Białoruś
UE solidaryzuje się z Białorusinami. Potępia naruszenia praw człowieka, ataki hybrydowe na państwa UE oraz zaangażowanie Białorusi w rosyjską wojnę napastniczą przeciwko Ukrainie.
Sfałszowane wybory z 2020 r. i naruszenia praw człowieka
UE nie uznaje wyników wyborów prezydenckich na Białorusi z 8 sierpnia 2020 r., ponieważ nie były one ani wolne, ani uczciwe. Uważa, że Alaksandr Łukaszenka nie ma legitymacji demokratycznej.
W latach 2020–2025 Rada wielokrotnie wyrażała zaniepokojenie naruszeniami praw człowieka na Białorusi oraz poparcie dla demokratycznego prawa Białorusinów, by wybrać prezydenta w nowych wolnych i uczciwych wyborach, bez ingerencji z zewnątrz.
Unijna polityka wobec Białorusi opiera się na konkluzjach Rady z 19 lutego 2024 r. UE ponownie zadeklarowała w nich niesłabnące poparcie dla Białorusinów w ich dążeniu do wolności, demokracji, suwerenności, niezawisłości oraz przynależności do pokojowej i dostatniej Europy.
Powody do zaniepokojenia UE to:
- pogarszająca się sytuacja w zakresie praw człowieka
- nieustanne kampanie prześladowania i zastraszania wszystkich części społeczeństwa
- bezprecedensowy poziom represji i ograniczenie udziału w życiu politycznym
- działania negatywnie wpływające na tożsamość narodową.
W odpowiedzi na działania reżimu Unia nałożyła na Białoruś sankcje. Mają one wywrzeć presję na białoruskie kierownictwo polityczne, tak by zaprzestało przemocy i represji, uwolniło wszystkich więźniów politycznych i inne bezprawnie zatrzymane osoby oraz rozpoczęło autentyczny, pluralistyczny dialog narodowy z całym społeczeństwem.
Zaangażowanie w wojnę Rosji przeciwko Ukrainie
Od 24 lutego 2022 r. reżim Alaksandra Łukaszenki wspomaga Rosję w jej wojnie napastniczej przeciwko Ukrainie.
UE stanowczo potępia to, że białoruski reżim nieprzerwanie wspiera Rosję w agresji wojskowej przeciwko Ukrainie. Apeluje do Białorusi, by zaprzestała tych działań i przestrzegała zobowiązań międzynarodowych.
Białoruś wspomaga wojnę napastniczą przeciwko Ukrainie m.in. tym, że:
- pozwala Rosji wystrzeliwać pociski balistyczne ze swojego terytorium
- umożliwia przejazd rosyjskiego wojska oraz broni ciężkiej, czołgów i transporterów wojskowych
- pozwala rosyjskim samolotom wojskowym przelatywać przez swoją przestrzeń powietrzną na terytorium Ukrainy
- zapewnia punkty tankowania paliwa
- składuje rosyjską broń i sprzęt wojskowy.
W odpowiedzi na te działania Białorusi UE przyjęła od marca 2022 r. serię sankcji indywidualnych i gospodarczych podobnych do sankcji przeciwko Rosji.
Ataki hybrydowe przeciwko UE
Naruszenia przestrzeni powietrznej
UE potępia intensywne ataki hybrydowe prowadzone przez Białoruś przeciwko UE i jej państwom. Potępia też naruszenia unijnej przestrzeni powietrznej z 2025 r. Stanowią one poważne zagrożenie dla ochrony i bezpieczeństwa (głównie dla lotnictwa cywilnego) i służą destabilizowaniu państw UE i zastraszaniu ich obywateli.
Ataki te są częścią szerszej, celowej kampanii hybrydowej, obejmującej między innymi sponsorowany przez państwo przemyt migrantów. UE apeluje do białoruskiego reżimu, by bezzwłocznie zaprzestał tych działań.
Instrumentalizacja migrantów w celach politycznych
Po burzliwych wydarzeniach politycznych na swoim terytorium i po przyjęciu sankcji przez UE Białoruś w czerwcu 2021 r. zaczęła organizować loty i przewozy ułatwiające tranzyt migrantów do UE – początkowo na Litwę, a potem na Łotwę i do Polski. UE potępiła wszelkie próby instrumentalizacji migrantów przez państwa trzecie w celach politycznych.
Od tamtej pory, a zwłaszcza od pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę, presja migracyjna na wschodniej granicy pozostaje wysoka. Jednak liczba przypadków nielegalnego przekroczenia granicy jest stosunkowo niska.
W odpowiedzi na białoruską kampanię hybrydową przeciwko UE Rada rozszerzyła sankcje wobec Białorusi. Sankcje dotyczą instrumentalizacji migrantów (listopad 2021), naruszania przestrzeni powietrznej Litwy oraz innych działań hybrydowych przeciwko państwom UE (grudzień 2025).
Wsparcie dla Białorusinów
Jak tylko Białoruś rozpocznie demokratyzację, UE zapewni natychmiastowe, długofalowe wsparcie, by pomóc w stabilizowaniu gospodarki i reformowaniu instytucji oraz wspomóc obywateli i społeczeństwo.
Aby ułatwić skuteczną reformę gospodarczą, zwiększyć odporność, wzmocnić potencjał wzrostu i promować tworzenie miejsc pracy, UE jest gotowa zmobilizować dla Białorusi pakiet inwestycyjny o wartości sięgającej 3 mld euro.
Kompleksowy plan wsparcia gospodarczego dla demokratycznej Białorusi będzie realizowany za pomocą różnych instrumentów politycznych i finansowych. Instrumenty te będą uzupełnieniem programów wsparcia prowadzonych przez międzynarodowe instytucje finansowe, zwłaszcza Europejski Bank Inwestycyjny i Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju. UE spodziewa się, że także Międzynarodowy Fundusz Walutowy i Bank Światowy zwiększą wsparcie dla Białorusi po jej demokratycznej transformacji.
Od sierpnia 2020 r. UE zwiększyła wsparcie finansowe dla Białorusinów. Przynosi im ono bezpośrednie korzyści, gdyż wzmacnia inicjatywy obywatelskie i niezależne media, ułatwia mobilność i przyznawanie stypendiów oraz wspomaga MŚP, ochronę zdrowia i sektor kultury.
Po rewizji stosunków z Białorusią i w związku z zaangażowaniem reżimu białoruskiego w wojnę Rosji przeciwko Ukrainie Unia przekierowała swoje wsparcie ku podmiotom pozarządowym. Pomaga ono Białorusinom w sześciu sektorach: społeczeństwo obywatelskie, prawa człowieka, niezależne media, edukacja, kultura i MŚP na uchodźstwie.
Od 2020 r. unijna pomoc finansowa dla Białorusinów osiągnęła kwotę 200 mln euro z Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej
Sankcje wobec reżimu
UE nałożyła na Białoruś szerokie sankcje za:
- sfałszowane wybory z 2020 r. i ciągłe naruszanie praw człowieka
- zaangażowanie w napaść zbrojną Rosji na Ukrainę
- ataki hybrydowe na UE, obejmujące m.in. instrumentalizację migrantów w celach politycznych i naruszenia przestrzeni powietrznej.
Unijne sankcje wobec Białorusi
Zawieszenie uczestnictwa w Partnerstwie Wschodnim
W latach 2014–2020, przed sfałszowanymi wyborami z sierpnia 2020 r., stosunki między UE a Białorusią nieznacznie się poprawiły.
W lutym 2016 r. Rada doceniła działania Białorusi na rzecz poprawy relacji z UE i postanowiła cofnąć cześć sankcji.
W 2016 r. UE i Białoruś wznowiły dialog o prawach człowieka, a Białoruś przyjęła plan działania na rzecz praw człowieka na lata 2016–2019. W 2017 r. zakończyły się negocjacje nad partnerstwem na rzecz mobilności., a 1 lipca 2020 r. weszły w życie umowy o ułatwieniach wizowych i o readmisji.
Jednak ta pozytywna tendencja został przerwana drastycznym pogorszeniem się ogólnej sytuacji w zakresie praw człowieka, demokracji i praworządności na Białorusi w okresie poprzedzającym wybory z sierpnia 2020 r., w trakcie wyborów i po nich.
Z uwagi na brutalne represje wobec pokojowych demonstrantów i ciągłe naruszenia praw człowieka Unia ograniczyła współpracę z władzami Białorusi i nałożyła na ten kraj szereg sankcji.
W czerwcu 2021 r. Białoruś ogłosiła wystąpienie z Partnerstwa Wschodniego i zawieszenie umowy z UE o readmisji, a także innych istniejących struktur, takich jak dialog z UE na temat praw człowieka.
W listopadzie 2021 r. UE zawiesiła umowę o ułatwieniach wizowych z Białorusią.
Więcej
Ochrona i propagowanie praw człowieka
Wojna Rosji przeciwko Ukrainie
Zagrożenia hybrydowe
Ostatnia aktualizacja: 21 stycznia 2026