Nieuwe genomische technieken voor gewasveredeling

Gewasveredeling

Al duizenden jaren probeert de mens planten te verbeteren om veilige en voedzame voedselbronnen te verzekeren. Eerst werden gewoon de sterkste, smaakvolste of productiefste gewassen geselecteerd.

Halverwege de 19e eeuw legde Gregor Mendel de beginselen van overerving neer die ten grondslag liggen aan plantenkruising, een techniek waarbij de eigenschappen van 2 verschillende planten van dezelfde soort worden gecombineerd. Kruisingtechnieken zijn in de loop der eeuwen geëvolueerd.

Planten en hun voorouders

Veel planten die vandaag worden geteeld verschillen enorm van hun wilde voorouders.

aubergine

bloemkool

bananen

Een garantie voor voedselzekerheid

Nieuwe gewasveredelings­technieken kunnen potentieel bijdragen aan duurzame landbouw­systemen en uitdagingen helpen aangaan, zoals mondiale voedsel­onzekerheid en klimaat­verandering. Dat komt landbouwers, consumenten en het milieu ten goede. Met de nieuwe methoden zijn minder pesticiden nodig en kunnen planten met minder allergenen worden ontwikkeld.

Nieuwe genomische technieken (NGT's) kunnen helpen planten te veredelen die:

• klimaat- of plaagbestendig zijn
• minder meststoffen en pesticiden nodig hebben
• meer opbrengsten opleveren
• water en andere natuurlijke hulpbronnen efficiënter gebruiken

Voorbeelden van met nieuwe genomische technieken verkregen planten

glutenarme tarwe

pathogeenbestendige aardappel

droogtebestendige mais

Waarom heeft de EU nieuwe regels nodig?

Genbewerkingstechnieken vallen in de EU onder de wetgeving voor genetische modificatie, die uit een aantal rechtshandelingen bestaat.

Die wetgeving is volgens een arrest van het Hof van Justitie van de EU uit 2018 van toepassing op met nieuwe genomische technieken verkregen planten.

Deze planten kunnen, in tegenstelling tot genetisch gemodificeerde planten, erg lijken op of zelfs identiek zijn aan producten die met conventionele kweek­methoden worden voortgebracht of planten die van nature voorkomen.

NGT-planten met vreemd genetisch materiaal vallen nog steeds onder de wetgeving voor genetische modificatie. De nieuwe EU-regels moeten voor duidelijkheid zorgen omtrent nieuwe kweek­methoden waarbij geen vreemd DNA wordt gebruikt.

Ze moeten helpen de doelen van de Europese Green Deal en de "van boer tot bord"-strategie te halen en bijdragen tot biodiversiteit, aanpassing aan klimaatverandering, mondiale voedselzekerheid en de bio-economie.

Door gewasveredeling te reguleren, wil de EU de sector veilig, transparant, doeltreffend en concurrerend maken.

Kweektechnieken en EU-wetgeving

Er zijn 3 belangrijke technieken voor het kweken van planten.

Conventionele kweektechnieken

Bestaande technieken van genetische modificatie

Nieuwe genomische technieken (NGT's)

Hoe is de EU-wetgeving van toepassing?

• conventionele kweek: niet onder de ggo-wetgeving van de EU
• genetische modificatie: onder de ggo-wetgeving van de EU
• nieuwe genomische technieken: binnenkort onder de nieuwe NGT-regels, indien van toepassing in combinatie met de ggo-wetgeving

Regels voor nieuwe genomische technieken in de praktijk

Op 4 december bereikten de Raad en het Parlement een voorlopig akkoord over een reeks regels voor nieuwe genomische technieken.

Die moeten zorgen voor:

• meer veiligheid
• meer transparantie en betere etikettering
• sterkere innovatie

Alle NGT-planten zouden in een openbare databank worden opgenomen en worden verboden in de biologische productie.

Daarnaast komen er 2 categorieën planten:

• categorie 1: planten gelijkwaardig aan conventioneel gekweekte of spontaan gemuteerde planten
• categorie 2: planten met complexere wijzigingen

Voor elke categorie zouden andere regels gelden.

Planten van categorie 1

De regels betreffen:

• marktintroductie: voordat via NGT's verkregen planten of producten doelbewust in het milieu worden geïntroduceerd of in de handel wordt gebracht, controleren de nationale autoriteiten en de Europese Commissie of ze tot categorie 1 behoren
• etikettering: zaden en ander teeltmateriaal krijgen een verplicht etiket "verkregen door NGT's"; dit geldt niet voor planten
• eigenschappen: herbicideresistente planten worden uitgesloten van categorie 1
• octrooiering: bedrijven of kwekers moeten informatie verstrekken over alle bestaande of aangevraagde octrooien; een nieuwe deskundigengroep onderzoekt de gevolgen van octrooien voor NGT-planten; en de Europese Commissie publiceert een studie over de gevolgen van octrooiering voor innovatie, toegang tot geoctrooieerde NGT-planten, en het concurrentievermogen van de gewas­veredelings­sector in de EU.

Deze planten worden vrijgesteld van de ggo-wetgeving. In plaats daarvan zou de bestaande EU-wetgeving voor levensmiddelen en diervoeders, nieuwe voedingsmiddelen, natuurbehoud en milieu­aansprakelijkheid van toepassing zijn.

De EU-landen kunnen maatregelen nemen om te voorkomen dat categorie 1-planten op hun grondgebied onbedoeld in de biologische landbouw terechtkomen.

Planten van categorie 2

De regels betreffen:

• marktintroductie: voordat via NGT's verkregen planten of producten doelbewust in het milieu worden geïntroduceerd of in de handel wordt gebracht, moeten de nationale autoriteiten en de Europese Commissie het gebruik ervan vergunnen; daarbij moeten risico- en veiligheidsbeoordelingen worden uitgevoerd
• etikettering: vergunde categorie 2-producten krijgen een verplicht etiket, waarop informatie kan staan over de via de genetische modificatie verkregen eigenschappen; als de producent de eigenschappen op het etiket vermeldt, moeten ze er allemaal op staan
• stimulansen: er kunnen regelgevings­stimulansen worden aangeboden aan producenten van planten met eigenschappen die de duurzaamheid kunnen verbeteren, zoals efficiënter watergebruik of weerstand tegen ziekten of klimaatverandering, behalve voor planten met herbicideresistente eigenschappen

Categorie 2-planten moeten voldoen aan de huidige ggo-wetgeving, aangepast met de regels voor nieuwe genomische technieken, om de verschillende risicoprofielen van die planten te dekken.

De EU-landen kunnen maatregelen nemen om te voorkomen dat categorie 2-planten in niet-NGT-producten terechtkomen. Ze kunnen ook de kweek van categorie 2-planten beperken of verbieden op hun grondgebied.

Volgende stappen

Op 21 april 2026 heeft de Raad de nieuwe regels aangenomen.

De tekst moet hierna nog formeel worden goedgekeurd door het Europees Parlement. De verordening zal 20 dagen na de bekendmaking in het Publicatieblad van de EU in werking treden. De meeste bepalingen zullen van toepassing zijn na een overgangsperiode van 24 maanden, zodat er tijd is om de regels voor de uitvoering aan te nemen. De nieuwe regels zullen naar verwachting vanaf medio 2028 van toepassing zijn.

Eén jaar na de inwerkingtreding van de verordening publiceert de Commissie een onderzoek naar de gevolgen van octrooiering voor innovatie, de beschikbaarheid van zaden voor landbouwers, en het concurrentie­vermogen van de gewas­veredelings­sector in de EU. De Commissie geeft aan welke follow-upmaatregelen er nodig zijn, of publiceert een wetgevings­voorstel om eventuele problemen aan te pakken die bij het onderzoek aan het licht zijn gekomen.

• Nieuwe genomische technieken: Raad en Parlement gaan voor duurzamere voedselsystemen (pers­mededeling, 4 december 2025)
• Nieuwe genomische technieken: Raad akkoord over onderhandelingsmandaat (pers­mededeling, 14 maart 2025)
• Nieuwe genomische technieken: nieuwe regels om duurzame en concurrerende voedselsystemen te stimuleren (persmededeling, 21 april 2026)

• Ggo-wetgeving (Europese Commissie)