EU-sancties tegen Belarus
De EU treft Belarus met uitgebreide sancties als reactie op de mensenrechtenschendingen, de steun aan Ruslands oorlog tegen Oekraïne en de hybride aanvallen tegen de EU.
Mensenrechtenschendingen in Belarus
De EU legde zware sancties op na de frauduleuze presidentsverkiezingen van augustus 2020 en het hardhandige optreden van de Belarussische veiligheidstroepen tegen vreedzame demonstranten, oppositieleden en journalisten.
De sancties moeten druk zetten op de Belarussische politieke leiders om af te zien van verder geweld en verdere repressie, alle politieke gevangenen en andere onterecht opgesloten mensen vrij te laten, en een echte en inclusieve nationale dialoog aan te knopen met de samenleving in het algemeen.
De sancties zijn gericht tegen personen en entiteiten die verantwoordelijk zijn voor de onderdrukking en intimidatie van vreedzame demonstranten, oppositieleden en journalisten, en voor wantoestanden in het verkiezingsproces, foltering van gedetineerden en andere mensenrechtenschendingen.
Deze maatregelen werden verlengd tot 28 februari 2027. Momenteel gelden in dit kader sancties voor 310 personen en 46 entiteiten.
De volgende personen staan op de sanctielijst:
- Aljaksandr Loekasjenka, president van Belarus
- Viktor Loekasjenka, nationaal veiligheidsadviseur en zoon van de president
- propagandisten van het regime en hoge ambtenaren
- de voorzitter van de Raad van de Republiek van de Nationale Vergadering van Belarus
- de procureur-generaal en andere leden van de rechterlijke macht
- zakenlieden die profiteren van het Belarussische regime of het steunen
- directeuren en adjunct-directeuren van verschillende penitentiaire instellingen
- zij die betrokken waren bij de gedwongen en onwettige landing van de Ryanair-vlucht in Minsk
De volgende entiteiten staan op de sanctielijst:
- propagandakanalen, de staatstelevisie- en radio-omroep Belteleradio
- bedrijven die profiteren van het Belarussische regime of het steun verlenen, onder meer in de militaire, technologische of landbouwsector
- bedrijven die het omzeilen van sancties faciliteren
- vervoersbedrijven, touroperators en hotels die illegale grensoverschrijdingen via Belarus naar de EU hebben gesteund
- het Hooggerechtshof
- het Comité Staatscontrole
- de centrale kiescommissie
- het directoraat Vastgoedbeheer van de president
Deze sancties omvatten onder meer:
Reisverbod
Personen op de sanctielijst mogen de EU niet binnenkomen of erdoorheen reizen.
Bevriezing van tegoeden
Alle tegoeden in de EU van personen en entiteiten op de sanctielijst worden bevroren.
Geen toegang tot financiële middelen
Personen en entiteiten uit de EU mogen geen financiële middelen beschikbaar stellen aan personen op de sanctielijst.
Tussen 2021 en 2025 nam de Raad sancties aan tegen personen en entiteiten uit Belarus die betrokken zijn bij de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne en bij de hybride aanvallen op EU-landen.
Op 4 juni 2021 verbood de EU daarnaast alle Belarussische luchtvaartmaatschappijen om het luchtruim en de luchthavens van de EU te gebruiken vanwege de onwettige gedwongen landing van een Ryanair-vlucht in Minsk op 23 mei 2021.
- Besluit betreffende beperkende maatregelen tegen Belarus en zijn betrokkenheid bij de Russische agressie tegen Oekraïne (Publicatieblad van de EU)
- Verordening betreffende beperkende maatregelen tegen Belarus en zijn betrokkenheid bij de Russische agressie tegen Oekraïne (Publicatieblad van de EU)
- Frauduleuze verkiezingen van 2020 en mensenrechtenschendingen
Militaire steun aan Rusland
Omdat het Loekasjenka-regime Ruslands militaire agressie tegen Oekraïne blijft steunen, heeft de EU al meerdere sanctiepakketten tegen Belarus aangenomen met individuele en economische sancties. Deze zijn vergelijkbaar met de sancties tegen Rusland.
De individuele sancties zijn gericht tegen degenen die Ruslands oorlog tegen Oekraïne ondersteunen. Het gaat om sancties als een reisverbod, een bevriezing van tegoeden voor personen en entiteiten, en een verbod op het verstrekken van financiering of economische middelen aan personen en entiteiten op de lijst.
De economische sancties zijn gericht tegen verschillende Belarussische sectoren, waaronder financiën, handel, energie, vervoer, technologie en defensie. Daarnaast viseren ze de dienstverlening aan Rusland of zijn onderdanen. Ze zijn grotendeels vergelijkbaar met de maatregelen tegen Rusland:
Financieel
- een verbod op transacties met de centrale bank van Belarus
- een verbod op transacties met nog eens 4 Belarussische banken
- een verbod op de verstrekking van eurobankbiljetten aan Belarus
- beperking van financiële instroom uit Belarus naar de EU
Defensie en technologie
- een verbod op de export van vuurwapens, munitie en goederen voor tweeërlei gebruik naar Belarus
- een verbod op de export van defensiematerieel en -technologie naar Belarus
- een wapenembargo
Vervoer
- een verbod op de export van goederen en technologie voor de lucht-, scheep- en ruimtevaart naar Belarus
- verbod voor Belarussische wegvervoerders om de EU binnen te komen
- een verbod op goederenvervoer over de weg binnen de EU
Diensten
- een verbod op het verlenen van accountancy-, audit- en belastingadviesdiensten
- een verbod op het verlenen van architecten-, ingenieurs-en IT-diensten en juridisch advies
- een verbod op het verlenen van diensten op het gebied van reclame, marktonderzoek en opinieonderzoek
Handel in grondstoffen en andere goederen
- een verbod op de export van luxegoederen naar Belarus
- een verbod op de import uit Belarus van goud, diamanten, helium, steenkool en minerale producten
- een verbod op de import uit Belarus van potas, hout, cement, ijzer, staal en rubberen producten
Maatregelen tegen omzeiling
- verplichte opname van de niet-naar-Belarusclausule in contracten van EU-exporteurs
- verplichte zorgvuldigheidsmechanismen voor EU-marktdeelnemers
- een verbod op de doorvoer van goederen en technologieën voor tweeërlei gebruik over het grondgebied van Belarus
- Besluit betreffende beperkende maatregelen tegen Belarus en zijn betrokkenheid bij de Russische agressie tegen Oekraïne (Publicatieblad van de EU)
- Verordening betreffende beperkende maatregelen tegen Belarus en zijn betrokkenheid bij de Russische agressie tegen Oekraïne (Publicatieblad van de EU)
- Betrokkenheid van Belarus bij Ruslands oorlog tegen Oekraïne
Heffingen op landbouwproducten en meststoffen
Op 12 juni 2025 nam de Raad een verordening aan om heffingen in te voeren op landbouwproducten en meststoffen uit Rusland en Belarus waarvoor nog geen extra douanekosten golden.
De heffingen zullen naar verwachting de inkomsten uit de Russische en Belarussische export doen dalen, waardoor het voor Belarus moeilijker wordt om Ruslands aanvalsoorlog tegen Oekraïne te ondersteunen. Ze zijn sinds 1 juli 2025 van toepassing.
Sancties vanwege de hybride aanvallen van Belarus
Als reactie op de hybride aanvallen van Belarus nam de Raad nieuwe sancties aan: in november 2021 vanwege de inzet van migranten en in december 2025 vanwege de schendingen van het Litouwse luchtruim en andere hybride activiteiten tegen de EU-lidstaten.
Dankzij de nieuwe criteria kan de EU sancties opleggen voor:
- de inzet van migranten voor politieke doeleinden
- buitenlandse informatiemanipulatie en inmenging (FIMI)
- de ondermijning van democratische instellingen, economische activiteiten of diensten van algemeen belang van de EU en haar lidstaten
- acties om de werking van kritieke infrastructuur te helpen verstoren
Voor personen op de sanctielijst geldt een reisverbod en hun tegoeden zijn bevroren. EU‑burgers en ‑bedrijven mogen hen geen financiering verstrekken.
Andere sancties tegen Belarus
Naast de sancties in verband met de verkiezingen van augustus 2020 zijn er ook andere soorten sancties tegen Belarus van kracht.
In 2004 nam de EU sancties aan vanwege de onopgeloste verdwijning van 2 politici van de oppositie, een zakenman, en een journalist in 1999 en in 2000. Het ging om een bevriezing van tegoeden en een reisverbod voor 4 personen.
Later legde de Raad sancties op aan personen en entiteiten die betrokken waren bij de schending van de internationale verkiezingsregels en mensenrechten, en bij het hardhandige optreden tegen het maatschappelijk middenveld en de democratische oppositie.
Sinds 2011 geldt er een wapenembargo.
In februari 2016 schrapte de Raad de sancties tegen personen en entiteiten die bij mensenrechtenschendingen betrokken waren. Het wapenembargo en de sancties tegen de 4 die bij de onopgeloste verdwijningen waren betrokken, bleven wel van kracht.
De opheffing van een deel van de sancties volgde op de stappen die Belarus had gezet richting betere betrekkingen met de EU. De voornaamste stap was de vrijlating van alle politieke gevangenen.
Aan deze diplomatieke toenadering kwam echter een einde toen de EU na de presidentsverkiezingen van augustus 2020 nieuwe sancties oplegde aan het land.
Zie ook
Belarus
Ruslands oorlog tegen Oekraïne: EU-sancties
Waarom neemt de EU sancties?
Laatst bijgewerkt: 26 februari 2026