigde marktdeelnemers uit derde landen die de omzeiling van olie­gerelateerde beperkingen faciliteren

Om omzeiling van het verbod op de dienstverlening op het gebied van portemonnees, rekeningen of bewaring van cryptoactiva aan Russische onderdanen en ingezetenen te beperken, verbiedt de EU dat Russische onderdanen of natuurlijke personen die in Rusland verblijven eigenaar zijn van of zeggenschap uitoefenen over de rechtspersonen, entiteiten of lichamen die dergelijke diensten verlenen, of functies bekleden in bestuursorganen ervan. De EU heeft ook sancties genomen tegen aanbieders van cryptoactiva.

Ook moet een in de EU gevestigde entiteit die eigendom is van of onder zeggenschap staat van Rusland aangifte doen van geldovermakingen van meer dan € 100 000 buiten de EU.

In december 2022 benoemde de EU David O'Sullivan tot EU-gezant voor sancties. De gezant onderhoudt permanente contacten op hoog niveau en voert besprekingen met niet-EU-landen om te voorkomen dat sancties tegen Rusland worden ontweken of omzeild, en moet ervoor zorgen dat gevoelige militaire goederen van Europese oorsprong niet in Rusland terechtkomen.

Wat is de niet-naar-Ruslandclausule?

Dit is een contractuele verplichting voor EU-exporteurs van gevoelige goederen (zoals geavanceerde technologie, luchtvaartonderdelen, wapens en producten voor tweeërlei gebruik) om hun afnemers in derde landen te verbieden die goederen opnieuw uit te voeren naar Rusland of voor gebruik in Rusland.

De clausule behoort tot de maatregelen tegen sanctie-omzeiling en verplicht verkopers om contractuele bepalingen op te nemen die boetes bij inbreuk opleggen en toezichtmechanismen bevatten om te voorkomen dat bepaalde goederen die Rusland voor zijn oorlog kan gebruiken, direct of indirect Rusland bereiken.

• Richtsnoeren voor EU-actoren (Europese Commissie)

Hoe bestrijdt de EU de Russische schaduwvloot?

De Russische schaduwvloot is een groot clandestien netwerk van verouderde tankers die Russische ruwe olie of daarvan afgeleide producten vervoeren en daarbij sancties en het olieprijs­plafond omzeilen. Zo stellen ze Rusland in staat om belangrijke inkomsten te verwerven die het voor zijn oorlog nodig heeft.

Deze vaartuigen gebruiken ontwijkings­tactieken zoals hun volgsysteem uitschakelen, onder een "valse" vlag varen en via complexe eigendoms­structuren hun identiteit, herkomst en lading verdoezelen. De Russische schaduwvloot omzeilt niet alleen het olieprijsplafond, maar kan ook andere goederen vervoeren, zoals militaire uitrusting die onder de sancties valt, of gestolen Oekraïens graan.

In het 11e en 12e sanctiepakket nam de Raad voor het eerst maatregelen aan om de risico's van omzeiling via Poetins schaduwvloot aan te pakken.

In haar 14e sanctiepakket van juni 2024 heeft de EU een verbod opgelegd op de toegang tot EU-havens en op het verlenen van zeevervoersdiensten aan vaartuigen die tot de Russische schaduwvloot behoren. Op 23 juli 2026 stonden er meer dan 670 vaartuigen op de EU-lijst.

Daarnaast verbiedt de EU transacties met Russische havens, sluizen en luchthavens die worden gebruikt om het olieprijsplafond en andere sancties te omzeilen. Ook zijn er sancties, zoals bevroren tegoeden en reisverboden, opgelegd aan entiteiten en personen die verantwoordelijk zijn voor of betrokken zijn bij de exploitatie van de Russische schaduwvloot.

De speciale gezant voor de uitvoering van EU-sancties, die in december 2022 werd benoemd, onderhoudt contacten met vlaggen­staten van derde landen en dringt er bij hen op aan sancties te handhaven en te voorkomen dat op de lijst geplaatste tankers onder hun vlag varen om zo EU-sancties te omzeilen.

De schaduwvloot vormt een ernstig gevaar voor het milieu en de maritieme veiligheid. Daarnaast bedreigt zij de integriteit van de internationale zeehandel, kritieke onderzeese infrastructuur en de naleving van internationale maritieme regels. De Raad heeft hierover in december 2025 een verklaring aangenomen.

• Verklaring over het ten volle gebruikmaken van het internationaal zeerecht in verband met dreigingen van de schaduwvloot en ter bescherming van kritieke onderzeese infrastructuur (15 december 2025)

Hebben de EU-sancties gevolgen voor de wereldhandel in levensmiddelen en landbouwproducten?

Nee, met de EU-sancties tegen Rusland zijn de internationale handel in levensmiddelen en landbouwproductennooit in het vizier genomen. Ze bevatten geen verbod of beperking voor de uitvoer van landbouw- of voedingsproducten tussen Rusland en de rest van de wereld, en hebben alleen betrekking op de bilaterale handel tussen de EU en Rusland.

Rusland is als enige verantwoordelijk voor de verstoringen van de mondiale voedselzekerheid. Vóór Ruslands oorlog verliep 90% van de Oekraïense landbouw­uitvoer via de Oekraïense havens aan de Zwarte Zee. Toen Rusland zijn oorlog ontketende, blokkeerde het land de Oekraïense uitvoerroutes.

Voedselzekerheid en betaalbaarheid van levens­middelen zijn een prioriteit voor de EU en haar lidstaten. De EU heeft de inspanningen ter verbetering van de mondiale voedselzekerheid steeds ondersteund, bijvoorbeeld via de solidariteits­corridors tussen de EU en Oekraïne en het Zwarte Zee-­graan­initiatief van de VN.

In juli 2023 besloot Rusland eenzijdig de uitvoering van het Zwarte Zee-graaninitiatief, dat in juli 2022 was opgericht, stop te zetten.

• Voedselzekerheid en betaalbaarheid van levensmiddelen

Stemt de EU haar sancties af met haar partners?

Sancties hebben meer effect als een grote groep internationale partners meedoet. De EU heeft de afgelopen jaren nauw samengewerkt met gelijkgestemde partners om samen sancties op te leggen.

De EU werkt samen met de Wereldbank­groep, de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBWO), de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) en andere internationale partners om te voorkomen dat Rusland nog financiering van dergelijke instellingen verkrijgt.

Om deze internationale inspanning te coördineren, stelt de Russian Elites, Proxies, and Oligarchs Task Force de EU in staat samen te werken met de G7-landen – Canada, Duitsland, Frankrijk, Italië, Japan, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten – en met Australië, om ervoor te zorgen dat de sancties worden toegepast.

Hoewel de EU met heel wat partners nauw samenwerkt, beslist elk van deze niet-EU-landen nog altijd zelf welke sancties het zal opleggen.

Vallen de EU-sancties onder het internationaal recht?

Jazeker. Alle EU-sancties stroken geheel met de verplichtingen van het internationaal recht, en eerbiedigen de mensen­rechten en de fundamentele vrijheden.

Zodra tussen de EU-lidstaten een politiek akkoord is bereikt, bereiden de Europese Dienst voor extern optreden en/of de Europese Commissie de nodige rechts­handelingen voor en worden deze ter aanneming voorgelegd aan de Raad.

Verordeningen en besluiten van de Raad zijn, als rechts­handelingen van algemene strekking, bindend voor alle personen en entiteiten die onder de jurisdictie van de EU vallen. Dit betekent elke persoon en entiteit binnen de EU, elke EU-onderdaan ongeacht waar, en alle bedrijven en organisaties die naar het recht van een EU-lidstaat zijn opgericht.

Zie ook

• Sancties naar aanleiding van de militaire agressie van Rusland tegen Oekraïne (Europese Commissie)
• Beperkende maatregelen van de EU in verband met de aanvalsoorlog van Rusland tegen Oekraïne (Publicatieblad van de EU)
• EU-sancties tegen Belarus
• EU-sancties tegen Iran
• EU-sancties tegen Noord-Korea
• Waarom neemt de EU sancties?
• EU-solidariteit met Oekraïne