Unijne finansowanie obronności
UE zwiększa wydatki na obronność za pomocą szeregu inicjatyw i instrumentów w ramach budżetu UE.
W jaki sposób UE finansuje obronność?
UE finansuje obronność za pośrednictwem różnych instrumentów w ramach swojego budżetu – wspiera badania, rozwój, produkcję, zamówienia publiczne i projekty infrastrukturalne.
Chociaż bezpieczeństwo i obrona należą do kompetencji krajowych, UE uzupełnia i wzmacnia indywidualne wysiłki państw członkowskich, zarówno umożliwiając im zwiększenie krajowych wydatków na obronność, jak i wykorzystując unijne zasoby budżetowe.
Głównym instrumentem finansowania obronności jest Europejski Fundusz Obronny, uruchomiony w 2021 r. w celu wspierania badań i rozwoju w dziedzinie obronności. UE finansuje również projekty w zakresie mobilności wojskowej w ramach instrumentu „Łącząc Europę”. Pomagają one zapewnić, aby infrastruktura była dostosowana zarówno do użytku cywilnego, jak i wojskowego.
Warunki bezpieczeństwa zmieniły się radykalnie, odkąd Rosja rozpoczęła wojnę napastniczą przeciwko Ukrainie w 2022 r., dlatego UE zwiększyła wydatki na obronę z budżetu UE.
W tym kontekście UE przyjęła:
- w 2023 r. dwa tymczasowe instrumenty wspierające produkcję amunicji i wzmacniające europejski przemysł obronny poprzez wspólne zamówienia
- w 2025 r. program na rzecz europejskiego przemysłu obronnego.
Obecnie UE pracuje nad uproszczeniem przepisów i procedur, aby ułatwić stosowanie unijnego prawodawstwa w sektorze obrony i przyspieszyć dostęp do funduszy UE.
Europejski Fundusz Obronny
29 kwietnia 2021 r. weszło w życie rozporządzenie ustanawiające Europejski Fundusz Obronny (EFO).
Początkowo jego całkowity budżet, wpisujący się w wieloletnie ramy finansowe (WRF) na lata 2021–2027, wynosił blisko 7,3 mld euro w cenach bieżących. Kwotę tę przyznano na finansowanie wspólnych projektów w zakresie badań nad obronnością i rozwoju zdolności.
W wyniku śródokresowej rewizji WRF budżet EFO zwiększono o 1,5 mld euro, które przeznaczono na projekty w ramach platformy na rzecz technologii strategicznych dla Europy.
Uzupełniając i wzmacniając działania państw członkowskich, fundusz propaguje współpracę między firmami i podmiotami badawczymi w UE (bez względu na ich wielkość i pochodzenie geograficzne) w dziedzinie badań i rozwoju oraz interoperacyjnych technologii obronnych i sprzętu obronnego.
Cele funduszu są następujące:
- zbudować konkurencyjny, innowacyjny i wydajny europejski przemysł obronny
- promować współpracę transgraniczną i lepiej zintegrować rynek obronny w UE
- stymulować wspólne prace badawczo-rozwojowe nad produktami i technologiami obronnymi
- zwiększyć autonomię strategiczną UE.
Program na rzecz europejskiego przemysłu obronnego
8 grudnia 2025 r. Rada zatwierdziła program na rzecz europejskiego przemysłu obronnego.
W ramach programu Unia ma w latach 2025–2027 udostępnić 1,5 mld euro w formie dotacji. Ma też wesprzeć Ukrainę dzięki specjalnemu instrumentowi o budżecie w wysokości 300 mln euro.
Program stanowi realizację różnych postulatów strategii na rzecz europejskiego przemysłu obronnego, przedstawionej przez Komisję Europejską i wysokiego przedstawiciela UE do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa w marcu 2024 r.
Program na rzecz europejskiego przemysłu obronnego
Program na rzecz sprawnych i szybkich innowacji w dziedzinie obronności
15 lipca 2026 r. Rada i Parlament Europejski osiągnęły porozumienie polityczne w sprawie projektu aktu ustanawiającego nowy program o wartości 115 mln euro na rzecz sprawnych i szybkich innowacji w dziedzinie obronności (AGILE).
AGILE ma zapewnić szybkie, sprawne i ukierunkowane wsparcie finansowe dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) – w tym firm typu start-up i przedsiębiorstw scale-up. Skoncentruje się w szczególności na wspieraniu rozwoju i testowaniu nowych i przełomowych produktów związanych z obronnością, w tym na dostosowaniu technologii cywilnych do zastosowań obronnych.
Oczekuje się, że nowy program zacznie funkcjonować na początku 2027 r.
Mobilność wojskowa
UE finansuje projekty w zakresie mobilności wojskowej w ramach instrumentu „Łącząc Europę”. Projekty te, których budżet wynosi 1,74 mld euro, usprawniają korytarze mobilności wojskowej, aby umożliwić siłom zbrojnym szybsze i sprawniejsze przemieszczanie się miedzy państwami oraz zapewnić dostosowanie infrastruktury zarówno do celów cywilnych, jak i obronnych.
Po przyjęciu śródokresowego przeglądu polityki spójności na lata 2021–2027 państwa członkowskie będą mogły, jeśli zechcą, przesunąć środki ze swoich programów polityki spójności do inicjatyw w zakresie mobilności wojskowej.
Niektóre przykłady projektów realizowanych w tych ramach obejmują budowę i modernizację kolei, modernizację odcinków dróg sieci oraz poprawę infrastruktury podwójnego zastosowania w portach morskich, portach lotniczych i na śródlądowych drogach wodnych.
W listopadzie 2025 r. Komisja Europejska i wysoka przedstawicielka Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa przedstawiły pakiet na rzecz mobilności wojskowej. Ma on zapewnić płynne przemieszczanie wojsk, sprzętu i zasobów wojskowych w całej UE.
Na pakiet składają się projekt rozporządzenia i wspólny komunikat. 17 czerwca 2026 r. Rada zatwierdziła mandat do negocjacji z Parlamentem Europejskim w sprawie rozporządzenia.
Produkcja amunicji
W marcu 2023 r. Rada uzgodniła trzyczęściowy plan przyspieszenia dostaw amunicji i pocisków dla Ukrainy oraz wspólnych zamówień na nie. Dwie pierwsze części planu, o wartości 1 mld euro każda, są finansowane z Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju (bezpośrednio przez państwa członkowskie).
20 lipca 2023 r. UE wdrożyła trzecią część planu, przyjmując rozporządzenie w sprawie wspierania produkcji amunicji (ASAP). Ten tymczasowy instrument jest finansowany z budżetu UE.
Dysponuje on środkami w wysokości 500 mln euro. W jego ramach sfinansowano projekty mające na celu pobudzanie produkcji materiałów wybuchowych, prochu, pocisków, rakiet oraz testowania i certyfikacji odnowienia.
Za pośrednictwem ASAP Unia dostarczyła wsparcia finansowego, by zwiększyć moce produkcyjne unijnego przemysłu w odniesieniu do amunicji ziemia-ziemia i amunicji artyleryjskiej, a także pocisków.
Wspólne zamówienia w dziedzinie obronności
18 października 2023 r. weszło w życie rozporządzenie ustanawiające tymczasowy instrument na rzecz wzmocnienia europejskiego przemysłu obronnego przez zamówienia realizowane na zasadzie współpracy (EDIRPA).
Instrument ten zachęca państwa członkowskie do wspólnego zamawiania produktów związanych z obronnością. Jego budżet wynosi 310 mln euro, z czego 300 mln euro przekazała UE, a 10 mln euro – Norwegia. Jest on finansowany z budżetu UE. W projekty w ramach EDIRPA zaangażowało się 20 państw UE.
Instrument pomaga również zwiększyć korzyści skali wynikające z procedur udzielania zamówień publicznych w państwach członkowskich, podnosząc tym samym konkurencyjność i wydajność europejskiej bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego.
UE wspiera również inwestycje w obronność poprzez zamówienia realizowane na zasadzie współpracy w ramach Instrumentu na rzecz Zwiększenia Bezpieczeństwa Europy (SAFE). Za jego pośrednictwem państwa członkowskie mogą ubiegać się o pożyczki wynoszące łącznie nawet 150 mld euro.
SAFE, przyjęty 27 maja 2025 r., jest finansowany poprzez zdolność pożyczkową Unii Europejskiej, w szczególności poprzez emisję unijnych obligacji.
Zamówienia realizowane na zasadzie współpracy są również jednym z filarów programu na rzecz europejskiego przemysłu obronnego (EDIP), uzgodnionego przez Radę i Parlament Europejski 16 października 2025 r.
Wspólne zamówienia w dziedzinie obronności
Uproszczenie przepisów i procedur w sektorze obrony
W kontekście planu ReArm Europe/Gotowość 2030 Komisja Europejska zaproponowała:
- środki mające na celu uproszczenie ram prawnych i administracyjnych w sektorze obrony (pakiet zbiorczy dotyczący gotowości obronnej)
- nowe ukierunkowane zmiany w istniejących unijnych programach finansowania.
Pakiet zbiorczy dotyczący gotowości obronnej
10 czerwca 2026 r. negocjatorzy prezydencji Rady oraz Parlamentu Europejskiego osiągnęli wstępne porozumienie w sprawie nowych przepisów, które uproszczą zamówienia publiczne w dziedzinie bezpieczeństwa i obronności, ułatwią inwestycje w obronność i będą wspierać przemysł obronny.
Uproszczone przepisy mają wyeliminować opóźnienia administracyjne w zamówieniach publicznych, przyspieszyć procedury wydawania zezwoleń, ułatwić transfery produktów związanych z obronnością w UE oraz wzmocnić wewnątrzunijną współpracę.
Porozumienie to zapewni państwom członkowskim i przemysłowi większą jasność, jeżeli chodzi o szybkie działania i wzmocni zdolności obronne Europy.
- Upraszczanie przepisów: Rada i Parlament zgodne co do pobudzenia unijnego przemysłu obronnego (komunikat prasowy z 10 czerwca 2026)
- Upraszczanie przepisów UE
Zmiany w istniejących unijnych programach finansowania
18 grudnia 2025 r. Rada przyjęła rozporządzenie, którego celem jest zachęcanie – w ramach budżetu UE – do inwestycji związanych z obronnością. Środki te służą realizacji planu ReArm Europe/Gotowość 2030 i mają ułatwić szybsze, elastyczniejsze i bardziej skoordynowane inwestycje w europejską bazę technologiczno-przemysłową sektora obronnego.
Nowe przepisy wprowadzają zmiany w pięciu w istniejących unijnych programach finansowania. Są to:
- program „Cyfrowa Europa”
- program „Horyzont Europa”
- Europejski Fundusz Obronny
- instrument „Łącząc Europę”
- platforma na rzecz technologii strategicznych dla Europy.
Porozumienie obejmuje też przełomową decyzję o stowarzyszeniu Ukrainy z Europejskim Funduszem Obronnym.
Więcej
Europejska gotowość obronna
Krajowa klauzula wyjścia dla wydatków na obronę
Czym jest Instrument na rzecz Zwiększenia Bezpieczeństwa Europy (SAFE)?
Ostatnia aktualizacja: 15 lipca 2026