Μόνιμη διαρθρωμένη συνεργασία (PESCO)

Εμβάθυνση της αμυντικής συνεργασίας

Η δυνατότητα των κρατών μελών της ΕΕ να συμμετέχουν —σε εθελοντική βάση— στη μόνιμη διαρθρωμένη συνεργασία (PESCO) στον τομέα της άμυνας θεσπίστηκε με τη Συνθήκη της Λισαβόνας το 2009. Η PESCO παρέχει ένα πλαίσιο και μια διαρθρωμένη διαδικασία για τη σταδιακή εμβάθυνση της αμυντικής συνεργασίας, προκειμένου να εξασφαλίζονται οι δυνατότητες που είναι αναγκαίες για τις πλέον απαιτητικές αποστολές και, ως εκ τούτου, να βελτιωθεί η ασφάλεια των πολιτών της ΕΕ.

Τον Δεκέμβριο του 2017 το Συμβούλιο εξέδωσε απόφαση για τη θέσπιση της PESCO και την κατάρτιση του καταλόγου των 25 συμμετεχόντων κρατών μελών. Τον Μάιο του 2023 το Συμβούλιο επιβεβαίωσε τη συμμετοχή της Δανίας ως του 26ου μέλους της PESCO.

Οι αποφάσεις σχετικά με τα νέα μέλη ή την αναστολή της ιδιότητας μέλους των κρατών μελών λαμβάνονται από το Συμβούλιο της ΕΕ με ειδική πλειοψηφία των μελών που συμμετέχουν στη μόνιμη διαρθρωμένη συνεργασία.

Υπό την ευθύνη του Ύπατου Εκπροσώπου της Ένωσης για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης, συμπεριλαμβανομένου του Στρατιωτικού Επιτελείου της ΕΕ, και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Άμυνας συγκροτούν τη Γραμματεία της PESCO.

• Πεδίο εφαρμογής και νομική βάση της PESCO

Δεσμεύσεις και έργα στο πλαίσιο της PESCO

Η PESCO υλοποιείται κυρίως μέσω δεσμεύσεων και συνεργατικών έργων.

Η βασική διαφορά μεταξύ της PESCO και άλλων μορφών συνεργασίας είναι ο νομικά δεσμευτικός χαρακτήρας των υποχρεώσεων που αναλαμβάνουν τα συμμετέχοντα κράτη μέλη. Μέσω της PESCO, τα συμμετέχοντα κράτη μέλη δεσμεύονται ιδίως να ενισχύσουν τις αμυντικές δαπάνες και επενδύσεις τους, να αυξήσουν τα κοινά και συνεργατικά έργα στρατηγικών αμυντικών δυνατοτήτων και να ενισχύσουν τη διαθεσιμότητα, την ικανότητα ανάπτυξης και τη διαλειτουργικότητα των δυνάμεών τους, συμπεριλαμβανομένων των συνεισφορών σε επιχειρήσεις και αποστολές ΚΠΑΑ.

Το Συμβούλιο είναι υπεύθυνο για τη γενική πολιτική κατεύθυνση και τη λήψη αποφάσεων και διατυπώνει συστάσεις σχετικά με την εκπλήρωση των δεσμεύσεων.

Κάθε χρόνο ο Ύπατος Εκπρόσωπος υποβάλλει έκθεση στο Συμβούλιο σχετικά με την πορεία υλοποίησης της PESCO. Σε αυτήν τη βάση, το Συμβούλιο αξιολογεί τις συνεισφορές των συμμετεχόντων κρατών μελών και εξετάζει κατά πόσον εξακολουθούν να εκπληρώνουν τις δεσμευτικές υποχρεώσεις τους.

Τα συμμετέχοντα κράτη μέλη υλοποιούν 75 συνεργατικά έργα σε διάφορους τομείς, μεταξύ των οποίων: εγκαταστάσεις εκπαίδευσης, ξηρά, θάλασσα, αέρας, κυβερνοχώρος, καθώς και στρατηγικοί παράγοντες διευκόλυνσης. Τα έργα αυτά φέρνουν σε επαφή τα συμμετέχοντα κράτη μέλη για την ανάπτυξη νέων δυνατοτήτων, την κοινή εκπαίδευση και άσκηση ή τη συγκέντρωση της εμπειρογνωσίας τους σε ορισμένους τομείς.

Κάθε έργο υλοποιείται από διαφορετικές ομάδες κρατών μελών που συμμετέχουν στην PESCO και συντονίζεται από ένα ή περισσότερα συμμετέχοντα κράτη μέλη.

Ενώ η συμμετοχή στην PESCO είναι ανοικτή μόνο στα κράτη μέλη της ΕΕ, τον Νοέμβριο του 2020 το Συμβούλιο καθόρισε τις γενικές προϋποθέσεις υπό τις οποίες τρίτες χώρες θα μπορούσαν κατ’ εξαίρεση να κληθούν να συμμετάσχουν σε μεμονωμένα έργα PESCO.

Για παράδειγμα, ο Καναδάς, η Νορβηγία και οι Ηνωμένες Πολιτείες κλήθηκαν να συμμετάσχουν στο έργο «Στρατιωτική Κινητικότητα» το 2021, όπως και το Ηνωμένο Βασίλειο το 2022 και η Ελβετία το 2025.

Η απόφαση αυτή προετοίμασε το έδαφος για μια ισχυρότερη και πιο φιλόδοξη αμυντική συνεργασία με τους εταίρους της ΕΕ.

• Δεσμεύσεις στο πλαίσιο της PESCO
• Έργα PESCO
• Σύσταση του Συμβουλίου για την αξιολόγηση της προόδου των συμμετεχόντων κρατών μελών ως προς την εκπλήρωση των υποχρεώσεων της PESCO (18 Νοεμβρίου 2024)
• Το Συμβούλιο καθορίζει τις προϋποθέσεις για τη συμμετοχή τρίτων κρατών σε έργα PESCO (δελτίο Τύπου, 5 Νοεμβρίου 2020)

Στρατηγική επανεξέταση της PESCO

Στις 19 Νοεμβρίου 2024 το Συμβούλιο ενέκρινε συμπεράσματα σχετικά με τη στρατηγική επανεξέταση της PESCO. Η επανεξέταση ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 2023 με στόχο να ενισχυθεί η PESCO, να γίνει πιο στρατηγική και αποτελεσματική και να προσαρμοστεί στη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα μετά το 2025.

Στα συμπεράσματα επιβεβαιώνεται ο καίριος ρόλος της PESCO ως φιλόδοξου πλαισίου για την εμβάθυνση της αμυντικής συνεργασίας μεταξύ των συμμετεχόντων κρατών μελών, και τονίζεται ότι οι αρχές και οι στόχοι της PESCO εξακολουθούν να ισχύουν. Ταυτόχρονα, στα συμπεράσματα υπογραμμίζεται επίσης ότι, προκειμένου η PESCO να παραμείνει στο επίκεντρο των αμυντικών προσπαθειών της ΕΕ, πρέπει να επικαιροποιηθεί με βάση τις νέες πρωτοβουλίες και πολιτικές της ΕΕ, ιδίως εκείνες που απορρέουν από τη στρατηγική πυξίδα της ΕΕ.

Για τον σκοπό αυτόν, ο σημερινός κατάλογος των 20 δεσμευτικών υποχρεώσεων της PESCO θα πρέπει να επικαιροποιηθεί και να εξορθολογιστεί. Στο μέλλον, το σύνολο των αναθεωρημένων δεσμεύσεων μπορεί να διαρθρωθεί με βάση κομβικούς τομείς όπως οι αμυντικές δαπάνες και επενδύσεις, η ανάπτυξη δυνατοτήτων, οι εξοπλισμοί και η βιομηχανική συνεργασία, καθώς και η επιχειρησιακή διάσταση.

Στα συμπεράσματα υπογραμμίζεται ότι είναι σημαντικό να έρθει η Ουκρανία πιο κοντά στις αμυντικές πρωτοβουλίες της ΕΕ, σύμφωνα με τις κοινές δεσμεύσεις ασφάλειας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ουκρανίας που υπογράφηκαν στις 27 Ιουνίου 2024. Στο πλαίσιο αυτό, η PESCO θα πρέπει να συμβάλει στις ευρύτερες προσπάθειες της ΕΕ που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση των στρατιωτικών αναγκών της Ουκρανίας.

• Ενωσιακή αμυντική συνεργασία: Έγκριση συμπερασμάτων του Συμβουλίου σχετικά με τη στρατηγική επανεξέταση της PESCO (δελτίο Τύπου, 19 Νοεμβρίου 2024)