Unijne sankcje wobec Białorusi

Naruszenia praw człowieka

UE przyjęła masowe sankcje w związku ze sfałszowaniem wyborów prezydenckimi, które odbyły się w sierpniu 2020 r., i z brutalnymi represjami białoruskich sił bezpieczeństwa wobec pokojowych demonstrantów, członków opozycji i dziennikarzy.

Sankcje mają wywrzeć presję na białoruskie kierownictwo polityczne, aby zapobiec dalszej przemocy i represjom oraz doprowadzić do uwolnienia wszystkich więźniów politycznych i innych bezprawnie zatrzymanych osób i do rozpoczęcia autentycznego i pluralistycznego dialogu narodowego z całym społeczeństwem.

Sankcje wymierzone są w osoby i podmioty odpowiedzialne za represje i zastraszanie pokojowych demonstrantów, opozycjonistów i dziennikarzy oraz za nieprawidłowości wyborcze, torturowanie więźniów i inne naruszenia praw człowieka.

Ostatnio sankcje te zostały przedłużone do 28 lutego 2027 r. Obecnie w ramach tego systemu sankcjom podlega 310 osób i 46 podmiotów.

Na liście sankcyjnej znajdują się:

prezydent Białorusi Alaksandr Łukaszenka
syn prezydenta Alaksandra Łukaszenki, Wiktor Łukaszenka, pełniący funkcję doradcy ds. bezpieczeństwa narodowego
reżimowi propagandyści i wysocy rangą urzędnicy
przewodnicząca Rady Republiki w ramach Zgromadzenia Narodowego Republiki Białorusi
prokurator generalny i inni przedstawiciele wymiaru sprawiedliwości
przedsiębiorcy czerpiący korzyści z białoruskiego reżimu i oferujący mu wsparcie
szefowie i zastępcy szefów różnych zakładów karnych
osoby uczestniczące w bezprawnym zmuszeniu do lądowania w Mińsku samolotu linii Ryanair.

Na liście sankcyjnej znajdują się:

media propagandowe, przedsiębiorstwo radiowo-telewizyjne Biełteleradyjo
firmy czerpiące korzyści z białoruskiego reżimu i oferujące mu wsparcie, w tym w sektorze wojskowym, technologicznym i rolnym
firmy ułatwiające obchodzenie sankcji
hotele, przedsiębiorstwa transportowe, organizatorzy wycieczek wspierający nielegalne przekraczanie granicy z terenu Białorusi do UE
Sąd Najwyższy
państwowy Komitet Kontroli
Centralna Komisja Wyborcza
Dyrekcja ds. Zarządzania Mieniem Prezydenta.

Sankcje obejmują:

Zakaz wjazdu do UE

Osoby objęte sankcjami nie mogą wjeżdżać na terytorium UE ani przez nie przejeżdżać.

Zamrożenie aktywów

Wszystkie znajdujące się w UE aktywa osób i podmiotów objętych sankcjami zostają zamrożone.

Niedostępność środków finansowych

Osoby i podmioty z UE nie mogą udostępniać środków finansowych osobom i podmiotom objętym sankcjami.

W latach 2021–2025 Rada rozszerzyła system sankcji wobec Białorusi, aby objąć nimi osoby i podmioty zaangażowane w rosyjską wojnę napastniczą przeciwko Ukrainie i w ataki hybrydowe przeciwko państwom UE.

Poza tym 4 czerwca 2021 r., w reakcji na bezprawne zmuszenie do lądowania samolotu Ryanair w Mińsku 23 maja 2021 r., UE zakazała przelotów przez unijną przestrzeń powietrzną i dostępu do unijnych portów lotniczych wszystkim przewoźnikom białoruskim.

Wsparcie wojskowe dla Rosji

W reakcji na nieustanne wspieranie przez reżim Alaksandra Łukaszenki rosyjskiej agresji wojskowej przeciwko Ukrainie UE przyjęła – głównie w ramach systemu sankcji wobec Białorusi – szereg restrykcji indywidualnych i gospodarczych. Są one zbieżne z sankcjami przyjętymi wobec Rosji.

Sankcje indywidualne wobec osób i podmiotów wspierających rosyjską wojnę przewidują m.in.: zakaz wjazdu do UE (osoby), zamrożenie aktywów (osoby i podmioty), a także zakaz udostępniania takim osobom i podmiotom środków finansowych i zasobów gospodarczych.

Sankcje gospodarcze są wymierzone w białoruski sektor finansowy, handlowy, energetyczny, transportowy, technologiczny i obronny oraz w usługi świadczone na rzecz Rosji lub Rosjan. Są one w dużej mierze zbieżne z sankcjami wobec Rosji i obejmują:

Finanse

zakaz transakcji z Bankiem Centralnym Białorusi
zakaz transakcji z czterema białoruskimi bankami
zakaz dostarczania na Białoruś banknotów denominowanych w euro
ograniczenie przepływów finansowych z Białorusi do UE.

Obronność i technologie

zakaz eksportu na Białoruś broni palnej, amunicji i produktów podwójnego zastosowania
zakaz eksportu na Białoruś towarów i technologii obronnych
embargo na broń.

Transport

zakaz eksportu na Białoruś towarów i technologii lotniczych, morskich i kosmicznych
zakaz wjazdu do UE dla rosyjskich i białoruskich przedsiębiorstw transportu drogowego
zakaz transportu drogowego towarów na terytorium UE.

Biała kartka, długopis i smartfon z otwartą aplikacją kalkulatora.

Usługi

zakaz świadczenia usług rachunkowości, audytu i doradztwa podatkowego
zakaz świadczenia usług architektonicznych, inżynieryjnych, informatycznych i doradztwa prawnego
zakaz świadczenia usług reklamowych, badań rynku i opinii publicznej.

Fragment folii miedzianej, diament i kilka kawałków żelaza.

Handel surowcami i innymi towarami

zakaz eksportu na Białoruś towarów luksusowych
zakaz importu z Białorusi złota, diamentów, helu, węgla i produktów mineralnych
zakaz importu z Białorusi potażu, drewna, cementu, żelaza, stali i wyrobów gumowych.

Przeciwdziałanie obchodzeniu sankcji

wymóg, aby unijni eksporterzy umieszczali w swoich umowach tzw. klauzulę „nie na Białoruś”
wymóg, aby unijne podmioty wdrożyły mechanizmy należytej staranności
zakaz tranzytu przez terytorium Białorusi towarów i technologii podwójnego zastosowania.

Cła na produkty rolne i nawozy

12 czerwca 2025 r. Rada przyjęła rozporządzenie, które nakłada cła na produkty rolne i niektóre nawozy z Rosji i Białorusi nieobjęte dotąd dodatkowymi cłami.

Sankcje mają doprowadzić do zmniejszenia rosyjskich i białoruskich dochodów z eksportu, a tym samym ograniczyć zdolność Białorusi do wspierania rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie. Obowiązują one od 1 lipca 2025 r.

Handel: UE nakłada nowe cła na rosyjskie i białoruskie towary rolne i nawozy (komunikat prasowy z 12 czerwca 2025)

Sankcje w odpowiedzi na białoruskie ataki hybrydowe

W odpowiedzi na białoruską kampanię hybrydową przeciwko UE Rada rozszerzyła sankcje wobec Białorusi. To reakcja na instrumentalizację migrantów (listopad 2021), naruszenia przestrzeni powietrznej Litwy oraz inne działania hybrydowe mające wpływ na państwa członkowskie (grudzień 2025).

Nowe kryteria pozwalają UE nakładać sankcje na osoby odpowiedzialne za następujące czyny lub w nie zaangażowane:

instrumentalizacja migrantów w celach politycznych
zagraniczne manipulacje informacjami i ingerencje w informacje
działania wymierzone w funkcjonowanie instytucji demokratycznych, działalność gospodarczą lub usługi świadczone w interesie publicznym w UE i w jej państwach członkowskich
działania ułatwiające lub umożliwiające zakłócanie funkcjonowania infrastruktury krytycznej.

Sankcje polegają na zakazie wjazdu i zamrożeniu aktywów. Objęte nimi osoby i podmioty nie mogą otrzymywać funduszy od osób i przedsiębiorstw z UE.

Inne sankcje wobec Białorusi

Równolegle z sankcjami nałożonymi po sfałszowanych wyborach z sierpnia 2020 r. UE zastosowała wobec Białorusi również inne restrykcje.

W 2004 r. UE wprowadziła sankcje w związku z niewyjaśnionymi zaginięciami w latach 1999–2000 dwóch opozycjonistów, przedsiębiorcy i dziennikarza. Wobec czterech osób UE zastosowała zamrożenie aktywów i zakaz wjazdu.

Następnie Rada nałożyła kolejne sankcje: na osoby i podmioty, które dopuściły się łamania międzynarodowych standardów wyborczych i międzynarodowego prawa dotyczącego praw człowieka oraz prześladowały społeczeństwo obywatelskie i opozycję demokratyczną.

W 2011 r. Rada wprowadziła embargo na broń.

W lutym 2016 r. Rada postanowiła znieść sankcje wobec osób i podmiotów dopuszczających się łamania praw człowieka, ale utrzymała embargo na broń i sankcje wobec czterech osób związanych z niewyjaśnionymi zaginięciami.

Decyzja zapadła z uwagi na kroki podjęte przez Białoruś w celu poprawy stosunków z UE, w szczególności uwolnienie wszystkich więźniów politycznych.

Jednak okres poprawy stosunków ustał po wyborach prezydenckich w sierpniu 2020 r., a UE nałożyła na Białoruś szereg nowych sankcji.

Więcej

Demonstrant trzyma plakat z napisem „Belarus free”.

Białoruś

Kolaż przedstawiający antenę satelitarną, dłoń podniesioną w geście sprzeciwu otoczoną gwiazdami unijnej flagi oraz duży statek towarowy.

Wojna Rosji przeciwko Ukrainie: sankcje UE

Dlaczego UE przyjmuje sankcje?