Λευκορωσία
Η ΕΕ στέκεται στο πλευρό του λαού της Λευκορωσίας. Καταδικάζει τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Λευκορωσία, τις υβριδικές επιθέσεις της Λευκορωσίας κατά της ΕΕ και την εμπλοκή της στον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας.
Νοθευμένες εκλογές του 2020 και παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων
Η ΕΕ δεν αναγνωρίζει τα αποτελέσματα των προεδρικών εκλογών στη Λευκορωσία της 8ης Αυγούστου 2020 και τις καταδικάζει φρονώντας ότι δεν ήταν ούτε ελεύθερες ούτε αδιάβλητες. Θεωρούμε ότι ο Aliaksandr Lukashenka στερείται κάθε δημοκρατικής νομιμότητας.
Κατά την περίοδο 2020-2025, το Συμβούλιο εξέφρασε επανειλημμένα την ανησυχία του για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Λευκορωσία και επανέλαβε την υποστήριξή του στο δημοκρατικό δικαίωμα του λαού της Λευκορωσίας να εκλέγει τον πρόεδρό του μέσω νέων ελεύθερων και δίκαιων εκλογών, χωρίς εξωτερικές παρεμβάσεις.
Η πολιτική της ΕΕ έναντι της Λευκορωσίας καθορίζεται από τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 19ης Φεβρουαρίου 2024 στα οποία η ΕΕ επιβεβαιώνει την αταλάντευτη υποστήριξή της στην επιδίωξη του λαού της Λευκορωσίας για μια ελεύθερη, δημοκρατική, κυρίαρχη και ανεξάρτητη Λευκορωσία στο πλαίσιο μιας ειρηνικής και ευημερούσας Ευρώπης.
Η ΕΕ ανησυχεί βαθύτατα για:
- την επιδείνωση της κατάστασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Λευκορωσία
- τις συνεχιζόμενες εκστρατείες δίωξης και εκφοβισμού κατά όλων των τμημάτων της κοινωνίας της Λευκορωσίας
- το πρωτοφανές επίπεδο καταστολής και τους περιορισμούς στην πολιτική συμμετοχή
- ενέργειες που επηρεάζουν την εθνική ταυτότητα της Λευκορωσίας
Ως αντίδραση στις ενέργειές της, η ΕΕ επέβαλε κυρώσεις κατά της Λευκορωσίας. Στόχος είναι να ασκηθεί πίεση στην πολιτική ηγεσία της Λευκορωσίας για να προληφθεί η περαιτέρω βία και καταστολή, να απελευθερωθούν όλοι οι πολιτικοί κρατούμενοι και άλλα πρόσωπα που κρατούνται άδικα και να δρομολογηθεί ουσιαστικός και χωρίς αποκλεισμούς εθνικός διάλογος με την κοινωνία γενικότερα.
Εμπλοκή στον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας
Από τις 24 Φεβρουαρίου 2022, το καθεστώς Lukashenka υπήρξε συνεργός στον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας.
Η ΕΕ καταδικάζει απερίφραστα τη συνεχιζόμενη στήριξη που παρέχει το καθεστώς Lukashenka στη στρατιωτική επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και καλεί τη Λευκορωσία να απόσχει από αυτές τις ενέργειες και να συμμορφωθεί με τις διεθνείς υποχρεώσεις της.
Η Λευκορωσία συμβάλλει στον επιθετικό πόλεμο κατά της Ουκρανίας με διάφορους τρόπους. Για παράδειγμα:
- επιτρέπει στη Ρωσία να εκτοξεύει βαλλιστικούς πυραύλους από το έδαφος της Λευκορωσίας
- διευκολύνει τη μεταφορά ρωσικού στρατιωτικού προσωπικού και βαρέων όπλων, αρμάτων μάχης και στρατιωτικών μεταφορικών οχημάτων
- επιτρέπει τη διέλευση ρωσικών στρατιωτικών αεροσκαφών από τον εναέριο χώρο της Λευκορωσίας προς την Ουκρανία
- παρέχει σημεία ανεφοδιασμού
- αποθηκεύει ρωσικά όπλα και στρατιωτικό εξοπλισμό στη Λευκορωσία
Ως απάντηση στις ενέργειες της Λευκορωσίας, η ΕΕ έχει λάβει από τον Μάρτιο του 2022 σειρά ατομικών και οικονομικών μέτρων αντανακλώντας τις κυρώσεις που θεσπίστηκαν κατά της Ρωσίας.
Υβριδικές επιθέσεις κατά της ΕΕ
Παραβιάσεις του εναέριου χώρου
Η ΕΕ καταδικάζει τις εντεινόμενες υβριδικές επιθέσεις της Λευκορωσίας κατά της ΕΕ και των κρατών μελών της και τις παραβιάσεις του εναέριου χώρου της ΕΕ το 2025. Οι εισβολές αυτές ενέχουν σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλεια και την προστασία, κυρίως για την πολιτική αεροπορία, και αποσκοπούν στην αποσταθεροποίηση ενός κράτους μέλους της ΕΕ και στον εκφοβισμό των Ευρωπαίων πολιτών.
Οι επιθέσεις αυτές πραγματοποιούνται στο πλαίσιο μιας ευρύτερης στοχευμένης υβριδικής εκστρατείας, μαζί με άλλες δράσεις που περιλαμβάνουν κρατικά χρηματοδοτούμενη παράνομη διακίνηση μεταναστών. Η ΕΕ καλεί το καθεστώς της Λευκορωσίας να σταματήσει αμέσως όλες αυτές τις ενέργειες.
Εργαλειοποίηση των μεταναστών για πολιτικούς σκοπούς
Μετά τις πολιτικές αναταράξεις στη Λευκορωσία και τα περιοριστικά μέτρα που θέσπισε η ΕΕ, τον Ιούνιο του 2021 η Λευκορωσία άρχισε να οργανώνει πτήσεις και εσωτερικές μεταφορές για να διευκολύνει τη διέλευση μεταναστών με προορισμό την ΕΕ, αρχικά στη Λιθουανία και στη συνέχεια στη Λετονία και την Πολωνία. Η ΕΕ καταδικάζει όλες τις απόπειρες εργαλειοποίησης ανθρώπων για πολιτικούς σκοπούς από τρίτες χώρες.
Τα επόμενα χρόνια και ιδίως μετά τη ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία, η μεταναστευτική πίεση στα ανατολικά σύνορα παρέμεινε υψηλή. Ωστόσο, ο αριθμός των παράτυπων διελεύσεων των συνόρων είναι σχετικά χαμηλός.
Ως απάντηση στην υβριδική εκστρατεία της Λευκορωσίας κατά της ΕΕ, το Συμβούλιο διεύρυνε το πεδίο εφαρμογής των κυρώσεων κατά της Λευκορωσίας υπό το πρίσμα της εργαλειοποίησης των μεταναστών (Νοέμβριος 2021) και των παραβιάσεων του εναέριου χώρου στη Λιθουανία και άλλων υβριδικών δραστηριοτήτων που επηρεάζουν τα κράτη μέλη της ΕΕ (Δεκέμβριος 2025).
Στήριξη προς τον λαό της Λευκορωσίας
Μόλις η Λευκορωσία ξεκινήσει τη δημοκρατική μετάβαση, η ΕΕ θα παράσχει τόσο άμεση όσο και μακροπρόθεσμη στήριξη για να βοηθήσει τη χώρα να σταθεροποιήσει την οικονομία της, να μεταρρυθμίσει τους θεσμούς της και να αποφέρει οφέλη στους πολίτες και την κοινωνία της.
Για τη διευκόλυνση αποτελεσματικών οικονομικών μεταρρυθμίσεων, την τόνωση της ανθεκτικότητας, την ενίσχυση του αναπτυξιακού δυναμικού και την προώθηση της δημιουργίας θέσεων εργασίας, η ΕΕ είναι έτοιμη να κινητοποιήσει επενδυτική δέσμη ύψους έως 3 δισ. ευρώ για τη Λευκορωσία.
Το ολοκληρωμένο σχέδιο οικονομικής στήριξης της δημοκρατικής Λευκορωσίας θα υλοποιηθεί μέσω ευρέος φάσματος πολιτικών και χρηματοδοτικών μέσων. Τα μέσα αυτά θα ενισχύσουν τα προγράμματα στήριξης από διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, ιδίως την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης. Η ΕΕ αναμένει ότι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Παγκόσμια Τράπεζα θα εντείνουν επίσης τη στήριξη προς τη χώρα μόλις πραγματοποιηθεί δημοκρατική μετάβαση στη Λευκορωσία.
Από τον Αύγουστο του 2020, η ΕΕ έχει αυξήσει τη χρηματοδοτική της στήριξη προς τον λαό της Λευκορωσίας. Η χρηματοδοτική βοήθεια της ΕΕ ωφελεί άμεσα τους πολίτες ενισχύοντας τις πρωτοβουλίες πολιτών και τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, διευκολύνοντας την κινητικότητα και τις υποτροφίες και στηρίζοντας τις ΜμΕ και τους τομείς της υγείας και του πολιτισμού.
Μετά από επανεξέταση των σχέσεων ΕΕ-Λευκορωσίας και υπό το φως του ρόλου συνεργού του λευκορωσικού καθεστώτος στον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, η ΕΕ έχει αναπροσανατολίσει τη βοήθειά της σε μη κρατικούς φορείς, παρέχοντας σημαντική υποστήριξη στο λαό της Λευκορωσίας σε έξι βασικούς τομείς: κοινωνία των πολιτών, ανθρώπινα δικαιώματα, ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, εκπαίδευση, πολιτισμός και εξόριστες ΜΜΕ.
Από το 2020, η χρηματοδοτική βοήθεια της ΕΕ προς τον λαό της Λευκορωσίας ανήλθε σε 200 εκατ. ευρώ μέσω του Μηχανισμού Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας (NDICI).
Κυρώσεις κατά του λευκορωσικού καθεστώτος
Η ΕΕ έχει επιβάλλει εκτεταμένες κυρώσεις κατά της Λευκορωσίας ως απάντηση:
- στις νοθευμένες εκλογές του 2020 και στις συνεχιζόμενες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τις αρχές της Λευκορωσίας
- στην εμπλοκή του καθεστώτος της Λευκορωσίας στη στρατιωτική επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας
- στις υβριδικές επιθέσεις κατά της ΕΕ, περιλαμβανομένης της εργαλειοποίησης μεταναστών για πολιτικούς σκοπούς και των παραβιάσεων του εναέριου χώρου
Κυρώσεις της ΕΕ κατά της Λευκορωσίας
Αναστολή της συμμετοχής στην Ανατολική Εταιρική Σχέση
Κατά την περίοδο 2014-2020 — πριν από τις νοθευμένες εκλογές του Αυγούστου του 2020 — οι σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και της Λευκορωσίας σημείωσαν ελαφρά βελτίωση.
Τον Φεβρουάριο του 2016, το Συμβούλιο αναγνώρισε τα μέτρα που έλαβε η Λευκορωσία για τη βελτίωση των σχέσεων ΕΕ-Λευκορωσίας και αποφάσισε να άρει ορισμένες από τις υφιστάμενες κυρώσεις κατά της Λευκορωσίας.
Το 2016, ξεκίνησε εκ νέου ο διάλογος ΕΕ-Λευκορωσίας για τα ανθρώπινα δικαιώματα και η Λευκορωσία ενέκρινε σχέδιο δράσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα για την περίοδο 2016-2019. Οι διαπραγματεύσεις για εταιρική σχέση κινητικότητας ολοκληρώθηκαν το 2017 και οι συμφωνίες απλούστευσης της χορήγησης θεωρήσεων και επανεισδοχής άρχισαν να ισχύουν την 1η Ιουλίου 2020.
Ωστόσο, αυτή η περίοδος βελτίωσης των σχέσεων διακόπηκε λόγω της δραστικής επιδείνωσης της συνολικής κατάστασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου στη Λευκορωσία κατά την προετοιμασία, τη διεξαγωγή και τον απόηχο των εκλογών του Αυγούστου του 2020.
Λόγω της βάναυσης καταστολής ειρηνικών διαδηλωτών και των συνεχιζόμενων παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που ακολούθησαν τις προεδρικές εκλογές, η ΕΕ μείωσε τη διμερή συνεργασία με τις λευκορωσικές αρχές και επέβαλε σειρά κυρώσεων κατά της Λευκορωσίας.
Τον Ιούνιο του 2021, η Λευκορωσία ανακοίνωσε την αποχώρησή της από την Ανατολική Εταιρική Σχέση και την αναστολή της συμφωνίας επανεισδοχής με την ΕΕ καθώς και άλλες υφιστάμενες δομές, όπως ο διάλογος ΕΕ-Λευκορωσίας για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Τον Νοέμβριο του 2021, η ΕΕ ανέστειλε τη συμφωνία για την απλούστευση της έκδοσης θεωρήσεων με τη Λευκορωσία.
Δείτε επίσης
Προστασία και προαγωγή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων
Πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας
Υβριδικές απειλές
Τελευταία ενημέρωση: 21 Ιανουαρίου 2026