Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Ειρήνη

Θέσπιση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη

Στις 22 Μαρτίου 2021, το Συμβούλιο εξέδωσε απόφαση για τη θέσπιση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη.

Τι είναι ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Ειρήνη;

O Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Ειρήνη είναι ένα μέσο που αποσκοπεί στην ενίσχυση της ικανότητας της Ένωσης να:

• προλαμβάνει συγκρούσεις
• οικοδομεί και να διατηρεί την ειρήνη
• ενισχύει τη διεθνή ασφάλεια και σταθερότητα

Σε μια εποχή σύνθετων απειλών κατά της ασφάλειας, ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Ειρήνη διευρύνει την ικανότητα της ΕΕ να παρέχει ασφάλεια στους πολίτες και τους εταίρους της. Μεγιστοποιεί τον αντίκτυπο, την αποτελεσματικότητα και τη βιωσιμότητα της συνολικής εξωτερικής δράσης της ΕΕ για την ειρήνη και την ασφάλεια.

Ο ΕΜΕ αντικατέστησε και διεύρυνε τους προηγούμενους χρηματοδοτικούς μηχανισμούς στον οικείο τομέα, και συγκεκριμένα τον μηχανισμό ΑΘΗΝΑ και το Μέσο Στήριξης της Ειρήνης στην Αφρική.

Πώς λειτουργεί ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Ειρήνη;

Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Ειρήνη λειτουργεί μέσω αποστολών και επιχειρήσεων καθώς και μέσω μέτρων συνδρομής προς όφελος χωρών εταίρων και περιφερειακών και διεθνών οργανισμών. Τα μέτρα αυτά μπορούν να περιλαμβάνουν την παροχή:

• στρατιωτικού και αμυντικού εξοπλισμού
• υποδομών
• τεχνικής υποστήριξης

Ο ΕΜΕ λειτουργεί σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο.

Ποιος είναι ο προϋπολογισμός του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη;

Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Ειρήνη είναι ένα ταμείο αξίας άνω των 17 δισ. ευρώ που χρηματοδοτείται εκτός του προϋπολογισμού της ΕΕ για περίοδο επτά ετών (2021-2027), με έναν ενιαίο μηχανισμό για τη χρηματοδότηση όλων των δράσεων στο πλαίσιο της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ) σε στρατιωτικούς και αμυντικούς τομείς.

Όταν δημιουργήθηκε τον Μάρτιο του 2021, ο ΕΜΕ είχε αρχικό χρηματοδοτικό ανώτατο όριο ύψους 5,69 δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές.

Το Συμβούλιο αύξησε το χρηματοδοτικό ανώτατο όριο τον Μάρτιο του 2023 (κατά 2,29 δισ. ευρώ), τον Ιούνιο του 2023 (κατά 4,06 δισ. ευρώ) και τον Μάρτιο του 2024 (κατά 5 δισ. ευρώ). Η συμπληρωματική ενίσχυση του Μαρτίου 2024 είναι ένα ειδικό Ταμείο Βοήθειας για την Ουκρανία στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη.

Οι συνεισφορές των κρατών μελών καθορίζονται βάσει κλείδας κατανομής με γνώμονα το ακαθάριστο εθνικό εισόδημα (ΑΕΕ).

• Απόφαση του Συμβουλίου για τη θέσπιση Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)
• Ενημερωτικό δελτίο: Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Ειρήνη (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης)
• Ερωτήσεις και απαντήσεις: Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Ειρήνη (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης)

Στήριξη της ΕΕ προς την Ουκρανία

Μεταξύ 2022 και 2024, η ΕΕ κινητοποίησε 6,1 δισ. ευρώ στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη προς αντιμετώπιση των επιτακτικών στρατιωτικών και αμυντικών αναγκών της Ουκρανίας.

Επιπλέον, τον Μάρτιο του 2024, η ΕΕ αποφάσισε να αυξήσει το χρηματοδοτικό ανώτατο όριο του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη κατά 5 δισ. ευρώ, με τη σύσταση ειδικού Ταμείου Βοήθειας για την Ουκρανία. Η συνολική χρηματοδοτική στήριξη μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη ανέρχεται έτσι σε 11,1 δισ. ευρώ.

Η Νορβηγία έχει υποστηρίξει τα ενωσιακά μέτρα με συνεισφορά 250 εκατ. ΝΟΚ (περίπου 22 εκατ. ευρώ).

Τα συμφωνηθέντα μέτρα συνδρομής στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη χρηματοδοτούν την παροχή θανατηφόρου και μη θανατηφόρου στρατιωτικού εξοπλισμού και προμηθειών, όπως μέσα ατομικής προστασίας, κιβώτια πρώτων βοηθειών, καύσιμα, πυρομαχικά και πυραύλους.

Το 2022, η ΕΕ εγκαινίασε την αποστολή για τη στρατιωτική συνδρομή με σκοπό τη στήριξη της Ουκρανίας (EUMAM Ukraine). Η συνδρομή αποσκοπεί στην ενίσχυση των ικανοτήτων και της ανθεκτικότητας των ουκρανικών ένοπλων δυνάμεων και στην προστασία του άμαχου πληθυσμού από τη συνεχιζόμενη στρατιωτική επίθεση της Ρωσίας.

• Στρατιωτική στήριξη της ΕΕ προς την Ουκρανία
• Αποστολή για τη στρατιωτική συνδρομή της ΕΕ με σκοπό τη στήριξη της Ουκρανίας (ιστότοπος)

Πυλώνες

Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Ειρήνη συνενώνει δύο πυλώνες χρηματοδότησης σε ένα και μόνο μέσο, απλουστεύοντας με τον τρόπο αυτό τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και εξασφαλίζοντας μεγαλύτερη ενότητα και συνοχή στις δράσεις της ΕΕ στο πλαίσιο αυτό: τον πυλώνα επιχειρήσεων και των πυλώνα μέτρων συνδρομής.

Πυλώνας επιχειρήσεων

Ο πυλώνας επιχειρήσεων καλύπτει τις κοινές δαπάνες των αποστολών και επιχειρήσεων στο πλαίσιο της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας (ΚΠΑΑ) που έχουν στρατιωτικές ή αμυντικές συνέπειες, σύμφωνα με το άρθρο 42 παράγραφος 4 και το άρθρο 43 παράγραφος 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Πυλώνας μέτρων συνδρομής

Ο πυλώνας μέτρων συνδρομής χρηματοδοτεί μέτρα συνδρομής σε κράτη που δεν ανήκουν στην ΕΕ, καθώς και περιφερειακούς και διεθνείς οργανισμούς, σύμφωνα με τα άρθρα 28 και 30 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι δράσεις που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο αυτού του πυλώνα έχουν ως στόχο:

• την ενίσχυση των στρατιωτικών και αμυντικών ικανοτήτων
• τη στήριξη των στρατιωτικών πτυχών των επιχειρήσεων υποστήριξης της ειρήνης

• Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)

Διακυβέρνηση

Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Ειρήνη λειτουργεί υπό την εξουσία και τη διεύθυνση της επιτροπής του Μηχανισμού, την οποία απαρτίζουν εκπρόσωποι κάθε κράτους μέλους της ΕΕ, ενώ την προεδρία ασκεί εκπρόσωπος της Προεδρίας του Συμβουλίου.

Η επιτροπή συνεδρίασε για πρώτη φορά στις 21 Απριλίου 2021 και είναι αρμόδια, μεταξύ άλλων, για την έγκριση του ετήσιου προϋπολογισμού του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη και των εκτελεστικών κανόνων που διέπουν τις δαπάνες στο πλαίσιο του EME.

Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Ειρήνη τελεί υπό τη διαχείριση:

• ενός διευθυντή επιχειρήσεων
• του διοικητή επιχειρήσεων κάθε επιχείρησης και αποστολής
• ενός διευθυντή μέτρων συνδρομής
• των υπόλογων για αμφότερους τους πυλώνες

Στις 20 Οκτωβρίου 2021, η επιτροπή του Μηχανισμού κατέληξε σε συμφωνία σχετικά με τον εσωτερικό κανονισμό της.

• Εσωτερικός κανονισμός της επιτροπής του Μηχανισμού

Επιχειρήσεις

Όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ συμβάλλουν καταρχήν στη χρηματοδότηση στρατιωτικών επιχειρήσεων στο πλαίσιο της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας. Αυτή τη στιγμή χρηματοδοτούνται από τον ΕΜΕ 8 ενεργές στρατιωτικές αποστολές και επιχειρήσεις της ΕΕ και μία πολιτικοστρατιωτική αποστολή.

• Στρατιωτικές και μη στρατιωτικές αποστολές και επιχειρήσεις

Ενεργές στρατιωτικές επιχειρήσεις της ΕΕ που χρηματοδοτούνται από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό για την Ειρήνη

Πεδίο δραστηριοτήτων στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη

Ένα μεγάλο ποσοστό των δαπανών που συνδέονται με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στο πλαίσιο της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας (ΚΠΑΑ) θα πρέπει να καλύπτεται από τα κράτη μέλη της ΕΕ (και τις τρίτες χώρες) που μετέχουν σε μια επιχείρηση, σύμφωνα με την αρχή «έκαστος καλύπτει τις δικές του δαπάνες».

Διάφορες δαπάνες χρηματοδοτούνται από κοινού από τις χώρες της ΕΕ μέσω του πυλώνα επιχειρήσεων. O πλήρης κατάλογος των κοινών δαπανών περιλαμβάνεται στα παραρτήματα II έως V της απόφασης του Συμβουλίου για τη θέσπιση Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη.

Για παράδειγμα, οι ακόλουθες δαπάνες υπόκεινται πάντα σε κοινή χρηματοδότηση:

• εγκατάσταση και λειτουργικές δαπάνες στρατηγείου, συμπεριλαμβανομένων των μετακινήσεων, των συστημάτων πληροφορικής, των διοικητικών δομών, της ενημέρωσης του κοινού, της πρόσληψης τοπικού προσωπικού, του αρχηγείου των δυνάμεων, της ανάπτυξης και της στέγασης
• στήριξη της δύναμης στο σύνολό της, υποδομές, ιατρικές υπηρεσίες, ιατρική εκκένωση, σήμανση αναγνώρισης και δορυφορικές εικόνες
• επιστροφές χρημάτων προς/από το ΝΑΤΟ ή άλλους οργανισμούς, όπως τον ΟΗΕ
• ειδικές δαπάνες για την ανάπτυξη ή την εκ νέου ανάπτυξη μάχιμης μονάδας της ΕΕ

Εάν το αποφασίσει το Συμβούλιο, ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Ειρήνη μπορεί επίσης να χρηματοδοτήσει δαπάνες για τη μεταφορά και τη στέγαση των δυνάμεων, καθώς και για τα πολυεθνικά στρατηγεία κάτω από το επίπεδο του στρατηγείου δυνάμεων.

Στις αποφάσεις για την έναρξη ή την παράταση επιχειρήσεων, το Συμβούλιο μπορεί επίσης να αποφασίζει ότι ορισμένα επιπρόσθετα έξοδα, πέραν εκείνων που αποτελούν κατά το συγκεκριμένο διάστημα κοινές δαπάνες, θεωρούνται κοινές δαπάνες για ορισμένη επιχείρηση.

Ο ΕΜΕ, εφόσον ζητηθεί από τον διοικητή επιχείρησης και εγκριθεί από την επιτροπή του Μηχανισμού, μπορεί να χρηματοδοτήσει και τα εξής:

• στρατωνισμό και στέγαση/υποδομές, βασικό πρόσθετο εξοπλισμό, ιατρικές υπηρεσίες, πρόσκτηση πληροφοριών (πληροφορίες στο θέατρο των επιχειρήσεων, αναγνώριση και παρακολούθηση, συμπεριλαμβανομένης της παρακολούθησης και αναγνώρισης αέρος - εδάφους, καθώς και ανθρώπινες πληροφορίες)
• άλλες κρίσιμες ικανότητες σε επίπεδο θεάτρου επιχειρήσεων (άρση ναρκοπεδίων, χημική, βιολογική, ραδιολογική και πυρηνική προστασία, αποθήκευση και καταστροφή όπλων)

Οι επιχειρήσεις στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη μπορούν επίσης να προχρηματοδοτούν και να διαχειρίζονται δαπάνες σε σχέση με μια επιχείρηση («έξοδα που βαρύνουν επιμέρους κράτη»), αν και αυτή παραμένει ευθύνη του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους. Τα έξοδα που βαρύνουν επιμέρους κράτη μέλη μπορούν να συμπεριλαμβάνουν έξοδα στέγασης, καύσιμα και παρεμφερή έξοδα που συνδέονται με τα εθνικά σώματα δυνάμεων. Στη συνέχεια, επιστρέφονται από τα δικαιούχα κράτη μέλη.

Παρακολούθηση και συμμόρφωση

Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Ειρήνη διασφαλίζει επαρκή εκτίμηση κινδύνου και μέτρα μετριασμού σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο και τη νομοθεσία της ΕΕ για τις εξαγωγές όπλων.

Παρακολουθεί επίσης την τήρηση του διεθνούς δικαίου και των δεσμεύσεων από τον δικαιούχο και παρέχει στην κοινωνία των πολιτών τη δυνατότητα να αναφέρει παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου.

Η συνδρομή στο πλαίσιο του ΕΜΕ μπορεί να ανασταλεί ή να τερματιστεί ανά πάσα στιγμή από το Συμβούλιο σε περίπτωση παράβασης ή/και κατάχρησης.

Εκτελεστικοί κανόνες

Κατόπιν της θέσπισης του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη, η επιτροπή του Μηχανισμού ενέκρινε στις 30 Ιουνίου 2021 τους κανόνες για την εκτέλεση των δαπανών που χρηματοδοτούνται υπό τον ΕΜΕ. Οι κανόνες τροποποιήθηκαν εν μέρει στις 20 Ιουλίου 2022 και στις 30 Νοεμβρίου 2022.

• Εκτελεστικοί κανόνες του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη

Κανόνες προστασίας δεδομένων

Στις 19 Ιουνίου 2024, η επιτροπή του Μηχανισμού ενέκρινε τους κανόνες εφαρμογής όσον αφορά την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό για την Ειρήνη.

• Κανόνες εφαρμογής όσον αφορά την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό για την Ειρήνη

Πρόσβαση σε έγγραφα που βρίσκονται στην κατοχή του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη

Όταν ζητείται πρόσβαση σε έγγραφα που βρίσκονται στην κατοχή του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη, οι αιτούντες θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη ότι υπάρχουν δύο πυλώνες (επιχειρήσεις και μέτρα συνδρομής), όπως περιγράφηκε ανωτέρω.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενεργεί ως ο διευθυντής μέτρων συνδρομής μέσω της Υπηρεσίας Μέσων Εξωτερικής Πολιτικής.

Κανόνες για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα που βρίσκονται στην κατοχή του ΕΜΕ σύμφωνα με την απόφαση της επιτροπής του Μηχανισμού της 13ης Ιουλίου 2022:

• Κανόνες του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη σχετικά με την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα

Για έγγραφα που αφορούν τον πυλώνα επιχειρήσεων του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη, πραγματοποιήστε πρώτα αναζήτηση στο μητρώο του Συμβουλίου:

• Μητρώο εγγράφων του Συμβουλίου

Εάν το έγγραφο δεν μπορεί να βρεθεί, υποβάλετε αίτηση μέσω του ακόλουθου συνδέσμου:

• Αίτηση παροχής πληροφοριών σχετικά με τον πυλώνα επιχειρήσεων

Για έγγραφα που αφορούν τον πυλώνα μέτρων συνδρομής, πρώτα πραγματοποιήστε αναζήτηση στο μητρώο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής:

• Μητρώο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Εάν το έγγραφο δεν μπορεί να βρεθεί, υποβάλετε αίτηση μέσω του ακόλουθου συνδέσμου:

• Αίτηση για έγγραφο της Επιτροπής

Επικοινωνία με τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό για την Ειρήνη

• Διευθυντής επιχειρήσεων του ΕΜΕ
• Διευθυντής μέτρων συνδρομής του ΕΜΕ

Δείτε επίσης:

• Κανόνες εφαρμογής όσον αφορά την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό για την Ειρήνη
• Μόνιμη διαρθρωμένη συνεργασία (PESCO)
• Στρατηγική πυξίδα για την ασφάλεια και την άμυνα