Walka z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu w UE
Unijne przepisy dotyczące przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu chronią system finansowy UE i przyczyniają się do bezpieczeństwa i wzrostu gospodarczego.
Walka UE z praniem pieniędzy
Pranie pieniędzy i finansowanie terroryzmu to dla UE istotny problem. Zjawiska te stanowią duże zagrożenie dla gospodarki i systemu finansowego oraz dla bezpieczeństwa obywateli.
Od ponad trzydziestu lat walka z nimi zajmuje istotne miejsce w programie politycznym UE. Pierwszą dyrektywę w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy przyjęto w 1991 r. Od tego czasu została ona kilka razy znowelizowana.
Aby właściwie przeciwdziałać wszystkim zagrożeniom, trzeba stale dostosowywać przepisy UE do nowo pojawiającego się ryzyka, w tym związanego z:
- innowacjami technologicznymi, takimi jak waluty wirtualne
- globalnym charakterem organizacji terrorystycznych
- pomysłowością przestępców, którzy wykorzystują niedociągnięcia i luki systemu.
Czym jest pranie pieniędzy? (infografika)
Unijne przepisy przeciwko praniu pieniędzy
30 maja 2024 r. Rada przyjęła nowe przepisy mające chronić obywateli UE i jej system finansowy przed praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu.
Pakiet ten obejmuje:
- rozporządzenie ustanawiające nowy unijny urząd ds. przeciwdziałania praniu pieniędzy
- rozporządzenie o obowiązkach sektora prywatnego w kwestii przeciwdziałania praniu pieniędzy
- dyrektywę o mechanizmach przeciwdziałania praniu pieniędzy na szczeblu krajowym
- nowelizację rozporządzenia o transferach środków pieniężnych, przyjętą w 2023 r.
Rozporządzenie w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy
Nowe rozporządzenie o walce z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu po raz pierwszy harmonizuje i doprecyzowuje przepisy obowiązujące w UE, pozbawiając oszustów okazji do wykorzystywania luk w systemie. Zapewni też spójniejsze stosowanie przepisów i ich lepsze egzekwowanie. Zawiera na przykład bardziej szczegółowe przepisy o należytej staranności w odniesieniu do klientów i o beneficjentach rzeczywistych oraz o uprawnieniach krajowych organów nadzoru i jednostek analityki finansowej.
Podmioty zobowiązane
Nowym rozporządzeniem Unia ustanowiła ramy regulacyjne mające zastosowanie bezpośrednie. Znajdują się w nich wymogi wobec podmiotów zobowiązanych – głównie instytucji kredytowych i finansowych oraz wskazanych przedsiębiorstw i zawodów niefinansowych (np. prawników i księgowych). Podmioty te odgrywają kluczową rolę jako strażnicy przepisów, ponieważ dzięki swojej pozycji mogą skuteczniej wykrywać podejrzaną działalność.
Nowe przepisy obejmą też większą część kryptosektora. Wszyscy dostawcy usług kryptowalutowych będą musieli dochowywać należytej staranności w odniesieniu do klientów. To znaczy, że będą musieli weryfikować fakty o swoich klientach i zgłaszać jednostkom analityki finansowej wszelkie podejrzenia.
Zasady należytej staranności w odniesieniu do klienta i obowiązki sprawozdawcze będą dotyczyć także przedsiębiorców obracających towarami luksusowymi, takimi jak metale i kamienie szlachetne, jubilerów oraz złotników. Podmiotami zobowiązanymi będą również sprzedawcy luksusowych samochodów, samolotów, jachtów i dóbr kultury (np. dzieł sztuki).
Rozporządzenie uznaje, że wysokie ryzyko stanowi sektor piłki nożnej, i rozszerza wykaz podmiotów zobowiązanych o zawodowe kluby piłkarskie i agentów piłkarskich. Jednak sektor ten i związane z nim ryzyko są bardzo zróżnicowane, dlatego państwa członkowskie będą mogły usunąć go z wykazu, jeśli ryzyko okaże się niskie.
Beneficjenci rzeczywiści
Beneficjenci rzeczywiści to osoby, które faktycznie kontrolują lub czerpią korzyści z tytułu własności podmiotu prawnego (takiego jak spółka, fundacja lub fundusz powierniczy), chociaż tytuł prawny lub własność są opatrzone innym nazwiskiem. Dzięki rozporządzeniu unijne przepisy dotyczące beneficjentów rzeczywistych będą bardziej zharmonizowane i przejrzyste.
Aby określić wszystkich beneficjentów rzeczywistych danego podmiotu prawnego lub różnych rodzajów podmiotów (w tym podmiotów spoza UE prowadzących działalność w Unii lub nabywających w niej nieruchomość), analizowane będą dwa elementy: własność i kontrola. Według porozumienia próg dotyczący beneficjentów rzeczywistych wyniesie 25%.
Doprecyzowane zostały również przepisy o wielopoziomowej strukturze własności i kontroli, tak aby nie dało się ukrywać za skomplikowanymi strukturami. Jednocześnie doprecyzowane zostały również przepisy o ochronie danych i o przechowywaniu dokumentacji, tak aby ułatwić i przyspieszyć pracę właściwych organów.
Płatności gotówkowe
Aby utrudnić przestępcom pranie pieniędzy, wprowadzony zostanie ogólnounijny limit płatności gotówkowych w wysokości 10 000 EUR. Chętne państwa członkowskie będą mogły dodatkowo go obniżyć.
Państwa trzecie wysokiego ryzyka
Podmioty zobowiązane będą musiały stosować wzmocnione środki należytej staranności w odniesieniu do transakcji sporadycznych i stosunków gospodarczych z udziałem państw trzecich wysokiego ryzyka, które z powodu niedociągnięć w swoich systemach przeciwdziałania praniu pieniędzy i zwalczania terroryzmu stanowią zagrożenie dla integralności rynku wewnętrznego UE.
Komisja dokona oceny ryzyka w oparciu o wykazy Grupy Specjalnej ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy. Ponadto wysoki poziom ryzyka będzie uzasadnieniem stosowania dodatkowych szczególnych przeciwśrodków unijnych lub krajowych, czy to na poziomie podmiotów zobowiązanych, czy też państw członkowskich.
Dyrektywa w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy
Obok rozporządzenia częścią jednolitego zbioru przepisów dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy jest dyrektywa w sprawie mechanizmów przeciwdziałania praniu pieniędzy. Zastępuje ona piątą dyrektywę w tej sprawie, przyjętą w 2018 r.
Wszystkie przepisy dotyczące sektora prywatnego zostaną przeniesione do rozporządzenia, a dyrektywa będzie się odnosić do sposobu organizacji instytucjonalnych systemów przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu na szczeblu krajowym. Zawiera ona przepisy, które należy przenieść do prawa krajowego, np. o rejestrach beneficjentów rzeczywistych, krajowych organach nadzoru oraz zadaniach jednostek analityki finansowej.
Informacja o transferach środków pieniężnych
29 czerwca 2022 r. Rada i Parlament wypracowały wstępne porozumienie w sprawie aktualizacji unijnego rozporządzenia o informacjach towarzyszących transferom środków. Na jego mocy przepisami objęte zostały także transfery kryptoaktywów.
Przepisy wymagają, aby dostawcy usług kryptoaktywowych gromadzili i udostępniali pewne informacje o nadawcy i odbiorcy transferów. Dzięki temu będzie można śledzić transfery, sprawniej identyfikować potencjalnie podejrzane transakcje i je blokować.
UE dysponuje obecnie solidnymi i proporcjonalnymi ramami prawnymi, które odpowiadają najbardziej wymagającym normom międzynarodowym w zakresie wymiany kryptoaktywów. Są one zgodne zwłaszcza z zaleceniami Grupy Specjalnej ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy, światowego organu nadzorującego walkę z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu.
- Walka z praniem pieniędzy: Rada przyjmuje przepisy, które umożliwią śledzenie transferów kryptoaktywów (komunikat prasowy z 16 maja 2023)
- Walka z praniem pieniędzy: wstępne porozumienie co do przejrzystości transferów kryptoaktywów (komunikat prasowy z 29 czerwca 2022)
Czym jest Grupa Specjalna ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy?
Wyzwania w walce z praniem pieniędzy mają charakter globalny i wymagają ścisłej współpracy na szczeblu międzynarodowym. UE wraz z partnerami z Grupy Specjalnej ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (FATF) stara się opracowywać i wdrażać standardy międzynarodowe.
Grupa ta tworzy i promuje politykę przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu i wydaje państwom zalecenia w tej kwestii.
Inne aktualizacje przepisów istotne dla przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu
Piąta dyrektywa o wymogach kapitałowych doprecyzowuje rolę organów nadzoru ostrożnościowego. Odpowiadają one za stwierdzanie niedociągnięć i korygowanie uchybień w instytucjach finansowych uczestniczących w praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Właściwe organy muszą uwzględniać te kwestie w swoich działaniach nadzorczych.
Dyrektywa o ułatwieniu korzystania z informacji finansowych w celu zwalczania przestępczości daje właściwym organom lepszy dostęp do informacji finansowych i informacji o rachunkach bankowych i usprawnia ich wykorzystywanie. Ułatwia ona również krajowym jednostkom analityki finansowej dostęp do informacji z zakresu egzekwowania prawa.
Urząd ds. przeciwdziałania praniu pieniędzy
30 maja 2024 r. Rada przyjęła rozporządzenie ustanawiające nowy urząd (AMLA), który pozwoli sprawniej nadzorować przeciwdziałanie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu w UE i wspierać współpracę między jednostkami analityki finansowej. AMLA będzie się mieścić we Frankfurcie i zacznie działać w połowie 2025 r.
Ponieważ pranie pieniędzy ma charakter transgraniczny, urząd wzmocni unijne ramy prawne poprzez utworzenie zintegrowanego mechanizmu z krajowymi organami nadzoru w państwach członkowskich. Zagwarantuje to wypełnianie obowiązków przez podmioty zobowiązane.
Urząd będzie:
- bezpośrednio nadzorować niektóre instytucje kredytowe i finansowe w UE obarczone największym ryzykiem, w tym dostawców usług kryptoaktywowych
- wspierać sektor niefinansowy
- koordynować jednostki analityki finansowej w państwach członkowskich
- nakładać sankcje pieniężne w razie poważnych naruszeń.
18 grudnia 2023 r. przedstawiciele Rady i Parlamentu wypracowali porozumienie w sprawie procedury wyboru siedziby urzędu. Ostateczne porozumienie w sprawie lokalizacji wypracowano 22 lutego 2024 r.
- Walka z praniem pieniędzy: Rada i Parlament uzgadniają procedurę wyboru siedziby nowego urzędu (komunikat prasowy z 18 grudnia 2023)
- Walka z praniem pieniędzy: Rada przyjmuje pakiet przepisów (komunikat prasowy z 30 maja 2024)
- Frankfurt siedzibą nowego Urzędu ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (AMLA) (komunikat prasowy z 22 lutego 2024)
- Pytania i odpowiedzi na temat nowego unijnego urzędu ds. walki z praniem pieniędzy (AMLA) (Komisja Europejska)
Jak UE przeciwdziała terroryzmowi?
Zapraszamy w podróż przez ostatnie dwie dekady: pokażemy, jak państwa UE coraz ściślej współpracują w walce z terroryzmem – uniemożliwiają terrorystom zakup broni czy konstruowanie bomb i przeciwdziałają radykalizacji.
Ostatnia aktualizacja: 18 lutego 2026