Cogadh na Rúise ar an Úcráin: an tsaoirse ó phionós a chomhrac

An Rúis a thabhairt chun cuntais

Ó thús chogadh foghach na Rúise ar an Úcráin, tá doiciméadú déanta ag go leor tuarascálacha inchreidte ar dhéanamh na gcoireanna idirnáisiúnta is tromchúisí agus na gcoireanna ainghníomhacha san Úcráin — coireanna atá fós ar siúl go dtí an lá atá inniu ann.

Is iad na coireanna idirnáisiúnta is tromchúisí agus na coireanna ainghníomhartha na sáruithe is tromchúisí dá bhfuil ann ar an dlí idirnáisiúnta. Áirítear orthu sin coireanna in aghaidh an chine dhaonna, coireanna cogaidh, cinedhíothú agus coireanna an fhogha.

Tá an tAontas agus a Bhallstáit an-tiomanta a chinntiú nach ndéanfar na hainghníomhartha tromchúiseacha sin go léir a rinne an Rúis san Úcráin agus ina coinne a phionósú.

Coireanna cogaidh a rinneadh san Úcráin

Chun tacú le hionchúiseamh choireanna cogaidh agus choireanna na Rúise in aghaidh an chine dhaonna, tá roinnt beart déanta ag an Aontas, lena n-áirítear an Rúis a tharchur chuig an gCúirt Choiriúil Idirnáisiúnta i mí an Mhárta 2022 agus an méid seo a leanas a bhunú:

foireann chomhpháirteach imscrúdaithe laistigh de Eurojust (Márta 2022)
bailiú sonraí maidir le coireanna cogaidh laistigh de Europol (Márta 2022)
misean comhairleach an Aontais Eorpaigh san Úcráin (Aibreán 2022)
bunachar sonraí fianaise ar choireanna ag Eurojust (Feabhra 2023)
Tascfhórsa laistigh de Europol chun cuidiú le daoine atá faoi dhrochamhras a shainaithint (Meán Fómhair 2023)

An Chúirt Choiriúil Idirnáisiúnta

I mí an Mhárta 2022, chinn Ballstáit uile an Aontais, in éineacht leis na tíortha comhpháirtíochta eile, an staid san Úcráin a chur faoi bhráid na Cúirte Coiriúla Idirnáisiúnta (ICC) i dteannta a chéile. Anuas ar an imscrúdú atá á dhéanamh ag ionchúisitheoir na Cúirte Coiriúla Idirnáisiúnta, tá imscrúdú tionscanta ag Príomh-Ionchúisitheoir na hÚcráine freisin, faoi mar atá déanta ag údaráis roinnt Ballstát.

Thacaigh an tAontas le hacmhainneachtaí na Cúirte Coiriúla Idirnáisiúnta le €7.25 milliún.

Coireanna líomhnaithe a rinneadh i gcomhthéacs na staide san Úcráin (an Chúirt Choiriúil Idirnáisiúnta)

Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil (Eurojust)

I mí an Mhárta 2022, thacaigh Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil (Eurojust) le foireann chomhpháirteach um imscrúdú a bhunú maidir le coireanna líomhnaithe a rinneadh san Úcráin. Féachann an fhoireann imscrúdaithe le feabhas a chur ar an gcomhar breithiúnach idir na húdaráis inniúla a bhfuil baint acu leis na coireanna idirnáisiúnta is tromchúisí a imscrúdú agus a ionchúiseamh ar an leibhéal náisiúnta agus idirnáisiúnta.

Tá sé comhdhéanta faoi láthair d’údaráis bhreithiúnacha na hÚcráine, na hEastóine, na Laitvia, na Liotuáine, na Polainne, na Rómáine agus na Slóvaice. Glacann Eurojust, Europol agus an Chúirt Choiriúil Idirnáisiúnta páirt in obair na foirne imscrúdaithe freisin.

Foireann chomhpháirteach um imscrúdú maidir le coireanna líomhnaithe a rinneadh san Úcráin (Eurojust)

Chun tacú le himscrúdú agus ionchúiseamh na gcoireanna idirnáisiúnta is tromchúisí a rinneadh san Úcráin, i mí na Bealtaine 2022, ghlac an Chomhairle rialacha nua lena ndéantar mol lárnach de Eurojust chun fianaise a bhailiú, a anailísiú agus a chomhroinnt. Faoin gcreat nua sin, is féidir le Eurojust an méid seo a leanas a dhéanamh:

fianaise a bhaineann le coireanna cogaidh a stóráil agus a chaomhnú, íomhánna satailíte, grianghraif, físeáin, taifeadtaí fuaime, próifílí DNA agus méarloirg san áireamh
an fhianaise sin a phróiseáil agus a anailísiú agus í a roinnt leis na húdaráis ábhartha náisiúnta agus idirnáisiúnta

Sa chomhthéacs sin, bhunaigh Eurojust an bunachar sonraí fianaise maidir le croíchoireanna idirnáisiúnta i mí Feabhra 2023. Cuireann an uirlis shaincheaptha seo ar chumas Eurojust tacú le húdaráis náisiúnta bhreithiúnacha imscrúduithe comhthreomhara a shainaithint agus fianaise a chomhordú a d’fhéadfadh a bheith ríthábhachtach dá n-imscrúduithe ar na coireanna idirnáisiúnta is tromchúisí.

Europol

Thosaigh Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh i ndáil le Comhar i bhForfheidhmiú an Dlí (Europol) ag bailiú sonraí ábhartha maidir le coireanna cogaidh ó fhoinsí éagsúla (forfheidhmiú an dlí, eagraíochtaí neamhrialtasacha agus foinsí oscailte) i mí an Mhárta 2022 chun tacú le himscrúduithe ar ainghníomhartha a rinneadh san Úcráin agus le hionchúisimh ina leith.

Thacaigh an ghníomhaireacht freisin le tascfhórsa a sheoladh i mí Mheán Fómhair 2023 chun cuidiú le daoine atá faoi dhrochamhras agus a rannpháirtíocht i gcroíchoireanna idirnáisiúnta agus i gcoireanna ainghníomhacha a rinneadh san Úcráin a shainaithint trí fhaisnéis foinse oscailte a bhailiú agus a anailísiú.

Cinedhíothú, coireanna in aghaidh an chine dhaonna agus coireanna cogaidh (Europol)

Misean comhairleach AE san Úcráin

I mí Aibreáin 2022, leasaigh an Chomhairle sainordú mhisean comhairleach an Aontais san Úcráin (EUAM Ukraine) chun go mbeadh sí in ann tacú le hiarrachtaí cuntasachta. Cuireann EUAM Ukraine comhairle straitéiseach agus oiliúint straitéiseach ar fáil anois d’údaráis na hÚcráine maidir le coireanna idirnáisiúnta a imscrúdú agus a ionchúiseamh.

Deonaíonn EUAM Ukraine cistí agus trealamh d’údaráis na hÚcráine freisin chun a n-iarrachtaí a éascú. Comhordaíonn an misean leis an gCúirt Choiriúil Idirnáisiúnta agus le Eurojust, chomh maith leis na Ballstáit atá ag gníomhú chun tacú go díreach le coireanna idirnáisiúnta a imscrúdú agus a ionchúiseamh.

Coir an fhogha faoin Úcráin

Chun tacú le coir fhogha na Rúise a ionchúiseamh, d’fhormhuinigh an tAontas bunú an Bhinse Speisialta um Choir an Fhogha faoin Úcráin agus sheol sé an Lárionad Idirnáisiúnta um Ionchúiseamh Choir an Fhogha faoin Úcráin.

Coir ionsaithe is ea coir a dhéanann ceannaireacht pholaitiúil agus mhíleata tíre i gcoinne cheannasacht, iomláine chríochach nó neamhspleáchas polaitiúil tíre eile.

I measc na gcoireanna foghacha tá ionradh, forghabháil mhíleata, ionghabháil trí fhorneart a úsáid, buamáil agus imshuí calafort. Ós rud é nach stát is páirtí i Reacht na Róimhe den Chúirt Choiriúil Idirnáisiúnta í an Rúis, níl dlínse ag an gCúirt ar a coir fhoghach i gcoinne na hÚcráine.

An Binse Speisialta maidir le Coir an Fhogha faoin Úcráin

An 9 Bealtaine 2025, d’fhormhuinigh an tAontas, Comhairle na hEorpa, an Úcráin agus comhghuaillíocht idirnáisiúnta stát, d’fhormhuinigh siad bunú Binse Speisialta maidir le Coir an Fhogha faoin Úcráin.

An 15 Bealtaine 2026, ghlac an tAontas páirt i gcomhaontú páirteach méadaithe anBhinse Speisialta maidir le Coir an Fhogha faoin Úcráin, an doiciméad ina leagtar amach na socruithe institiúideacha, airgeadais agus riaracháin a bunaíodh don bhinse speisialta. I ndiaidh an chinnidh sin, déanfaidh na stáit agus na heagraíochtaí rannpháirteacha an coinbhinsiún a dhaingniú agus bunófar an binse speisialta go hoifigiúil dá thoradh sin.Tá an tAontas ag tabhairt tacaíocht airgeadais dar luach €10 milliún chun an binse speisialta a bhunú.

Beidh sé de chumhacht ag an mbinse, a bunaíodh laistigh de Chomhairle na hEorpa, ceannairí polaitiúla agus míleata na Rúise atá freagrach as coir an fhogha faoin Úcráin a imscrúdú, a ionchúiseamh agus a thriail.

An Lárionad Idirnáisiúnta um Ionchúiseamh Choir an Fhogha san Úcráin

Tá Eurojust ina óstach ar an Lárionad Idirnáisiúnta um Ionchúiseamh Choir an Fhogha faoin Úcráin, a bunaíodh i mí Iúil 2023.

Is é is aidhm don lárionad tacú le himscrúduithe náisiúnta ar choir an fhogha a bhaineann leis an gcogadh san Úcráin agus iad a chomhordú agus forbairt cásanna a éascú le haghaidh aon triail a bheidh ann amach anseo, lena n-áirítear iad siúd atá os comhair an Bhinse Speisialta um Choir an Fhogha faoin Úcráin.

An Lárionad Idirnáisiúnta um Ionchúiseamh Choir an Fhogha faoin Úcráin (Eurojust)

Íoc as an damáiste a rinneadh

Tá an tAontas tiomanta a chinntiú go bhfaighidh an Úcráin agus a muintir cúiteamh iomlán as an damáiste a rinne cogadh foghach na Rúise. Chuige sin, tá an tAontas tar éis dul isteach i gClár an Damáiste don Úcráin agus shínigh sé an Coinbhinsiún lena mbunaítear an Coimisiún Éileamh Idirnáisiúnta don Úcráin.

Clár an Damáiste don Úcráin

I gClár an Damáiste don Úcráin, a bunaíodh i mí na Bealtaine 2023 laistigh de Chomhairle na hEorpa, taifeadtar éilimh incháilithe ar chúiteamh as damáiste, caillteanas nó díobháil a d’eascair as cogadh foghach na Rúise ar an Úcráin. Osclaíodh an clár d’iarratais i mí Aibreáin 2024.

Tá an tAontas Eorpach agus 44 stát tar éis dul isteach sa chlár.

Clár an Damáiste don Úcráin (Comhairle na hEorpa)

An Coimisiún Éileamh Idirnáisiúnta don Úcráin

An 16 Nollaig 2025, shínigh an tAontas, in éineacht le 35 thír, an Coinbhinsiún lena mbunaítear an Coimisiún Éileamh Idirnáisiúnta don Úcráin.

An 15 Bealtaine 2026, dhaingnigh an tAontas an coinbhinsiún, agus rinneadh comhalta bunaidh de. Bunófar an Coimisiún Éileamh faoi chuimsiú Chomhairle na hEorpa agus cuirfidh sé tús lena chuid oibre a luaithe a fhaigheadh sé 25 dhaingniú lena ngabhann ranníocaíochtaí airgeadais leordhóthanacha. Tá an tAontas ag dáileadh oiread agus €1 mhilliún san iomlán chun tacú le bunú an Choimisiúin Éileamh.

A luaithe a bhunófar é, déanfaidh sé athbhreithniú, measúnú agus cinneadh a dhéanamh ar na héilimh incháilithe agus chun an méid cúitimh atá dlite i leith damáiste, caillteanais nó díobhála a chinneadh, ar damáiste, caillteanas nó díobháil é a tharla de dheasca gníomhartha éagóracha idirnáisiúnta a rinne an Rúis san Úcráin nó ina coinne.