Asbest: Auswirkungen auf die Gesundheit der Arbeitnehmerinnen und Arbeitnehmer
Der Rat hat neue Vorschriften der EU zur Senkung des Expositionsgrenzwerts für Asbest am Arbeitsplatz sowie zur Modernisierung der betreffenden Messverfahren angenommen.
Bei Asbest handelt es sich um eine Gruppe gefährlicher faseriger Minerale, die in der Vergangenheit stark zur Verbesserung der Widerstandfähigkeit und Feuerbeständigkeit von Baumaterialien eingesetzt wurden. In der Europäischen Union wurde die Verwendung von Asbest 2005 verboten, es ist jedoch weiterhin in vielen älteren Gebäuden und Infrastrukturen zu finden.
Asbest ist Ursache schwerer Krankheiten wie Krebs, in deren Fall die Überlebensrate sehr gering ist. Allein 2019 starben in der EU nahezu 72 000 Menschen an diesen Erkrankungen. Um Arbeitnehmerinnen und Arbeitnehmer vor der Erkrankung zu schützen und Leben zu retten, muss der Kontakt mit Asbest reduziert werden.
Dank der neuen Vorschriften werden Arbeitnehmerinnen und Arbeitnehmer weniger mit Asbest in Kontakt kommen, und die Gefahr einer asbestbedingten Erkrankung wird erheblich verringert.Dies ist umso wichtiger angesichts des Ziels der EU, die energetische Sanierung in der EU zu fördern, in dessen Rahmen bis 2030 35 Millionen Gebäude saniert werden könnten.
Was ist Asbest und was macht es für Arbeitnehmerinnen und Arbeitnehmer so gefährlich?
Asbest ist die Sammelbezeichnung für eine Gruppe von sechs faserigen Mineralen, die natürlich in Böden und Gesteinen vorkommen.
Diese Minerale bestehen hauptsächlich aus Silizium und Sauerstoff und können in lange, dünne und widerstandsfähige Fasern aufgespalten werden.
Aufgrund seiner hervorragenden Dämmeigenschaften und hohen Feuer- und Korrosionsbeständigkeit fand Asbest, bis es 2005 verboten wurde, in der Industrie starke Verwendung.
Gesundheitsschädlich ist Asbest nur, wenn die Fasern eingeatmet werden. Asbestfasern können in Form von Staub im Zuge des aktiven Umgangs mit dem Material eingeatmet werden, oder wenn sich Asbestmaterial abbaut. Daher sind Arbeitnehmerinnen und Arbeitnehmer, die mit Asbest in Kontakt kommen, besonders gefährdet.
Bis zum Auftreten der ersten asbestbedingten Krankheitssymptome können bis zu 30 Jahre vergehen. Laut der von Eurostat erstellten Statistik zu Berufskrankheiten in der EU stehen 78 % der anerkannten berufsbedingten Krebserkrankungen in der EU im Zusammenhang mit Asbest.
Welche berufsbedingten Krebserkrankungen sind im Zusammenhang mit Asbest besonders häufig?
In dem folgenden Diagramm ist die Zahl der im Zusammenhang mit Asbest auftretenden berufsbedingten Krebserkrankungen im Zeitraum 2013-2019 nach Krebsart dargestellt.
Kreisdiagramm:
Mesotheliom (Tumor auf der Gewebeschicht, die einige Organe bedeckt): 9866
Lungenkrebs: 9816
andere Krebsarten (Kehlkopfkrebs und Eierstockkrebs sowie Asbestose (Lungenfibrose): 203
Für Deutschland, Griechenland und Portugal lagen keine Daten vor.
Welche Arbeitnehmerinnen und Arbeitnehmer sind besonders durch Asbest gefährdet?
Schätzungen zufolge sind in der EU zwischen 4,1 und 7,3 Mio. Arbeitnehmerinnen und Arbeitnehmer Asbest ausgesetzt, wobei vor allem in der Bauwirtschaft Beschäftigte betroffen sind.
In welchen anderen Branchen besteht Gefahr durch Asbest?
Asbestgefährdung der Arbeitnehmer nach Branche:
- Gebäude und Bauwesen: 4 bis 7 Millionen
- Schienen-, Straßen-, Wasser- und Luftfahrzeuge: 5 000 bis 25 000
- Behandlung asbesthaltiger Abfälle: 50 000 bis 200 000
- Bergbau und Steinbruch (natürlich vorkommender Asbest): 5 000 bis 20 000
- Tunnelbau: 500 bis 5 000
- Straßenbau und -instandhaltung: 10 000 bis 50 000
- Asbestexposition bei Probennahmen und Analysen: 10 000 bis 25 000
Wird die Asbestgefahr in Zukunft eher zu- oder abnehmen?
Die Zahl der exponierten Arbeitskräfte – derzeit 4,1 bis 7,3 Mio. – wird bis 2031 voraussichtlich jährlich um 4 % steigen.
Obwohl Asbest in der EU seit 2005 verboten ist, dürfte die Asbestexposition von Bauarbeiterinnen und Bauarbeitern in den kommenden Jahren zunehmen.
Warum?
Viele der vor dem Asbestverbot errichteten 220 Mio. Gebäudeeinheiten werden wahrscheinlich renoviert, baulich verändert oder abgerissen. Einige dieser Renovierungen werden auch durch die Initiative „Renovierungswelle“ angestoßen werden, die darauf abzielt, die Energieeffizienz von Gebäuden zu verbessern und zu der im Rahmen des europäischen Grünen Deals angestrebten Klimaneutralität in der EU bis 2050 beizutragen.
Zum besseren Schutz der Gesundheit der betreffenden Arbeitskräfte ist es heute also wichtiger denn je, den derzeit zulässigen Expositionsgrenzwert für Asbest nach unten zu korrigieren.
- Die Initiative „Renovierungswelle“ (Europäische Kommission)
- Ein europäischer Grüner Deal (Hintergrundinformationen)
Wo ist die Asbestbelastung von Wohngebäuden in der EU derzeit besonders hoch?
In der Abbildung ist die durchschnittliche Asbestbelastung von Wohngebäuden in der EU (in kg/Wohnung) aufgeschlüsselt nach Region bzw. Landkreis dargestellt.
| Region bzw. Landkreis/Stadt | Land | Durchschnittliche Asbestbelastung pro Wohnung (in kg/Wohnung) |
| ÖSTERREICH | 244,48 | |
| ÖSTERREICH | 223,94 | |
| ÖSTERREICH | 227,20 | |
| ÖSTERREICH | 228,49 | |
| ÖSTERREICH | 220,44 | |
| ÖSTERREICH | 214,12 | |
| ÖSTERREICH | 225,99 | |
| ÖSTERREICH | 210,35 | |
| ÖSTERREICH | 203,30 | |
| ÖSTERREICH | 217,91 | |
| ÖSTERREICH | 230,93 | |
| ÖSTERREICH | 227,07 | |
| ÖSTERREICH | 233,89 | |
| ÖSTERREICH | 226,06 | |
| ÖSTERREICH | 227,39 | |
| ÖSTERREICH | 238,29 | |
| ÖSTERREICH | 247,36 | |
| ÖSTERREICH | 230,12 | |
| ÖSTERREICH | 224,95 | |
| ÖSTERREICH | 241,28 | |
| ÖSTERREICH | 227,42 | |
| ÖSTERREICH | 228,78 | |
| ÖSTERREICH | 225,72 | |
| ÖSTERREICH | 232,64 | |
| ÖSTERREICH | 234,70 | |
| ÖSTERREICH | 231,07 | |
| ÖSTERREICH | 232,02 | |
| ÖSTERREICH | 238,51 | |
| ÖSTERREICH | 231,13 | |
| ÖSTERREICH | 225,32 | |
| ÖSTERREICH | 210,04 | |
| ÖSTERREICH | 213,55 | |
| ÖSTERREICH | 215,64 | |
| ÖSTERREICH | 223,75 | |
| ÖSTERREICH | 210,15 | |
| BELGIEN | 435,94 | |
| BELGIEN | 463,91 | |
| BELGIEN | 443,54 | |
| BELGIEN | 453,86 | |
| BELGIEN | 456,03 | |
| BELGIEN | 461,25 | |
| BELGIEN | 446,38 | |
| BELGIEN | 429,50 | |
| BELGIEN | 432,74 | |
| BELGIEN | 422,47 | |
| BELGIEN | 440,65 | |
| BELGIEN | 417,19 | |
| BELGIEN | 437,14 | |
| BELGIEN | 460,91 | |
| BELGIEN | 450,69 | |
| BELGIEN | 449,24 | |
| BELGIEN | 368,62 | |
| BELGIEN | 350,28 | |
| BELGIEN | 443,38 | |
| BELGIEN | 438,10 | |
| BELGIEN | 412,57 | |
| BELGIEN | 431,54 | |
| BELGIEN | 392,74 | |
| BELGIEN | 448,27 | |
| BELGIEN | 396,29 | |
| BELGIEN | 472,59 | |
| BELGIEN | 433,57 | |
| k. A. | BELGIEN | 346,84 |
| BELGIEN | 423,13 | |
| BELGIEN | 448,31 | |
| BELGIEN | 400,85 | |
| BELGIEN | 432,80 | |
| BELGIEN | 458,71 | |
| BELGIEN | 397,66 | |
| BELGIEN | 437,45 | |
| Bezirk Verviers - Deutschsprachige Gemeinschaft | BELGIEN | 458,61 |
| BELGIEN | 415,39 | |
| BELGIEN | 418,69 | |
| BELGIEN | 449,57 | |
| BELGIEN | 425,28 | |
| BELGIEN | 425,53 | |
| BELGIEN | 447,93 | |
| BELGIEN | 455,20 | |
| BELGIEN | 466,15 | |
| BULGARIEN | 92,56 | |
| BULGARIEN | 82,50 | |
| BULGARIEN | 91,60 | |
| BULGARIEN | 85,62 | |
| BULGARIEN | 91,02 | |
| BULGARIEN | 98,77 | |
| BULGARIEN | 100,22 | |
| BULGARIEN | 112,35 | |
| BULGARIEN | 93,58 | |
| BULGARIEN | 94,28 | |
| BULGARIEN | 119,62 | |
| BULGARIEN | 106,16 | |
| BULGARIEN | 102,86 | |
| BULGARIEN | 93,95 | |
| BULGARIEN | 113,75 | |
| BULGARIEN | 110,25 | |
| BULGARIEN | 105,51 | |
| BULGARIEN | 114,28 | |
| BULGARIEN | 130,12 | |
| BULGARIEN | 104,46 | |
| BULGARIEN | 111,49 | |
| BULGARIEN | 115,24 | |
| BULGARIEN | 100,73 | |
| BULGARIEN | 108,24 | |
| BULGARIEN | 101,49 | |
| BULGARIEN | 102,25 | |
| BULGARIEN | 111,77 | |
| BULGARIEN | 124,96 | |
| TSCHECHISCHE REPUBLIK | 218,76 | |
| TSCHECHISCHE REPUBLIK | 231,07 | |
| TSCHECHISCHE REPUBLIK | 249,00 | |
| TSCHECHISCHE REPUBLIK | 238,33 | |
| TSCHECHISCHE REPUBLIK | 249,92 | |
| TSCHECHISCHE REPUBLIK | 254,84 | |
| TSCHECHISCHE REPUBLIK | 236,01 | |
| TSCHECHISCHE REPUBLIK | 237,45 | |
| TSCHECHISCHE REPUBLIK | 244,05 | |
| TSCHECHISCHE REPUBLIK | 248,79 | |
| TSCHECHISCHE REPUBLIK | 239,75 | |
| TSCHECHISCHE REPUBLIK | 245,04 | |
| TSCHECHISCHE REPUBLIK | 254,62 | |
| TSCHECHISCHE REPUBLIK | 276,39 | |
| ZYPERN | 308,62 | |
| DEUTSCHLAND | 185,10 | |
| DEUTSCHLAND | 210,03 | |
| DEUTSCHLAND | 206,19 | |
| DEUTSCHLAND | 201,28 | |
| DEUTSCHLAND | 205,02 | |
| DEUTSCHLAND | 203,36 | |
| DEUTSCHLAND | 201,84 | |
| DEUTSCHLAND | 188,38 | |
| DEUTSCHLAND | 180,87 | |
| DEUTSCHLAND | 188,72 | |
| DEUTSCHLAND | 198,66 | |
| DEUTSCHLAND | 198,78 | |
| DEUTSCHLAND | 202,78 | |
| DEUTSCHLAND | 203,31 | |
| DEUTSCHLAND | 190,34 | |
| DEUTSCHLAND | 204,01 | |
| DEUTSCHLAND | 208,04 | |
| DEUTSCHLAND | 201,69 | |
| DEUTSCHLAND | 187,90 | |
| DEUTSCHLAND | 195,32 | |
| DEUTSCHLAND | 213,21 | |
| DEUTSCHLAND | 201,34 | |
| DEUTSCHLAND | 211,32 | |
| DEUTSCHLAND | 207,27 | |
| DEUTSCHLAND | 199,61 | |
| DEUTSCHLAND | 194,29 | |
| DEUTSCHLAND | 218,21 | |
| DEUTSCHLAND | 202,59 | |
| DEUTSCHLAND | 200,80 | |
| DEUTSCHLAND | 191,02 | |
| DEUTSCHLAND | 205,83 | |
| DEUTSCHLAND | 189,14 | |
| DEUTSCHLAND | 195,38 | |
| DEUTSCHLAND | 192,30 | |
| DEUTSCHLAND | 203,14 | |
| DEUTSCHLAND | 197,97 | |
| DEUTSCHLAND | 198,22 | |
| DEUTSCHLAND | 195,88 | |
| DEUTSCHLAND | 189,86 | |
| DEUTSCHLAND | 198,15 | |
| DEUTSCHLAND | 185,47 | |
| DEUTSCHLAND | 203,10 | |
| DEUTSCHLAND | 196,10 | |
| DEUTSCHLAND | 186,33 | |
| DEUTSCHLAND | 185,85 | |
| DEUTSCHLAND | 203,31 | |
| DEUTSCHLAND | 219,46 | |
| DEUTSCHLAND | 197,82 | |
| DEUTSCHLAND | 207,60 | |
| DEUTSCHLAND | 200,03 | |
| DEUTSCHLAND | 201,80 | |
| DEUTSCHLAND | 202,49 | |
| DEUTSCHLAND | 197,59 | |
| DEUTSCHLAND | 175,51 | |
| DEUTSCHLAND | 191,09 | |
| DEUTSCHLAND | 234,07 | |
| DEUTSCHLAND | 207,46 | |
| DEUTSCHLAND | 188,46 | |
| DEUTSCHLAND | 202,71 | |
| DEUTSCHLAND | 196,08 | |
| DEUTSCHLAND | 219,79 | |
| DEUTSCHLAND | 200,39 | |
| DEUTSCHLAND | 195,80 | |
| DEUTSCHLAND | 199,95 | |
| DEUTSCHLAND | 211,16 | |
| DEUTSCHLAND | 202,28 | |
| DEUTSCHLAND | 193,69 | |
| DEUTSCHLAND | 206,15 | |
| DEUTSCHLAND | 216,98 | |
| DEUTSCHLAND | 195,85 | |
| DEUTSCHLAND | 197,02 | |
| DEUTSCHLAND | 204,90 | |
| DEUTSCHLAND | 184,76 | |
| DEUTSCHLAND | 195,56 | |
| DEUTSCHLAND | 196,68 | |
| DEUTSCHLAND | 211,54 | |
| DEUTSCHLAND | 191,96 | |
| DEUTSCHLAND | 188,28 | |
| DEUTSCHLAND | 183,45 | |
| DEUTSCHLAND | 192,77 | |
| DEUTSCHLAND | 192,25 | |
| DEUTSCHLAND | 183,73 | |
| DEUTSCHLAND | 200,19 | |
| DEUTSCHLAND | 203,31 | |
| DEUTSCHLAND | 207,27 | |
| DEUTSCHLAND | 201,87 | |
| DEUTSCHLAND | 203,36 | |
| DEUTSCHLAND | 197,05 | |
| DEUTSCHLAND | 198,69 | |
| DEUTSCHLAND | 193,33 | |
| DEUTSCHLAND | 216,89 | |
| DEUTSCHLAND | 204,99 | |
| DEUTSCHLAND | 192,46 | |
| DEUTSCHLAND | 203,34 | |
| DEUTSCHLAND | 197,52 | |
| DEUTSCHLAND | 190,17 | |
| DEUTSCHLAND | 205,55 | |
| DEUTSCHLAND | 193,26 | |
| DEUTSCHLAND | 207,15 | |
| DEUTSCHLAND | 192,49 | |
| DEUTSCHLAND | 197,22 | |
| DEUTSCHLAND | 200,84 | |
| DEUTSCHLAND | 197,71 | |
| DEUTSCHLAND | 213,43 | |
| DEUTSCHLAND | 193,58 | |
| DEUTSCHLAND | 196,87 | |
| DEUTSCHLAND | 214,92 | |
| DEUTSCHLAND | 195,63 | |
| DEUTSCHLAND | 219,46 | |
| DEUTSCHLAND | 221,56 | |
| DEUTSCHLAND | 208,13 | |
| DEUTSCHLAND | 193,50 | |
| DEUTSCHLAND | 208,55 | |
| DEUTSCHLAND | 202,21 | |
| DEUTSCHLAND | 196,26 | |
| DEUTSCHLAND | 191,09 | |
| DEUTSCHLAND | 196,87 | |
| DEUTSCHLAND | 209,52 | |
| DEUTSCHLAND | 209,99 | |
| DEUTSCHLAND | 204,80 | |
| DEUTSCHLAND | 204,17 | |
| DEUTSCHLAND | 201,60 | |
| DEUTSCHLAND | 198,61 | |
| DEUTSCHLAND | 205,80 | |
| DEUTSCHLAND | 210,68 | |
| DEUTSCHLAND | 210,87 | |
| DEUTSCHLAND | 204,29 | |
| DEUTSCHLAND | 201,20 | |
| DEUTSCHLAND | 221,00 | |
| DEUTSCHLAND | 206,23 | |
| DEUTSCHLAND | 204,63 | |
| DEUTSCHLAND | 198,77 | |
| DEUTSCHLAND | 189,87 | |
| DEUTSCHLAND | 192,50 | |
| DEUTSCHLAND | 208,61 | |
| DEUTSCHLAND | 196,15 | |
| DEUTSCHLAND | 198,47 | |
| DEUTSCHLAND | 192,62 | |
| DEUTSCHLAND | 202,93 | |
| DEUTSCHLAND | 205,00 | |
| DEUTSCHLAND | 202,45 | |
| DEUTSCHLAND | 165,49 | |
| DEUTSCHLAND | 243,54 | |
| DEUTSCHLAND | 232,47 | |
| DEUTSCHLAND | 206,22 | |
| DEUTSCHLAND | 137,01 | |
| DEUTSCHLAND | 132,13 | |
| DEUTSCHLAND | 179,26 | |
| DEUTSCHLAND | 104,98 | |
| DEUTSCHLAND | 145,88 | |
| DEUTSCHLAND | 125,40 | |
| DEUTSCHLAND | 183,87 | |
| DEUTSCHLAND | 159,05 | |
| DEUTSCHLAND | 182,30 | |
| DEUTSCHLAND | 113,18 | |
| DEUTSCHLAND | 173,38 | |
| DEUTSCHLAND | 160,26 | |
| DEUTSCHLAND | 130,81 | |
| DEUTSCHLAND | 196,83 | |
| DEUTSCHLAND | 189,50 | |
| DEUTSCHLAND | 190,16 | |
| DEUTSCHLAND | 194,57 | |
| DEUTSCHLAND | 197,48 | |
| DEUTSCHLAND | 185,81 | |
| DEUTSCHLAND | 202,08 | |
| DEUTSCHLAND | 210,60 | |
| DEUTSCHLAND | 212,14 | |
| DEUTSCHLAND | 214,58 | |
| DEUTSCHLAND | 209,47 | |
| DEUTSCHLAND | 224,39 | |
| DEUTSCHLAND | 212,36 | |
| DEUTSCHLAND | 223,67 | |
| DEUTSCHLAND | 214,53 | |
| DEUTSCHLAND | 218,45 | |
| DEUTSCHLAND | 221,77 | |
| DEUTSCHLAND | 200,56 | |
| DEUTSCHLAND | 208,56 | |
| DEUTSCHLAND | 199,87 | |
| DEUTSCHLAND | 191,13 | |
| DEUTSCHLAND | 201,82 | |
| DEUTSCHLAND | 201,41 | |
| DEUTSCHLAND | 181,64 | |
| DEUTSCHLAND | 200,42 | |
| DEUTSCHLAND | 200,95 | |
| DEUTSCHLAND | 214,48 | |
| DEUTSCHLAND | 197,21 | |
| DEUTSCHLAND | 198,91 | |
| DEUTSCHLAND | 208,13 | |
| DEUTSCHLAND | 225,80 | |
| DEUTSCHLAND | 219,90 | |
| DEUTSCHLAND | 197,38 | |
| DEUTSCHLAND | 148,83 | |
| DEUTSCHLAND | 180,17 | |
| DEUTSCHLAND | 162,33 | |
| DEUTSCHLAND | 193,71 | |
| DEUTSCHLAND | 152,19 | |
| DEUTSCHLAND | 198,01 | |
| DEUTSCHLAND | 182,31 | |
| DEUTSCHLAND | 196,89 | |
| DEUTSCHLAND | 180,39 | |
| DEUTSCHLAND | 203,24 | |
| DEUTSCHLAND | 195,25 | |
| DEUTSCHLAND | 198,36 | |
| DEUTSCHLAND | 183,53 | |
| DEUTSCHLAND | 191,58 | |
| DEUTSCHLAND | 210,15 | |
| DEUTSCHLAND | 182,32 | |
| DEUTSCHLAND | 201,94 | |
| DEUTSCHLAND | 191,56 | |
| DEUTSCHLAND | 202,30 | |
| DEUTSCHLAND | 178,96 | |
| DEUTSCHLAND | 192,46 | |
| DEUTSCHLAND | 199,64 | |
| DEUTSCHLAND | 198,77 | |
| DEUTSCHLAND | 187,67 | |
| DEUTSCHLAND | 208,03 | |
| DEUTSCHLAND | 193,55 | |
| DEUTSCHLAND | 179,93 | |
| DEUTSCHLAND | 204,05 | |
| DEUTSCHLAND | 181,19 | |
| DEUTSCHLAND | 181,00 | |
| DEUTSCHLAND | 194,38 | |
| DEUTSCHLAND | 188,17 | |
| DEUTSCHLAND | 197,34 | |
| DEUTSCHLAND | 204,84 | |
| DEUTSCHLAND | 182,59 | |
| DEUTSCHLAND | 202,33 | |
| DEUTSCHLAND | 191,29 | |
| DEUTSCHLAND | 178,06 | |
| DEUTSCHLAND | 183,51 | |
| DEUTSCHLAND | 182,87 | |
| DEUTSCHLAND | 169,89 | |
| DEUTSCHLAND | 175,65 | |
| DEUTSCHLAND | 191,46 | |
| DEUTSCHLAND | 178,59 | |
| DEUTSCHLAND | 178,18 | |
| DEUTSCHLAND | 186,57 | |
| DEUTSCHLAND | 187,37 | |
| DEUTSCHLAND | 175,35 | |
| DEUTSCHLAND | 189,08 | |
| DEUTSCHLAND | 181,66 | |
| DEUTSCHLAND | 192,27 | |
| DEUTSCHLAND | 189,35 | |
| DEUTSCHLAND | 195,85 | |
| DEUTSCHLAND | 200,79 | |
| DEUTSCHLAND | 213,04 | |
| DEUTSCHLAND | 205,26 | |
| DEUTSCHLAND | 195,18 | |
| DEUTSCHLAND | 201,25 | |
| DEUTSCHLAND | 186,76 | |
| DEUTSCHLAND | 203,68 | |
| DEUTSCHLAND | 189,01 | |
| DEUTSCHLAND | 227,41 | |
| DEUTSCHLAND | 211,13 | |
| DEUTSCHLAND | 194,69 | |
| DEUTSCHLAND | 200,31 | |
| DEUTSCHLAND | 207,06 | |
| DEUTSCHLAND | 195,13 | |
| DEUTSCHLAND | 198,77 | |
| DEUTSCHLAND | 187,18 | |
| DEUTSCHLAND | 210,20 | |
| DEUTSCHLAND | 190,19 | |
| DEUTSCHLAND | 185,19 | |
| DEUTSCHLAND | 196,40 | |
| DEUTSCHLAND | 209,37 | |
| DEUTSCHLAND | 205,30 | |
| DEUTSCHLAND | 202,63 | |
| DEUTSCHLAND | 195,21 | |
| DEUTSCHLAND | 188,42 | |
| DEUTSCHLAND | 207,53 | |
| DEUTSCHLAND | 187,32 | |
| DEUTSCHLAND | 195,16 | |
| DEUTSCHLAND | 200,20 | |
| DEUTSCHLAND | 183,29 | |
| DEUTSCHLAND | 193,06 | |
| DEUTSCHLAND | 198,43 | |
| DEUTSCHLAND | 189,53 | |
| DEUTSCHLAND | 183,62 | |
| DEUTSCHLAND | 193,00 | |
| DEUTSCHLAND | 201,67 | |
| DEUTSCHLAND | 182,14 | |
| DEUTSCHLAND | 195,67 | |
| DEUTSCHLAND | 205,05 | |
| DEUTSCHLAND | 195,76 | |
| DEUTSCHLAND | 203,13 | |
| DEUTSCHLAND | 197,46 | |
| DEUTSCHLAND | 191,09 | |
| DEUTSCHLAND | 203,50 | |
| DEUTSCHLAND | 198,40 | |
| DEUTSCHLAND | 204,44 | |
| DEUTSCHLAND | 198,00 | |
| DEUTSCHLAND | 202,17 | |
| DEUTSCHLAND | 192,93 | |
| DEUTSCHLAND | 203,83 | |
| DEUTSCHLAND | 197,98 | |
| DEUTSCHLAND | 197,79 | |
| DEUTSCHLAND | 188,66 | |
| DEUTSCHLAND | 200,16 | |
| DEUTSCHLAND | 194,85 | |
| DEUTSCHLAND | 191,50 | |
| DEUTSCHLAND | 188,40 | |
| DEUTSCHLAND | 195,49 | |
| DEUTSCHLAND | 200,95 | |
| DEUTSCHLAND | 192,13 | |
| DEUTSCHLAND | 187,89 | |
| DEUTSCHLAND | 193,28 | |
| DEUTSCHLAND | 194,82 | |
| DEUTSCHLAND | 200,14 | |
| DEUTSCHLAND | 194,35 | |
| DEUTSCHLAND | 191,68 | |
| DEUTSCHLAND | 217,22 | |
| DEUTSCHLAND | 208,36 | |
| DEUTSCHLAND | 182,69 | |
| DEUTSCHLAND | 183,57 | |
| DEUTSCHLAND | 214,76 | |
| DEUTSCHLAND | 198,39 | |
| DEUTSCHLAND | 192,28 | |
| DEUTSCHLAND | 204,85 | |
| DEUTSCHLAND | 186,17 | |
| DEUTSCHLAND | 189,61 | |
| DEUTSCHLAND | 181,40 | |
| DEUTSCHLAND | 197,08 | |
| DEUTSCHLAND | 196,39 | |
| DEUTSCHLAND | 202,25 | |
| DEUTSCHLAND | 202,93 | |
| DEUTSCHLAND | 193,13 | |
| DEUTSCHLAND | 195,99 | |
| DEUTSCHLAND | 205,71 | |
| DEUTSCHLAND | 192,46 | |
| DEUTSCHLAND | 196,70 | |
| DEUTSCHLAND | 189,05 | |
| DEUTSCHLAND | 183,46 | |
| DEUTSCHLAND | 184,82 | |
| DEUTSCHLAND | 191,98 | |
| DEUTSCHLAND | 197,93 | |
| St. Wendel | DEUTSCHLAND | 193,58 |
| DEUTSCHLAND | 175,22 | |
| DEUTSCHLAND | 171,99 | |
| DEUTSCHLAND | 191,01 | |
| DEUTSCHLAND | 160,40 | |
| DEUTSCHLAND | 149,22 | |
| DEUTSCHLAND | 192,31 | |
| DEUTSCHLAND | 168,12 | |
| DEUTSCHLAND | 163,91 | |
| DEUTSCHLAND | 166,86 | |
| DEUTSCHLAND | 160,02 | |
| DEUTSCHLAND | 167,32 | |
| DEUTSCHLAND | 143,81 | |
| DEUTSCHLAND | 160,40 | |
| DEUTSCHLAND | 184,52 | |
| DEUTSCHLAND | 215,47 | |
| DEUTSCHLAND | 187,31 | |
| DEUTSCHLAND | 172,59 | |
| DEUTSCHLAND | 166,13 | |
| DEUTSCHLAND | 146,15 | |
| DEUTSCHLAND | 144,89 | |
| DEUTSCHLAND | 172,07 | |
| DEUTSCHLAND | 178,44 | |
| DEUTSCHLAND | 192,54 | |
| DEUTSCHLAND | 137,97 | |
| DEUTSCHLAND | 168,19 | |
| DEUTSCHLAND | 193,37 | |
| DEUTSCHLAND | 173,81 | |
| DEUTSCHLAND | 196,11 | |
| DEUTSCHLAND | 183,93 | |
| DEUTSCHLAND | 182,70 | |
| DEUTSCHLAND | 189,39 | |
| DEUTSCHLAND | 187,67 | |
| DEUTSCHLAND | 192,88 | |
| DEUTSCHLAND | 188,42 | |
| DEUTSCHLAND | 202,92 | |
| DEUTSCHLAND | 203,64 | |
| DEUTSCHLAND | 194,74 | |
| DEUTSCHLAND | 197,17 | |
| DEUTSCHLAND | 191,87 | |
| DEUTSCHLAND | 206,94 | |
| DEUTSCHLAND | 193,17 | |
| DEUTSCHLAND | 213,63 | |
| DEUTSCHLAND | 198,52 | |
| DEUTSCHLAND | 228,31 | |
| DEUTSCHLAND | 198,32 | |
| DEUTSCHLAND | 225,41 | |
| DEUTSCHLAND | 180,87 | |
| DEUTSCHLAND | 192,43 | |
| DEUTSCHLAND | 186,07 | |
| DEUTSCHLAND | 181,85 | |
| DEUTSCHLAND | 192,65 | |
| DEUTSCHLAND | 174,40 | |
| DEUTSCHLAND | 175,20 | |
| DEUTSCHLAND | 178,95 | |
| DEUTSCHLAND | 169,62 | |
| DEUTSCHLAND | 182,97 | |
| DEUTSCHLAND | 172,46 | |
| DEUTSCHLAND | 161,70 | |
| DEUTSCHLAND | 173,99 | |
| DEUTSCHLAND | 175,93 | |
| DEUTSCHLAND | 181,74 | |
| DEUTSCHLAND | 168,33 | |
| DEUTSCHLAND | 192,93 | |
| DEUTSCHLAND | 173,36 | |
| DEUTSCHLAND | 172,58 | |
| DÄNEMARK | 169,82 | |
| DÄNEMARK | 290,98 | |
| DÄNEMARK | 286,09 | |
| DÄNEMARK | 256,89 | |
| DÄNEMARK | 279,30 | |
| DÄNEMARK | 255,12 | |
| DÄNEMARK | 255,64 | |
| DÄNEMARK | 260,75 | |
| DÄNEMARK | 262,48 | |
| DÄNEMARK | 248,14 | |
| DÄNEMARK | 256,24 | |
| ESTLAND | 348,08 | |
| ESTLAND | 352,01 | |
| ESTLAND | 357,63 | |
| ESTLAND | 367,18 | |
| ESTLAND | 358,38 | |
| GRIECHENLAND | 94,28 | |
| GRIECHENLAND | 94,28 | |
| GRIECHENLAND | 94,28 | |
| GRIECHENLAND | 94,28 | |
| GRIECHENLAND | 94,28 | |
| GRIECHENLAND | 94,28 | |
| GRIECHENLAND | 94,28 | |
| GRIECHENLAND | 75,82 | |
| GRIECHENLAND | 84,64 | |
| GRIECHENLAND | 87,92 | |
| GRIECHENLAND | 98,15 | |
| GRIECHENLAND | 93,18 | |
| GRIECHENLAND | 94,52 | |
| GRIECHENLAND | 90,55 | |
| GRIECHENLAND | 84,66 | |
| GRIECHENLAND | 87,45 | |
| GRIECHENLAND | 91,10 | |
| GRIECHENLAND | 82,73 | |
| GRIECHENLAND | 76,23 | |
| GRIECHENLAND | 89,45 | |
| GRIECHENLAND | 89,00 | |
| GRIECHENLAND | 93,85 | |
| GRIECHENLAND | 95,11 | |
| GRIECHENLAND | 86,26 | |
| GRIECHENLAND | 94,53 | |
| GRIECHENLAND | 95,84 | |
| GRIECHENLAND | 85,07 | |
| GRIECHENLAND | 87,97 | |
| GRIECHENLAND | 96,44 | |
| GRIECHENLAND | 96,04 | |
| GRIECHENLAND | 44,32 | |
| GRIECHENLAND | 95,15 | |
| GRIECHENLAND | 85,03 | |
| GRIECHENLAND | 95,16 | |
| GRIECHENLAND | 92,88 | |
| GRIECHENLAND | 91,19 | |
| GRIECHENLAND | 90,02 | |
| GRIECHENLAND | 85,03 | |
| GRIECHENLAND | 95,16 | |
| GRIECHENLAND | 90,08 | |
| GRIECHENLAND | 84,56 | |
| GRIECHENLAND | 92,33 | |
| GRIECHENLAND | 95,27 | |
| GRIECHENLAND | 98,09 | |
| GRIECHENLAND | 97,19 | |
| GRIECHENLAND | 91,79 | |
| GRIECHENLAND | 87,60 | |
| GRIECHENLAND | 94,08 | |
| GRIECHENLAND | 85,70 | |
| GRIECHENLAND | 88,90 | |
| GRIECHENLAND | 99,12 | |
| GRIECHENLAND | 87,33 | |
| SPANIEN | 110,27 | |
| SPANIEN | 109,38 | |
| SPANIEN | 111,80 | |
| SPANIEN | 111,90 | |
| SPANIEN | 112,11 | |
| SPANIEN | 104,04 | |
| SPANIEN | 118,86 | |
| SPANIEN | 110,72 | |
| SPANIEN | 111,50 | |
| SPANIEN | 107,95 | |
| SPANIEN | 105,01 | |
| SPANIEN | 108,44 | |
| SPANIEN | 113,13 | |
| SPANIEN | 113,89 | |
| SPANIEN | 115,74 | |
| SPANIEN | 114,16 | |
| SPANIEN | 107,29 | |
| SPANIEN | 108,03 | |
| SPANIEN | 106,84 | |
| SPANIEN | 110,83 | |
| SPANIEN | 106,85 | |
| SPANIEN | 107,42 | |
| SPANIEN | 113,86 | |
| SPANIEN | 95,70 | |
| SPANIEN | 113,57 | |
| SPANIEN | 107,76 | |
| SPANIEN | 109,74 | |
| SPANIEN | 108,16 | |
| SPANIEN | 106,81 | |
| SPANIEN | 106,77 | |
| SPANIEN | 110,26 | |
| SPANIEN | 116,42 | |
| SPANIEN | 112,69 | |
| SPANIEN | 108,98 | |
| SPANIEN | 112,86 | |
| SPANIEN | 109,78 | |
| SPANIEN | 108,85 | |
| SPANIEN | 113,71 | |
| SPANIEN | 121,54 | |
| SPANIEN | 111,57 | |
| SPANIEN | 118,56 | |
| SPANIEN | 107,01 | |
| SPANIEN | 112,84 | |
| SPANIEN | 114,24 | |
| SPANIEN | 111,28 | |
| SPANIEN | 111,78 | |
| SPANIEN | 111,87 | |
| SPANIEN | 116,79 | |
| SPANIEN | 115,29 | |
| SPANIEN | 108,82 | |
| SPANIEN | 102,67 | |
| SPANIEN | 76,73 | |
| SPANIEN | 111,50 | |
| SPANIEN | 90,39 | |
| SPANIEN | 110,96 | |
| SPANIEN | 112,24 | |
| SPANIEN | 108,55 | |
| SPANIEN | 108,78 | |
| SPANIEN | 110,55 | |
| FINNLAND | 205,47 | |
| FINNLAND | 208,27 | |
| FINNLAND | 203,28 | |
| FINNLAND | 207,06 | |
| FINNLAND | 196,26 | |
| FINNLAND | 192,51 | |
| FINNLAND | 199,34 | |
| FINNLAND | 206,87 | |
| FINNLAND | 211,32 | |
| FINNLAND | 205,26 | |
| FINNLAND | 207,37 | |
| FINNLAND | 222,75 | |
| FINNLAND | 220,82 | |
| FINNLAND | 224,32 | |
| FINNLAND | 235,09 | |
| FINNLAND | 219,07 | |
| FINNLAND | 207,38 | |
| FINNLAND | 229,19 | |
| FINNLAND | 203,55 | |
| FRANKREICH | 158,51 | |
| FRANKREICH | 161,98 | |
| FRANKREICH | 178,30 | |
| FRANKREICH | 177,84 | |
| FRANKREICH | 165,46 | |
| FRANKREICH | 177,42 | |
| FRANKREICH | 174,54 | |
| FRANKREICH | 177,03 | |
| FRANKREICH | 170,79 | |
| FRANKREICH | 169,87 | |
| FRANKREICH | 171,73 | |
| FRANKREICH | 171,84 | |
| FRANKREICH | 164,54 | |
| FRANKREICH | 168,01 | |
| FRANKREICH | 162,21 | |
| FRANKREICH | 164,70 | |
| FRANKREICH | 172,77 | |
| FRANKREICH | 167,81 | |
| FRANKREICH | 171,97 | |
| FRANKREICH | 165,86 | |
| FRANKREICH | 165,10 | |
| FRANKREICH | 162,37 | |
| FRANKREICH | 166,73 | |
| FRANKREICH | 166,47 | |
| FRANKREICH | 164,43 | |
| FRANKREICH | 166,81 | |
| FRANKREICH | 165,19 | |
| FRANKREICH | 168,86 | |
| FRANKREICH | 164,51 | |
| FRANKREICH | 166,95 | |
| FRANKREICH | 165,02 | |
| FRANKREICH | 163,08 | |
| FRANKREICH | 169,94 | |
| FRANKREICH | 162,29 | |
| FRANKREICH | 169,27 | |
| FRANKREICH | 167,09 | |
| FRANKREICH | 158,54 | |
| FRANKREICH | 158,09 | |
| FRANKREICH | 165,96 | |
| FRANKREICH | 159,30 | |
| FRANKREICH | 165,74 | |
| FRANKREICH | 157,35 | |
| FRANKREICH | 159,19 | |
| FRANKREICH | 155,02 | |
| FRANKREICH | 162,67 | |
| FRANKREICH | 148,44 | |
| FRANKREICH | 159,77 | |
| FRANKREICH | 170,01 | |
| FRANKREICH | 151,80 | |
| FRANKREICH | 158,82 | |
| FRANKREICH | 160,43 | |
| FRANKREICH | 151,18 | |
| FRANKREICH | 157,17 | |
| FRANKREICH | 157,62 | |
| FRANKREICH | 158,45 | |
| FRANKREICH | 156,94 | |
| FRANKREICH | 152,07 | |
| FRANKREICH | 161,58 | |
| FRANKREICH | 160,14 | |
| FRANKREICH | 159,04 | |
| FRANKREICH | 158,41 | |
| FRANKREICH | 150,54 | |
| FRANKREICH | 153,59 | |
| FRANKREICH | 153,25 | |
| FRANKREICH | 169,77 | |
| FRANKREICH | 158,97 | |
| FRANKREICH | 148,72 | |
| FRANKREICH | 165,95 | |
| FRANKREICH | 160,18 | |
| FRANKREICH | 168,44 | |
| FRANKREICH | 154,20 | |
| FRANKREICH | 154,37 | |
| FRANKREICH | 161,52 | |
| FRANKREICH | 165,42 | |
| FRANKREICH | 168,35 | |
| FRANKREICH | 165,84 | |
| FRANKREICH | 163,72 | |
| FRANKREICH | 158,49 | |
| FRANKREICH | 165,53 | |
| FRANKREICH | 165,26 | |
| FRANKREICH | 152,86 | |
| FRANKREICH | 164,17 | |
| FRANKREICH | 154,54 | |
| FRANKREICH | 157,08 | |
| FRANKREICH | 153,37 | |
| FRANKREICH | 155,29 | |
| FRANKREICH | 162,08 | |
| FRANKREICH | 163,45 | |
| FRANKREICH | 164,79 | |
| FRANKREICH | 176,83 | |
| FRANKREICH | 173,66 | |
| FRANKREICH | 167,80 | |
| FRANKREICH | 163,49 | |
| FRANKREICH | 174,39 | |
| FRANKREICH | 163,48 | |
| FRANKREICH | 139,59 | |
| FRANKREICH | 146,80 | |
| FRANKREICH | 120,81 | |
| FRANKREICH | 131,04 | |
| KROATIEN | 62,46 | |
| KROATIEN | 61,77 | |
| KROATIEN | 64,99 | |
| KROATIEN | 59,83 | |
| KROATIEN | 62,39 | |
| KROATIEN | 69,56 | |
| KROATIEN | 63,39 | |
| KROATIEN | 59,99 | |
| KROATIEN | 67,80 | |
| KROATIEN | 59,04 | |
| KROATIEN | 61,49 | |
| KROATIEN | 61,66 | |
| KROATIEN | 64,47 | |
| KROATIEN | 59,33 | |
| KROATIEN | 61,72 | |
| KROATIEN | 63,62 | |
| KROATIEN | 64,85 | |
| KROATIEN | 63,05 | |
| KROATIEN | 70,62 | |
| KROATIEN | 61,07 | |
| KROATIEN | 62,93 | |
| UNGARN | 202,51 | |
| UNGARN | 218,18 | |
| UNGARN | 220,05 | |
| UNGARN | 217,57 | |
| UNGARN | 221,79 | |
| UNGARN | 216,90 | |
| UNGARN | 211,31 | |
| UNGARN | 220,00 | |
| UNGARN | 211,53 | |
| UNGARN | 215,07 | |
| UNGARN | 214,64 | |
| UNGARN | 220,96 | |
| UNGARN | 212,63 | |
| UNGARN | 205,20 | |
| UNGARN | 242,26 | |
| UNGARN | 223,27 | |
| UNGARN | 235,49 | |
| UNGARN | 220,35 | |
| UNGARN | 218,08 | |
| UNGARN | 221,72 | |
| IRLAND | 80,91 | |
| IRLAND | 74,65 | |
| IRLAND | 80,89 | |
| IRLAND | 77,76 | |
| IRLAND | 85,23 | |
| IRLAND | 80,52 | |
| IRLAND | 79,91 | |
| IRLAND | 81,41 | |
| ITALIEN | 167,12 | |
| ITALIEN | 158,85 | |
| ITALIEN | 160,37 | |
| ITALIEN | 167,58 | |
| ITALIEN | 164,98 | |
| ITALIEN | 171,58 | |
| ITALIEN | 162,25 | |
| ITALIEN | 166,35 | |
| ITALIEN | 172,13 | |
| ITALIEN | 168,12 | |
| ITALIEN | 169,78 | |
| ITALIEN | 157,13 | |
| ITALIEN | 156,13 | |
| ITALIEN | 169,67 | |
| ITALIEN | 167,68 | |
| ITALIEN | 170,24 | |
| ITALIEN | 175,32 | |
| ITALIEN | 170,68 | |
| ITALIEN | 169,71 | |
| ITALIEN | 153,29 | |
| ITALIEN | 166,35 | |
| ITALIEN | 164,18 | |
| ITALIEN | 163,26 | |
| ITALIEN | 169,13 | |
| ITALIEN | 169,03 | |
| ITALIEN | 172,96 | |
| ITALIEN | 186,32 | |
| ITALIEN | 172,04 | |
| ITALIEN | 185,34 | |
| ITALIEN | 171,99 | |
| ITALIEN | 176,31 | |
| ITALIEN | 184,67 | |
| ITALIEN | 184,14 | |
| ITALIEN | 185,83 | |
| ITALIEN | 203,00 | |
| ITALIEN | 185,73 | |
| ITALIEN | 190,93 | |
| ITALIEN | 189,35 | |
| ITALIEN | 186,53 | |
| ITALIEN | 182,48 | |
| Barí | ITALIEN | 183,74 |
| ITALIEN | 185,13 | |
| ITALIEN | 181,56 | |
| ITALIEN | 181,04 | |
| ITALIEN | 179,97 | |
| ITALIEN | 190,12 | |
| ITALIEN | 186,74 | |
| ITALIEN | 176,83 | |
| ITALIEN | 181,27 | |
| ITALIEN | 195,76 | |
| ITALIEN | 186,16 | |
| ITALIEN | 173,27 | |
| ITALIEN | 194,39 | |
| ITALIEN | 187,23 | |
| ITALIEN | 174,00 | |
| ITALIEN | 184,71 | |
| ITALIEN | 186,44 | |
| ITALIEN | 189,97 | |
| ITALIEN | 181,43 | |
| ITALIEN | 182,97 | |
| ITALIEN | 183,63 | |
| ITALIEN | 178,21 | |
| ITALIEN | 172,86 | |
| ITALIEN | 160,87 | |
| ITALIEN | 167,27 | |
| ITALIEN | 172,33 | |
| ITALIEN | 175,66 | |
| ITALIEN | 165,55 | |
| ITALIEN | 165,41 | |
| ITALIEN | 170,93 | |
| ITALIEN | 173,85 | |
| ITALIEN | 166,48 | |
| ITALIEN | 171,57 | |
| ITALIEN | 181,48 | |
| ITALIEN | 160,27 | |
| ITALIEN | 165,15 | |
| ITALIEN | 170,25 | |
| ITALIEN | 167,24 | |
| ITALIEN | 165,40 | |
| ITALIEN | 172,38 | |
| ITALIEN | 162,85 | |
| ITALIEN | 167,65 | |
| ITALIEN | 164,09 | |
| ITALIEN | 174,25 | |
| ITALIEN | 176,66 | |
| ITALIEN | 177,56 | |
| ITALIEN | 167,19 | |
| ITALIEN | 172,82 | |
| ITALIEN | 165,35 | |
| ITALIEN | 175,86 | |
| ITALIEN | 172,96 | |
| ITALIEN | 159,27 | |
| ITALIEN | 166,64 | |
| ITALIEN | 170,12 | |
| ITALIEN | 168,22 | |
| ITALIEN | 177,13 | |
| ITALIEN | 172,60 | |
| ITALIEN | 174,66 | |
| ITALIEN | 176,33 | |
| ITALIEN | 182,82 | |
| ITALIEN | 180,59 | |
| ITALIEN | 181,42 | |
| ITALIEN | 178,40 | |
| ITALIEN | 174,35 | |
| ITALIEN | 178,19 | |
| ITALIEN | 189,10 | |
| ITALIEN | 188,39 | |
| LITAUEN | 452,24 | |
| LITAUEN | 452,56 | |
| LITAUEN | 456,53 | |
| LITAUEN | 436,67 | |
| LITAUEN | 451,10 | |
| LITAUEN | 452,83 | |
| LITAUEN | 434,60 | |
| LITAUEN | 468,61 | |
| LITAUEN | 476,98 | |
| LITAUEN | 462,90 | |
| Luxemburg | LUXEMBURG | 332,96 |
| LETTLAND | 544,84 | |
| LETTLAND | 561,12 | |
| LETTLAND | 556,81 | |
| LETTLAND | 561,50 | |
| LETTLAND | 500,08 | |
| LETTLAND | 546,05 | |
| ΜΑLTA | k. A. | |
| ΜΑLTA | k. A. | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 77,16 | |
| NIEDERLANDE | 77,16 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| NIEDERLANDE | 92,33 | |
| POLEN | 136,93 | |
| POLEN | 144,55 | |
| POLEN | 153,68 | |
| POLEN | 154,18 | |
| POLEN | 153,57 | |
| POLEN | 146,79 | |
| POLEN | 146,19 | |
| POLEN | 151,60 | |
| POLEN | 151,60 | |
| POLEN | 123,66 | |
| POLEN | 153,90 | |
| POLEN | 137,57 | |
| POLEN | 140,68 | |
| POLEN | 132,03 | |
| POLEN | 137,24 | |
| POLEN | 145,29 | |
| POLEN | 147,60 | |
| POLEN | 140,80 | |
| POLEN | 146,51 | |
| POLEN | 145,15 | |
| POLEN | 135,07 | |
| POLEN | 142,49 | |
| POLEN | 133,77 | |
| POLEN | 124,66 | |
| POLEN | 150,25 | |
| POLEN | 146,25 | |
| POLEN | 147,19 | |
| POLEN | 150,64 | |
| POLEN | 151,28 | |
| POLEN | 154,08 | |
| POLEN | 155,99 | |
| POLEN | 146,90 | |
| POLEN | 146,87 | |
| POLEN | 149,93 | |
| POLEN | 156,97 | |
| POLEN | 150,00 | |
| POLEN | 151,64 | |
| POLEN | 156,07 | |
| POLEN | 158,25 | |
| POLEN | 169,17 | |
| POLEN | 139,31 | |
| POLEN | 151,43 | |
| POLEN | 140,68 | |
| POLEN | 144,31 | |
| POLEN | 147,88 | |
| POLEN | 145,32 | |
| POLEN | 123,06 | |
| POLEN | 122,64 | |
| POLEN | 137,71 | |
| POLEN | 122,08 | |
| POLEN | 125,79 | |
| POLEN | 124,89 | |
| POLEN | 131,17 | |
| POLEN | 120,74 | |
| POLEN | 148,90 | |
| POLEN | 115,60 | |
| POLEN | 109,26 | |
| POLEN | 121,36 | |
| POLEN | 123,73 | |
| POLEN | 155,43 | |
| POLEN | 146,19 | |
| POLEN | 148,54 | |
| POLEN | 146,19 | |
| POLEN | 148,54 | |
| POLEN | 128,86 | |
| POLEN | 136,30 | |
| POLEN | 140,95 | |
| POLEN | 137,91 | |
| POLEN | 131,65 | |
| POLEN | 136,54 | |
| POLEN | 137,42 | |
| POLEN | 136,63 | |
| 86,17 | ||
| 85,26 | ||
| 83,01 | ||
| 82,82 | ||
| 82,92 | ||
| 83,13 | ||
| 85,90 | ||
| 84,96 | ||
| 82,85 | ||
| 83,25 | ||
| 82,82 | ||
| 82,82 | ||
| 82,82 | ||
| 82,82 | ||
| 82,82 | ||
| 83,10 | ||
| 82,82 | ||
| 83,81 | ||
| 78,37 | ||
| 74,70 | ||
| 80,52 | ||
| 83,10 | ||
| 83,10 | ||
| 77,06 | ||
| 77,44 | ||
| RUMÄNIEN | 47,13 | |
| RUMÄNIEN | 68,10 | |
| RUMÄNIEN | 53,17 | |
| RUMÄNIEN | 60,08 | |
| RUMÄNIEN | 59,99 | |
| RUMÄNIEN | 54,71 | |
| RUMÄNIEN | 49,62 | |
| RUMÄNIEN | 51,08 | |
| RUMÄNIEN | 55,25 | |
| RUMÄNIEN | 54,52 | |
| RUMÄNIEN | 51,73 | |
| RUMÄNIEN | 48,56 | |
| RUMÄNIEN | 67,76 | |
| RUMÄNIEN | 58,25 | |
| RUMÄNIEN | 75,26 | |
| RUMÄNIEN | 68,80 | |
| RUMÄNIEN | 68,92 | |
| RUMÄNIEN | 65,08 | |
| RUMÄNIEN | 57,92 | |
| RUMÄNIEN | 52,56 | |
| RUMÄNIEN | 58,60 | |
| RUMÄNIEN | 59,05 | |
| RUMÄNIEN | 51,15 | |
| RUMÄNIEN | 61,07 | |
| RUMÄNIEN | 66,35 | |
| RUMÄNIEN | 57,64 | |
| RUMÄNIEN | 70,52 | |
| RUMÄNIEN | 45,86 | |
| RUMÄNIEN | 58,88 | |
| RUMÄNIEN | 57,66 | |
| RUMÄNIEN | 32,94 | |
| RUMÄNIEN | 54,64 | |
| RUMÄNIEN | 73,87 | |
| RUMÄNIEN | 46,55 | |
| RUMÄNIEN | 63,24 | |
| RUMÄNIEN | 48,27 | |
| RUMÄNIEN | 39,06 | |
| RUMÄNIEN | 61,80 | |
| RUMÄNIEN | 39,52 | |
| Caraș-Severin | RUMÄNIEN | 37,40 |
| RUMÄNIEN | 39,13 | |
| RUMÄNIEN | 44,13 | |
| SCHWEDEN | 115,54 | |
| SCHWEDEN | 116,63 | |
| SCHWEDEN | 129,49 | |
| SCHWEDEN | 124,41 | |
| SCHWEDEN | 125,15 | |
| SCHWEDEN | 133,91 | |
| SCHWEDEN | 124,68 | |
| SCHWEDEN | 123,09 | |
| SCHWEDEN | 126,58 | |
| SCHWEDEN | 113,42 | |
| SCHWEDEN | 124,90 | |
| SCHWEDEN | 118,63 | |
| SCHWEDEN | 113,76 | |
| SCHWEDEN | 124,66 | |
| SCHWEDEN | 126,52 | |
| SCHWEDEN | 126,61 | |
| SCHWEDEN | 126,74 | |
| SCHWEDEN | 129,74 | |
| SCHWEDEN | 119,68 | |
| SCHWEDEN | 118,03 | |
| SCHWEDEN | 125,07 | |
| SLOWENIEN | 64,17 | |
| SLOWENIEN | 63,81 | |
| SLOWENIEN | 64,54 | |
| SLOWENIEN | 62,90 | |
| SLOWENIEN | 50,09 | |
| SLOWENIEN | 60,10 | |
| SLOWENIEN | 64,86 | |
| SLOWENIEN | 59,50 | |
| SLOWENIEN | 59,46 | |
| SLOWENIEN | 57,27 | |
| SLOWENIEN | 59,40 | |
| SLOWENIEN | 66,80 | |
| SLOWAKEI | 302,89 | |
| SLOWAKEI | 297,95 | |
| SLOWAKEI | 299,50 | |
| SLOWAKEI | 292,05 | |
| Zlínský kraj | SLOWAKEI | 301,28 |
| SLOWAKEI | 291,75 | |
| SLOWAKEI | 310,72 | |
| SLOWAKEI | 300,40 |
Wie tragen die neuen Vorschriften zu einem besseren Arbeitsschutz bei?
Mit den neuen Vorschriften wird der Höchstwert für Asbest, dem Arbeitnehmerinnen und Arbeitnehmer ausgesetzt sein dürfen, um das Zehnfache verringert:
von der derzeitigen maximalen Konzentration von 0,1 Asbestfasern pro cm3 Luft auf 0,01 Asbestfasern pro cm3. Darüber hinaus werden die EU-Länder nach einem Übergangszeitraum von höchstens sechs Jahren verpflichtet, für die Messung von Asbest Elektronenmikroskopie zu nutzen, die eine leistungsfähigere Messtechnik als die derzeit verwendete Phasenkontrastmikroskopie bietet.
Ferner sind darin verstärkte Vorbeugungs- und Schutzmaßnahmen vorgesehen: So muss etwa für Asbestsanierungsarbeiten eine spezielle Genehmigung eingeholt und vor Beginn von Arbeiten für den Abbruch oder die Instandhaltung älterer Gebäude geprüft werden, ob Asbest vorhanden ist.
Der neue Expositionsgrenzwert dürfte das Krebsrisiko der Arbeitnehmerinnen und Arbeitnehmer erheblich verringern und damit ihre Lebensqualität verbessern.
Je höher die Asbestexposition, desto größer das Krebsrisiko
Im folgenden Diagramm ist das Verhältnis zwischen Asbestexposition und Krebsrisiko dargestellt. Darin wird auch der derzeit gültige Expositionsgrenzwert (0,1 Fasern pro cm3) und der künftige Expositionsgrenzwert (0,01 Fasern pro cm3) angegeben.
Verhältnis zwischen Asbestexposition und Krebsrisiko pro 100 000 exponierte Arbeitnehmerinnen und Arbeitnehmer:
- 1 Faser/cm3: 125 Krebsfälle
- 0,5 Fasern/cm3: 62 Krebsfälle
- 0,2 Fasern/cm3: 25 Krebsfälle
- 0,1 Fasern/cm3: 12 Krebsfälle
- 0,05 Fasern/cm3: 6,2 Krebsfälle
- 0,02 Fasern/cm3: 2,5 Krebsfälle
- 0,01 Fasern/cm3: 1,2 Krebsfälle
Welche anderen Vorteile hat eine niedrigere Asbestexposition?
Eine geringere Asbestexposition trägt auch zu niedrigeren Gesundheitskosten sowie dazu bei, dass Arbeitnehmerinnen und Arbeitnehmer während ihres Arbeitslebens gesund und produktiv bleiben, was wesentliche Einsparungen für die Arbeitgeber bedeutet.
Siehe auch:
- Schutz der Arbeitnehmerinnen und Arbeitnehmer: Gesundheit und Sicherheit am Arbeitsplatz (Hintergrundinformationen)
- Asbest am Arbeitsplatz: Rat und Parlament erzielen Einigung über neue Vorschriften zum Schutz von Arbeitnehmerinnen und Arbeitnehmern (Pressemitteilung, 27. Juni 2023)
- Vorschlag zur Überarbeitung der Richtlinie über den Schutz der Arbeitnehmer gegen Asbest am Arbeitsplatz (Europäische Kommission)
- Schutz vor Asbest am Arbeitsplatz: Rat stimmt für niedrigere Expositionsgrenzwerte (Pressemitteilung, 23. Oktober 2023)
Letzte Überprüfung: 4. Februar 2025