Oostelijk Partnerschap

Wat is het Oostelijk Partnerschap?

Het Oostelijk Partnerschap is een samenwerkingsverband. Het ging in 2009 van start als een gezamenlijk initiatief van de EU, de EU-lidstaten en 6 Oost-Europese partnerlanden:

• Armenië
• Azerbeidzjan
• Belarus (Wit-Rusland)
• Georgië
• Moldavië
• Oekraïne

Het Oostelijk Partnerschap is een apart onderdeel van het Europees nabuurschapsbeleid (ENB), speciaal voor de oostelijke buurlanden. De EU en haar zuider- en oosterburen werken via het ENB aan een zo nauw mogelijke politieke associatie en een zo groot mogelijke economische integratie.

Drie Oost-Europese partnerlanden (Oekraïne, Moldavië en Georgië) bevinden zich momenteel in het EU-toetredingsproces.

• Uitbreiding van de EU

Op 28 juni 2021 heeft Belarus zijn deelname aan het Oostelijk Partnerschap opgeschort. De EU blijft, overeenkomstig de conclusies van de Raad over Belarus van februari 2024, samenwerken met het Belarussische maatschappelijk middenveld als belangrijke partner in het Oostelijk Partnerschap.

• EU-sancties tegen Belarus

Hoe werkt het Oostelijk Partnerschap?

De EU hecht veel belang aan een sterke, op maat gemaakte en wederzijds voordelige samenwerking met de partners van het Oostelijk Partnerschap, ongeacht hun eigen ambitieniveau voor hun betrekkingen met de EU. In ruil voor politieke en economische hervormingen van de partnerlanden, biedt het Oostelijk Partnerschap:

nieuwe contractuele betrekkingen

diepe en brede vrijhandels­overeenkomsten

stappen in de richting van visum­liberalisering

Daarnaast biedt het Oostelijk Partnerschap een stevig kader voor multilaterale samenwerking en vergemakkelijkt het de verdieping van de bilaterale samenwerking met de EU.

Multilaterale samenwerking

De Oost-Europese partnerlanden hebben vaak te maken met dezelfde problematiek. Die problemen gezamenlijk aanpakken, bevordert de samenwerking en de uitwisseling van beste praktijken.

Multilaterale samenwerking in het Oostelijk Partnerschap behelst:

• het versterken van instellingen en goed bestuur, met inbegrip van de weerbaarheid tegen externe factoren
• het ontwikkelen van marktkansen via economische integratie en handels­overeenkomsten
• het waarborgen van de energiezekerheid en het verbeteren van energie- en vervoersverbindingen
• het bevorderen van de mobiliteit en de contacten tussen mensen via onderhandelingen in visumdialogen

Bilaterale samenwerking

Van partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten naar associatieovereenkomsten

De EU heeft voor elk Oost-Europees partnerland concrete ideeën naar voren gebracht via een nieuwe generatie associatie­overeenkomsten. Deze komen in de plaats van de partnerschaps- en samenwerkings­­overeenkomsten met deze landen uit de late jaren ‘90.

De EU kwam met de Oost-Europese partnerlanden tot een reeks overeenkomsten die voorzien in:

• verdergaande politieke associatie
• een intensievere politieke dialoog
• nauwere samenwerking op het gebied van justitie en veiligheid

De overeenkomsten vormen de basis voor een hervormingsprogramma dat de partnerlanden, via afstemming van hun wetgeving en normen, dichter bij de EU brengt. Het leven van mensen zal hierdoor tastbaar verbeteren.

Vrijhandelsovereenkomsten

In het kader van de associatie­overeenkomsten heeft de EU onderhandelingen over een diepe en brede vrijhandelsruimte (DCFTA) met Georgië, Moldavië en Oekraïne afgerond met als doel:

• de toegang tot goederen en diensten te verbeteren
• tarieven, quota en handelsbelemmeringen te verminderen
• te zorgen voor een stabiel juridisch kader
• praktijken en normen op elkaar af te stemmen

• EU-handelsovereenkomsten
• Handelsbesprekingen en -overeenkomsten

Visumdialoog

De landen van het Oostelijk Partnerschap behoren tot de eersten die profiteren van mobiliteits­­partnerschappen waardoor hun burgers veilig door Europa kunnen reizen.

Visumversoepelingsovereenkomsten bevorderen de mobiliteit van burgers van Oost-Europese partnerlanden en overnameovereenkomsten bevatten regels voor het beheer van de terugkeer van irreguliere migranten.

De EU werkt geleidelijk naar visumvrij reizen voor de burgers van bepaalde landen van het Oostelijk Partnerschap op lange termijn.

• EU-visumbeleid

Bilaterale overeenkomsten per soort en per land

Betrokkenheid van de samenleving als geheel

Bij het Oostelijk Partnerschap zijn niet alleen regeringen betrokken: er is ook aandacht voor de ideeën van het maatschappelijk middenveld, lokale en regionale overheden, bedrijfsleiders en parlementaire vergaderingen.

Wat zijn de doelstellingen van het Oostelijk Partnerschap?

De EU heeft, voortbouwend op de vooruitgang die tijdens de eerste 10 jaar van het Oostelijk Partnerschap is geboekt, 5 beleidsdoelstellingen voor de lange termijn vastgesteld:

veerkrachtige, duurzame en geïntegreerde economieën

verantwoordings­plichtige instellingen, rechtsstaat en veiligheid

ecologische veerkracht en klimaat­bestendigheid

digitale transformatie

rechtvaardige en inclusieve samenlevingen

Tijdens de top van het Oostelijk Partnerschap in 2021 verbonden de EU-leiders en het Oostelijk Partnerschap zich ertoe hun samenwerking op basis van deze prioriteiten te intensiveren.

• Top Oostelijk Partnerschap, 15 december 2021
• Het Oostelijk Partnerschap vanaf 2020 (Europese Dienst voor extern optreden)

Investeringsplan

Met als algemene doelstelling het versterken van de veerkracht en het genereren van concrete voordelen voor mensen, zal de nieuwe agenda van het Oostelijk Partnerschap worden opgebouwd rond 2 pijlers: investeringen (ondersteund door een economisch en investeringsplan van € 2,3 miljard) en governance.

Deze pijlers worden ondersteund door verschillende EU-instrumenten en -processen, zoals het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking (NDICI) – Europa in de wereld, initiatieven van Team Europa, programma’s voor grensoverschrijdende samenwerking en eigen investeringen van de partners.

Top 10 doelstellingen voor 2025

Er zijn 10 topinvesterings­­doelstellingen voor 2025 als prioritaire acties in de agenda opgenomen:

• concurrerende en innovatieve economieën
• de rechtsstaat
• duurzame en slimme connectiviteit
• mensen en kennismaatschappijen
• beveiliging en cyberweerbaarheid
• duurzame energie
• milieu en klimaat
• weerbaarheid op het gebied van gezondheid
• inclusieve, gendergelijke en diverse samenlevingen, en strategische communicatie
• digitale transformatie

Rol van de Raad

Onderhandelen over internationale overeenkomsten met de oostelijke partners

De Raad is betrokken bij alle onderhandelings- en goedkeuringsfasen van internationale overeenkomsten met de Oost-Europese partnerlanden.