Belarus
De EU steunt het Belarussische volk en veroordeelt de mensenrechtenschendingen in het land, de hybride aanvallen tegen de EU en de Belarussische betrokkenheid bij Ruslands aanvalsoorlog tegen Oekraïne.
Frauduleuze verkiezingen van 2020 en mensenrechtenschendingen
De EU erkent de uitslag van de presidentsverkiezingen van 9 augustus 2020 in Belarus niet en veroordeelt deze als onvrij en oneerlijk. Aljaksandr Loekasjenka heeft volgens de EU geen democratische legitimiteit.
Tussen 2020 en 2025 heeft de Raad herhaaldelijk zijn bezorgdheid geuit over schendingen van de mensenrechten in Belarus. Ook heeft hij steeds opnieuw zijn steun uitgesproken voor het democratische recht van de bevolking om haar president te kiezen via nieuwe vrije en eerlijke verkiezingen, zonder inmenging van buitenaf.
Het EU-beleid ten aanzien van Belarus sluit aan bij de conclusies van de Raad van 19 februari 2024. De EU bevestigt daarin haar onwrikbare steun voor de bevolking van Belarus in haar streven naar een vrij, democratisch, soeverein en onafhankelijk Belarus dat deel uitmaakt van een vreedzaam en welvarend Europa.
De EU maakt zich ernstige zorgen over:
- de verslechterende mensenrechtensituatie in Belarus
- de aanhoudende vervolging en intimidatie van alle lagen van de Belarussische samenleving
- de ongekende repressie en de beperkte politieke participatie
- acties die de nationale identiteit van Belarus aantasten
Als antwoord op de acties van Belarus heeft de EU sancties opgelegd aan het land. Die moeten druk zetten op de Belarussische politieke leiders om af te zien van verder geweld en verdere repressie, alle politieke gevangenen en andere onterecht opgesloten mensen vrij te laten, en een echte en inclusieve nationale dialoog aan te knopen met de gehele samenleving.
Betrokkenheid bij Ruslands oorlog tegen Oekraïne
Sinds 24 februari 2022 is het Loekasjenka-regime medeplichtig aan Ruslands aanvalsoorlog tegen Oekraïne.
De EU veroordeelt deze aanhoudende steun ten stelligste en roept Belarus op deze steun te staken en zijn internationale verplichtingen na te komen.
Belarus steunt de aanvalsoorlog op verschillende manieren:
- Rusland mag ballistische raketten afvuren vanaf het Belarussische grondgebied
- Rusland mag militair personeel, zware wapens, tanks en militaire transporteurs vervoeren over het Belarussische grondgebied
- Russische militaire vliegtuigen mogen door het Belarussische luchtruim naar Oekraïne vliegen
- Belarus stelt brandstofvoorzieningen ter beschikking
- Belarus slaat Russische wapens en militaire uitrusting op
Naar aanleiding van de acties van Belarus heeft de EU sinds maart 2022 verschillende individuele en economische maatregelen genomen die vergelijkbaar zijn met de sancties tegen Rusland.
Hybride aanvallen tegen de EU
Schendingen van het luchtruim
De EU veroordeelt de toegenomen hybride aanvallen van Belarus op de EU en haar lidstaten en de schendingen van hun luchtruim in 2025. Deze schendingen zijn een groot gevaar voor de burgerluchtvaart en zijn bedoeld om lidstaten te destabiliseren en burgers angst aan te jagen.
Ze maken, samen met de door de staat gesteunde migrantensmokkel, deel uit van een bredere hybride campagne. De EU roept het regime op onmiddellijk met deze acties te stoppen.
Inzet van migranten voor politieke doeleinden
Als reactie op de politieke onrust en de EU-sancties begon Belarus in juni 2021 met het organiseren van vluchten en binnenlands vervoer om migranten naar de EU te loodsen – eerst naar Litouwen en daarna naar Letland en Polen. De EU veroordeelt elke poging van derde landen om mensen te gebruiken voor politieke doeleinden.
In de daaropvolgende jaren, en met name na de grootschalige Russische invasie van Oekraïne, bleef de migratiedruk aan de oostgrens hoog. Het aantal irreguliere grensoverschrijdingen is echter relatief laag.
Vanwege de hybride campagne van Belarus heeft de EU verdere sancties aangenomen tegen het land. Zo nam het in november 2021 nieuwe sancties aan vanwege de inzet van migranten en in december 2025 nieuwe sancties vanwege de schendingen van het luchtruim in Litouwen en andere hybride activiteiten tegen de EU-lidstaten.
Steun aan de bevolking van Belarus
Zodra Belarus de weg van de democratie inslaat, zal de EU steun verlenen aan het land, zowel op de korte als de lange termijn, om het te helpen zijn economie te stabiliseren, zijn instellingen te hervormen en zijn burgers en samenleving te ondersteunen.
De EU is bereid om een investeringspakket van 3 miljard EUR toe te kennen voor de hervorming van de economie, het vergroten van de veerkracht en economische groei en het scheppen van banen.
Het uitgebreide plan voor economische steun aan een democratisch Belarus bevat een brede waaier van politieke en financiële instrumenten. Deze instrumenten worden aangevuld met steun van internationale financiële instellingen, met name de Europese Investeringsbank en de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling. De EU verwacht dat ook het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank hun steun zullen opschroeven zodra het land een democratische transitie heeft ondergaan.
Sinds augustus 2020 heeft de EU haar financiële steun voor de Belarussische bevolking verhoogd. De Belarussische bevolking profiteert direct van de EU-steun want deze gaat naar burgerinitiatieven en onafhankelijke media, mobiliteit en studiebeurzen, kleine en middelgrote ondernemingen en de gezondheids- en culturele sector.
De EU heeft de betrekkingen met en de ondersteuning van Belarus herzien wegens de medeplichtigheid van het regime aan Ruslands aanvalsoorlog tegen Oekraïne. Zij verleent nu enkel steun aan niet-statelijke actoren, en wel aan deze 6 belangrijke groepen van de bevolking: het maatschappelijk middenveld, verdedigers van mensenrechten, onafhankelijke media, onderwijs, cultuur en kmo's in ballingschap.
Sinds 2020 heeft de EU via het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking € 200 miljoen aan financiële ondersteuning verleend aan de bevolking van Belarus.
Sancties tegen het Belarussische regime
De EU heeft uitgebreide sancties tegen Belarus aangenomen vanwege:
- de frauduleuze verkiezingen van 2020 en de aanhoudende mensenrechtenschendingen door de Belarussische autoriteiten
- de betrokkenheid van het Belarussische regime bij Ruslands militaire agressie tegen Oekraïne
- hybride aanvallen tegen de EU, waaronder de inzet van migranten voor politieke doeleinden en schendingen van het luchtruim
EU-sancties tegen Belarus
Opschorting van deelname aan het Oostelijk Partnerschap
Tussen 2014 en 2020 – vóór de frauduleuze verkiezingen van augustus 2020 – waren de betrekkingen tussen de EU en Belarus licht verbeterd.
In februari 2016 zag de Raad in dat Belarus stappen had ondernomen om de betrekkingen met de EU te verbeteren. Hierop besloot hij een aantal sancties op te heffen.
In 2016 werd de mensenrechtendialoog met Belarus hervat en keurde Belarus een actieplan inzake mensenrechten voor 2016-2019 goed. De onderhandelingen over een mobiliteitspartnerschap werden in 2017 afgerond en op 1 juli 2020 traden een visumversoepelings- en een overnameovereenkomst in werking.
Aan deze diplomatieke dooi kwam echter een einde bij de presidentsverkiezingen van augustus 2020, toen de algemene situatie op het gebied van de mensenrechten, de democratie en de rechtsstaat in Belarus danig verslechterde.
Belarus trad hard op tegen vreedzame demonstranten en schond aanhoudend de mensenrechten na de verkiezingen, waarop de EU besloot de bilaterale samenwerking terug te schroeven en het land sancties op te leggen.
In juni 2021 kondigde Belarus aan dat het zich terugtrok uit het Oostelijk Partnerschap en schortte het de overnameovereenkomst met de EU op. Hetzelfde gebeurde met andere initiatieven, zoals de mensenrechtendialoog.
De EU schortte de visumversoepelingsovereenkomst op in november 2021.
Zie ook
Bescherming en bevordering van de mensenrechten
Ruslands oorlog tegen Oekraïne
Hybride dreigingen
Laatst bijgewerkt: 21 januari 2026