Betrekkingen EU-Afrika
Het partnerschap tussen de EU en Afrika draait om solidariteit, veiligheid, vrede en duurzame economische ontwikkeling en welvaart.
Bevordering van vrede en welvaart
In een tijdperk van geopolitieke volatiliteit vormt het partnerschap tussen de Europese Unie en de Afrikaanse Unie een pijler van stabiliteit en gedeelde waarden. De betrekkingen tussen de Europese Unie en de Afrikaanse Unie bevorderen een vreedzame, welvarende toekomst op basis van op regels gebaseerde internationale samenwerking.
In 2025 vierden de Europese Unie en de Afrikaanse Unie 25 jaar partnerschap. In de afgelopen kwarteeuw heeft het partnerschap tussen de EU en de AU zich ontwikkeld tot een brede politieke, economische en veiligheidsalliantie.
Het partnerschap is een strategische prioriteit voor de EU. De EU is Afrika's belangrijkste handelspartner, grootste investeerder en belangrijkste partner op het gebied van vrede en veiligheid, en ondersteunt regionale stabiliteit en inclusieve groei.
Met een bevolking van meer dan 1,4 miljard mensen herbergt Afrika enkele van 's werelds snelst groeiende economieën en de grootste jongerenpopulatie.
Toppen Europese Unie-Afrikaanse Unie
Deze toppen vinden normaal gesproken om de 3 jaar plaats en bieden de staatshoofden en regeringsleiders de gelegenheid om gemeenschappelijke uitdagingen aan te gaan en gezamenlijke doelen te bepalen. De toppen worden beurtelings in Afrika en in Europa gehouden.
Tijdens de zevende top EU-AU in november 2025 bespraken de leiders van de lidstaten van de Europese Unie en van de Afrikaanse Unie hoe de samenwerking kan worden versterkt:
welvarende en duurzame toekomst
vrede, veiligheid en bestuur
multilaterale fora
migratie en mobiliteit
Andere formele bijeenkomsten tussen Afrikaanse landen en de EU
Het partnerschap EU-Afrika wordt ook ontwikkeld via formele dialogen:
- regelmatige bijeenkomsten tussen buitenlandministers van Afrikaanse en EU-landen en vertegenwoordigers van de Commissie van de Afrikaanse Unie en de EU-instellingen
- jaarlijkse bijeenkomsten tussen de Europese Commissie en de Commissie van de Afrikaanse Unie
- regelmatige bijeenkomsten tussen het Europees en het Pan-Afrikaans Parlement
Samenwerkingsgebieden
Handel en investeringen
De EU heeft na onderhandelingen preferentiële handelsovereenkomsten gesloten met 19 Afrikaanse landen, namelijk:
- 6 economische partnerschapsovereenkomsten (EPO's) met 15 Sub-Saharaanse landen
- 4 associatieovereenkomsten (AO's) met Noord-Afrikaanse landen
Daarnaast vallen 35 Afrikaanse landen onder de "alles behalve wapens"-regeling, 3 onder het standaard stelsel van algemene preferenties (SAP), en 1 onder SAP+.
Handel EU-Afrika: feiten en cijfers
Global Gateway
Global Gateway is de EU-strategie om duurzame en hoogwaardige verbindingen tot stand te brengen die de mensen en de planeet ten goede komen. Afrika staat daarbij centraal.
Van de 264 Global Gateway-vlaggenschipprojecten bevinden er zich er 138 in Afrika.
Het investeringspakket Afrika-Europa, dat in het kader van de Global Gateway is gelanceerd, zal tot € 150 miljard aan publieke en particuliere investeringen vrijmaken om duurzame groei op het hele continent te stimuleren.
Vrede en veiligheid
Civiele en militaire missies en operaties
De EU onderneemt een aantal civiele en militaire missies en operaties in Afrika, als onderdeel van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB).
Momenteel zijn er EU-missies actief in:
- de Centraal-Afrikaanse Republiek
- Libië
- Mali
- Mozambique
- Somalië
De EU heeft daarnaast een regionale advies- en coördinatiecel voor de Sahel opgezet, een veiligheids- en defensie-initiatief ter ondersteuning van de West-Afrikaanse landen in de Golf van Guinee, en 3 marineoperaties in de buurt van Afrika of voor crises op het continent.
Europese Vredesfaciliteit
De EU ondersteunt Afrikaanse landen ook via de in maart 2021 opgerichte Europese Vredesfaciliteit (EPF). Doel is conflicten te voorkomen, vrede op te bouwen en in stand te houden, en de internationale veiligheid en stabiliteit te versterken.
De EPF bestaat uit 2 financieringspijlers: een operationele pijler en een pijler steunmaatregelen. Via de operationele pijler worden de gemeenschappelijke kosten van GVDB-missies en operaties gefinancierd.
Met de pijler steunmaatregelen worden acties van landen en organisaties buiten de EU gefinancierd om militaire en defensiecapaciteiten te versterken en militaire aspecten van vredesoperaties te ondersteunen. De Raad heeft voor een aantal Afrikaanse landen steunmaatregelen aangenomen, waaronder Benin, Democratische Republiek Congo, Ghana, Ivoorkust, Kameroen, Kenia, Mali, Mauritanië, Republiek Congo, Rwanda en Somalië.
Terrorismebestrijding
De EU ondersteunt initiatieven en activiteiten ter bestrijding van terrorisme op het Afrikaanse continent.
In zijn conclusies van 16 december 2024 riep de Raad op tot meer inspanningen tegen terrorisme en gewelddadig extremisme en meer betrokkenheid van de EU bij door Afrika geleide initiatieven om terrorisme te bestrijden. Hij benadrukte ook dat het belangrijk is gebruik te maken van het lidmaatschap van de EU en haar huidige mandaat als medevoorzitter van het Mondiaal Forum Terrorismebestrijding (GCTF) om Afrikaanse landen te ondersteunen in hun strijd tegen terrorisme en gewelddadig extremisme.
De EU is sinds september 2022 medevoorzitter van het GCTF, eerst samen met Marokko en sinds maart 2023 met Egypte. Het GCTF is een informeel multilateraal platform ter bevordering van een internationale strategische langetermijnaanpak om terrorisme en gewelddadig extremisme te bestrijden.
De EU is een van 's werelds grootste aanbieders van programma's voor capaciteitsopbouw tegen terrorismeen andereprogramma's ter preventie van gewelddadig extremisme in Afrika. Tot januari 2024 is ongeveer € 559 miljoen in deze programma's geïnvesteerd, waarvan ruim 70% voor projecten in Afrikaanse landen bestemd was.
Daarnaast spelen EU-terrorismebestrijdings- en beveiligingsdeskundigen in verschillende EU-delegaties op het Afrikaanse continent een onmisbare rol als contactpunt voor de regering van een gastland, regionale organisaties en het maatschappelijk middenveld.
- Bestrijding van terrorisme en gewelddadig extremisme: Raad keurt conclusies goed over versterking interne en externe banden (persmededeling, 16 december 2024)
- Terrorismebestrijding (Europese Dienst voor extern optreden)
Afrika mijnenvrij maken
Antipersoneelmijnen vormen nog steeds een ernstig gevaar voor burgers en belemmeren de ontwikkeling in veel delen van de wereld, ook in Afrika. Om ervoor te zorgen dat antipersoneelmijnen geen leed meer veroorzaken en geen slachtoffers meer maken, trad op 1 maart 1999 het Verdrag van Ottowa in werking. Dit internationale kader verbiedt het gebruik, de aanleg van voorraden, de productie en de overdracht van antipersoneelmijnen en maakt de vernietiging van deze wapens verplicht.
Vanaf 2026 zijn er 161 staten partij bij het verdrag, waaronder de meeste Afrikaanse landen. Verscheidene Afrikaanse staten moeten echter nog steeds verplichtingen nakomen uit hoofde van artikel 5 van het verdrag en gebieden onder hun rechtsmacht ontmijnen.
De EU is al geruime tijd een groot donateur van de wereldwijde inspanningen om antipersoneelmijnen uit te bannen en de humanitaire gevolgen ervan op te vangen. De EU is een van de belangrijkste mondiale donoren op het gebied van mijnbestrijding.
Op 16 maart 2026 heeft de Raad een besluit aangenomen ter ondersteuning van de opbouw van Afrikaanse capaciteit om Afrika mijnenvrij te maken. Dankzij dat besluit zal de EU Afrikaanse landen waar antipersoneelmijnen een probleem vormen, steunen via een project van € 3 miljoen, dat wordt uitgevoerd door het VN-Instituut voor Ontwapeningsonderzoek (UNIDIR).
- Ontwapening: Raad neemt besluit aan ter ondersteuning van Afrikaanse capaciteit om Afrika mijnenvrij te maken (persmededeling, 16 maart 2026)
- Verdrag inzake antipersoneelmijnen (Verenigde Naties)
Klimaat en milieu
Hoewel veel Afrikaanse landen bovengemiddeld hard worden getroffen door de klimaatcrisis, komen ze vaak ook met belangrijke duurzame oplossingen.
De geografische nabijheid en vergaande economische banden tussen de EU en Afrika bieden een solide samenwerkingsbasis om de klimaatcrisis aan te pakken en de groene transitie te bevorderen.
Die samenwerking neemt verschillende vormen aan, zoals:
- het Global Gateway-investeringspakket, ter bevordering van initiatieven voor duurzame en groene infrastructuur in Afrikaanse landen
- bilaterale en multilaterale partnerschappen rond bijvoorbeeld bebossing, groene waterstof, decarbonisatie en klimaatbestendigheid
Migratie
In de conclusies die de Europese Raad de afgelopen jaren heeft aangenomen over de externe dimensie van migratie, vinden de EU-instellingen, -organen en -lidstaten richtsnoeren op dit gebied.
Van bijzonder belang is de alomvattende aanpak van migratie en asiel, die gericht is op sleutelaspecten zoals:
- bescherming van kwetsbare migranten, asielzoekers en vluchtelingen
- legale migratie en arbeidsmobiliteit
- aanpak van de dieperliggende oorzaken van irreguliere migratie
- bestrijding van migrantensmokkel en mensenhandel
Ook wordt ingegaan op het versterken van de grensbeheercapaciteit van partnerlanden, naast de terugkeer van irreguliere migranten van de EU naar hun land van herkomst en steun voor vrijwillige terugkeer en duurzame re-integratie van terugkeerders.
EU‑noodtrustfonds voor Afrika
De EU stelde het EU‑noodtrustfonds voor Afrika (EUTF voor Afrika) in november 2015 in om de onderliggende oorzaken van gedwongen ontheemding en irreguliere migratie aan te pakken en migratie beter te beheren. Het mandaat van het fonds liep in 2021 af, maar de projecten liepen tot eind 2025.
EUTF voor Afrika beschikte over een begroting van € 5 miljard en werd uitgevoerd door meerdere actoren: agentschappen van de EU-lidstaten en van de VN, andere internationale organisaties en lokale ngo's.
EU-instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking
De EU keurde het NDICI-GE op 14 juni 2021 goed met een begroting van € 79,5 miljard. Daarvan gaat 10% naar migratiemaatregelen voor de periode 2021-2027.
De externe betrekkingen van de EU worden voor meer dan 70% uit het NDICI-GE gefinancierd. De 3 basispijlers ervan zijn: geografische programma's, thematische programma's en snelle respons.
Regionale strategieën
Hoorn van Afrika
In 2021 nam de Raad conclusies aan over een nieuwe strategie voor de Hoorn van Afrika. Doel is het strategische partnerschap te verdiepen, instabiliteit terug te dringen en democratie en duurzame groei te bevorderen.
Eerder door de EU goedgekeurd:
- regionaal actieplan voor de Hoorn van Afrika (2015-2020)
- strategisch kader voor de Hoorn van Afrika (2011)
De EU heeft een speciale vertegenwoordiger (SVEU) voor de Hoorn van Afrika.
- Hoorn van Afrika: EU gaat strategische betrekkingen met regio verdiepen (persmededeling, 10 mei 2021)
- Conclusies van de Raad over het regionale actieplan van de EU voor de Hoorn van Afrika 2015-2020 (persmededeling, 26 oktober 2015)
- Conclusies van de Raad over de Hoorn van Afrika, 14 november 2011
- SVEU voor de Hoorn van Afrika (Europese Dienst voor extern optreden)
Grote Meren
In februari 2023 nam de Raad conclusies aan over de vernieuwde EU-strategie voor de Grote Meren.
De EU wil vrede, democratie en duurzame ontwikkeling in de regio bevorderen door de onderliggende oorzaken van onveiligheid en instabiliteit om te zetten in gedeelde kansen. De EU ondersteunt de inspanningen van de landen in de regio om de omslag te maken:
- van spanningen naar vertrouwen, veiligheid en stabiliteit
- van illegale handel in natuurlijke rijkdommen naar legale handel en duurzame ontwikkeling
- van concurrentie naar samenwerking en integratie
De EU heeft een speciale vertegenwoordiger (SVEU) voor de Grote Meren.
- Een vernieuwde EU-strategie voor de Grote Meren: Raad keurt conclusies goed (persmededeling, 20 februari 2023)
- Raad benoemt 4 nieuwe speciale vertegenwoordigers en verlengt mandaten van 3 andere (persmededeling, 26 juli 2024)
Sahel
In april 2021 keurde de Raad conclusies goed over de geïntegreerde EU-strategie voor de Sahel. Doel is het solide langetermijnpartnerschap te intensiveren via een beleids- en actiekader voor de regio.
Gezien de toenemende onveiligheid en politieke instabiliteit in de regio wordt momenteel aan een nieuwe EU-aanpak gewerkt.
De EU heeft een speciale vertegenwoordiger (SVEU) voor de Sahel.
Overeenkomst van Samoa
Deze overeenkomst is het overkoepelende rechtskader voor de betrekkingen tussen enerzijds de EU en haar lidstaten en anderzijds de leden van de Organisatie van staten in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan (OACPS). Deze telt 77 lidstaten, waarvan 47 Afrikaanse landen.
Doel is over een periode van 20 jaar de politieke samenwerking te intensiveren op basis van gemeenschappelijke prioriteiten en doelen. De overeenkomst bevat een gemeenschappelijke basis voor alle OACPS-landen, in combinatie met 3 regionale protocollen die elk zijn toegespitst op de behoeften van een van de drie regio's.
Zie ook
Landen in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan
Handel EU-Zuid-Afrika
Sudan
Laatst bijgewerkt: 16 maart 2026