Stosunki UE–Afryka
Partnerstwo UE-Afryka skupia się na solidarności, bezpieczeństwie, pokoju oraz zrównoważonym i trwałym rozwoju gospodarczym i dobrobycie.
Promowanie pokoju i dobrobytu
W czasach niepewności geopolitycznej partnerstwo Unii Europejskiej i Unii Afrykańskiej jest jednym z filarów stabilności i wspólnych wartości. Stosunki między Unią Europejską a Unią Afrykańską przyczyniają się do pokojowej i dostatniej przyszłości, której podstawą jest oparta na zasadach współpraca międzynarodowa.
W 2025 r. Unia Europejska i Unia Afrykańska świętują 25. rocznicę swojego partnerstwa. W tym okresie partnerstwo UE-UA przekształciło się w kompleksowy sojusz polityczny, gospodarczy i w zakresie bezpieczeństwa.
Partnerstwo to jest jednym ze strategicznych priorytetów dla UE. UE jest wiodącym partnerem handlowym Afryki, największym inwestorem i głównym partnerem w obszarze pokoju i bezpieczeństwa, wspierającym stabilność regionalną i wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu.
Afryka ma ponad 1,4 mld mieszkańców i największą populację młodzieży na świecie, a niektóre z jej gospodarek należą do najszybciej rozwijających się gospodarek świata.
Szczyty Unia Europejska – Unia Afrykańska
Zasadniczo co trzy lata odbywają się spotkania na szczycie. Gromadzą się na nich szefowie państw i rządów, aby stawiać czoła wspólnym wyzwaniom i wyznaczać wspólne cele. Szczyty odbywają się na przemian w Afryce i w Europie.
Podczas siódmego szczytu UE–UA, który odbył się w listopadzie 2025 r., przywódcy państw członkowskich Unii Europejskiej i Unii Afrykańskiej rozmawiali o sposobach wzmocnienia współpracy:
na rzecz dostatniej i zrównoważonej przyszłości
w obszarach pokoju, bezpieczeństwa i sprawowania rządów
na forach wielostronnych
w zakresie migracji i mobilności
Inne formalne spotkania między państwami afrykańskimi a UE
Partnerstwo UE–Afryka rozwija się także poprzez dialog formalny:
- regularne spotkania ministrów spraw zagranicznych państw Afryki i UE z udziałem przedstawicieli Komisji Unii Afrykańskiej i instytucji UE
- coroczne spotkania Komisji Europejskiej i Komisji Unii Afrykańskiej
- regularne spotkania Parlamentu Europejskiego z Parlamentem Panafrykańskim.
Obszary współpracy UE z Afryką
Handel i inwestycje
UE wynegocjowała preferencyjne umowy handlowe z 19 państwami afrykańskimi, a mianowicie:
- sześć umów o partnerstwie gospodarczym z 15 państwami Afryki Subsaharyjskiej
- cztery układy o stowarzyszeniu z państwami Afryki Północnej.
Ponadto 35 krajów afrykańskich korzysta z unijnej inicjatywy „Wszystko oprócz broni”, trzy – ze standardowego ogólnego systemu preferencji taryfowych (GSP) i jedno z GSP+.
Handel UE–Afryka: fakty i liczby
Strategia Global Gateway
Afryka znajduje się w centrum unijnej strategii Global Gateway, której celem jest budowanie trwałych, spełniających wysokie standardy połączeń przynoszących korzyści ludziom i całej planecie.
Strategia obejmuje 264 sztandarowe projekty, spośród których 138 realizowanych jest w Afryce.
Pakiet inwestycyjny Afryka–Europa, uruchomiony w ramach strategii Global Gateway, zmobilizuje do 150 mld euro na inwestycje publiczne i prywatne, co pobudzi zrównoważony wzrost gospodarczy na całym kontynencie.
Pokój i bezpieczeństwo
Misje i operacje cywilne i wojskowe
W ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony (WPBiO) Unia prowadzi w Afryce kilka misji i operacji wojskowych i cywilnych.
Unijne misje są obecnie rozmieszczone w:
- Republice Środkowoafrykańskiej
- Libii
- Mali
- Mozambiku
- Somalii.
UE utworzyła również komórkę doradztwa i koordynacji regionalnej dla Sahelu, inicjatywę w zakresie bezpieczeństwa i obrony wspierającą państwa Afryki Zachodniej w Zatoce Gwinejskiej, a także trzy operacje morskie prowadzone w pobliżu Afryki lub w związku z kryzysami w Afryce.
Europejski Instrument na rzecz Pokoju
UE wspiera kraje afrykańskie również za pośrednictwem Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju (EPF), który powstał w marcu 2021 r. Instrument ma pomóc w zapobieganiu konfliktom, budowaniu i utrzymywaniu pokoju oraz wzmacnianiu międzynarodowego bezpieczeństwa i stabilności.
Finansowanie jest przekazywane dwoma filarami: operacyjnym i pomocowym. Filar operacyjny pokrywa wspólne koszty misji i operacji WPBiO.
Filar pomocowy finansuje takie działania państw i organizacji spoza UE, które mają na celu wzmacnianie zdolności wojskowych i obronnych oraz wspieranie wojskowych aspektów operacji pokojowych. Rada przyjęła środki pomocowe dla wielu krajów afrykańskich, w tym Beninu, Demokratycznej Republiki Konga, Ghany, Kamerunu, Kenii, Mali, Mauretanii, Republiki Konga, Rwandy, Somalii i Wybrzeża Kości Słoniowej.
Walka z terroryzmem
UE wspiera inicjatywy i działania antyterrorystyczne na kontynencie afrykańskim.
16 grudnia 2024 r. Rada zatwierdziła konkluzje, w których opowiada się za nasileniem działań wymierzonych w terroryzm i brutalny ekstremizm, a także apeluje o większe zaangażowanie UE w inicjatywy antyterrorystyczne, które podejmuje Afryka. Zdaniem Rady trzeba wykorzystać fakt, że UE jest członkiem Światowego Forum na rzecz Zwalczania Terroryzmu i współprzewodniczy obecnie jego pracom, by wspierać państwa afrykańskie w walce z terroryzmem i brutalnym ekstremizmem.
UE współprzewodniczy pracom forum od września 2022 r., najpierw z Marokiem, a od marca 2023 r. – z Egiptem. Forum to jest nieformalną wielostronną platformą, która wzmacnia międzynarodowe wysiłki, oferując strategiczne, długoterminowe podejście do zwalczania terroryzmu oraz zapobiegania brutalnemu ekstremizmowi i jego zwalczania.
UE jest jednym ze światowych podmiotów, które oferują najwięcej programów budowania zdolności do walki z terroryzmem i innych programów zapobiegania brutalnemu ekstremizmowi w Afryce. Do stycznia 2024 r. w programy te zainwestowano około 559 mln euro, a ponad 70% środków przeznaczono na projekty w krajach afrykańskich.
Ponadto unijni eksperci ds. bezpieczeństwa i zwalczania terroryzmu, którzy pracują w delegaturach UE na kontynencie afrykańskim, odgrywają kluczową rolę w kontaktach z rządami państw na miejscu, organizacjami regionalnymi i społeczeństwem obywatelskim.
- Walka z terroryzmem i brutalnym ekstremizmem: Rada zatwierdza konkluzje o wzmocnieniu powiązań zewnętrznych i wewnętrznych (komunikat prasowy z 16 grudnia 2024)
- Zwalczanie terroryzmu (Europejska Służba Działań Zewnętrznych)
Afryka wolna od min
Miny przeciwpiechotne nadal stanowią poważne zagrożenie dla ludności cywilnej i hamują rozwój w wielu częściach świata, w tym w Afryce. Konwencja o zakazie użycia, składowania, produkcji i przekazywania min przeciwpiechotnych oraz ich zniszczeniu (znana jako konwencja ottawska), która weszła w życie 1 marca 1999 r., stanowi międzynarodowe ramy mające na celu położenie kresu cierpieniom i ofiarom w ludziach powodowanym przez ten rodzaj broni.
Od 2026 r. stronami konwencji jest 161 państw, w tym większość państw Afryki. Niektóre państwa afrykańskie nadal mają jednak, na mocy art. 5 konwencji, obowiązek oczyszczenia zaminowanych obszarów znajdujących się pod ich jurysdykcją.
UE od dawna zdecydowanie popiera globalne wysiłki na rzecz wyeliminowania min przeciwpiechotnych i zaradzenia ich skutkom humanitarnym. Jeśli chodzi o działania przeciwminowe, UE jest jednym z czołowych światowych darczyńców.
16 marca 2026 r. Rada przyjęła decyzję wspierającą budowanie zdolności Afryki w kierunku Afryki wolnej od min. Dzięki tej decyzji Unia będzie wspierać kraje afrykańskie dotknięte problemem min przeciwpiechotnych w ramach projektu o wartości 3 mln euro, realizowanego przez Instytut ONZ ds. Badań nad Rozbrojeniem (UNIDIR).
- Rozbrojenie: Rada przyjmuje decyzję wspierającą Afrykę w tworzeniu kontynentu wolnego od min (komunikat prasowy, 16 marca 2026)
- Konwencja o zakazie stosowania min przeciwpiechotnych (ONZ)
Klimat i środowisko
Chociaż kraje afrykańskie należą do najbardziej dotkniętych kryzysem klimatycznym, to również one odgrywają kluczową rolę w zapewnianiu zrównoważonych rozwiązań.
Bliskość geograficzna i szerokie powiązania gospodarcze między UE a Afryką stanowią solidne podstawy do współpracy nad przeciwdziałaniem kryzysowi klimatycznemu i promowaniem transformacji ekologicznej.
Współpraca klimatyczna przybiera różne formy, wśród których są:
- pakiet inwestycyjny Global Gateway, który wspiera inicjatywy na rzecz zrównoważonej i zielonej infrastruktury w krajach afrykańskich
- partnerstwa dwustronne i wielostronne w kwestiach takich jak zalesianie, czysty wodór, dekarbonizacja i odporność na zmianę klimatu.
Migracja
Konkluzje w sprawie zewnętrznego wymiaru migracji, które Rada Europejska przyjęła w ostatnich latach, służą jako wytyczne dla instytucji, organów i państw członkowskich UE w tej dziedzinie.
Jednym z ich podstawowych elementów jest kompleksowe podejście do migracji i azylu, które koncentruje się na kilku kluczowych obszarach, w tym na:
- ochronie tych migrantów, osób ubiegających się o azyl i uchodźców, którzy znajdują się w szczególnie trudnej sytuacji
- legalnej migracji i mobilności pracowników
- eliminowaniu przyczyn nielegalnej migracji
- zwalczaniu przemytu migrantów i handlu ludźmi.
Podejście to obejmuje również powroty migrantów o nieuregulowanym statusie z UE do krajów pochodzenia, a także wspieranie dobrowolnych powrotów i trwałej reintegracji osób powracających w krajach pochodzenia. Dodatkowo przewiduje ono wzmocnienie zdolności krajów partnerskich do zarządzania granicami.
Kryzysowy fundusz powierniczy UE dla Afryki
W listopadzie 2015 r. UE utworzyła kryzysowy fundusz powierniczy UE dla Afryki, by usuwać przyczyny leżące u źródła przymusowej i nieuregulowanej migracji oraz by pomóc w lepszym zarządzaniu tą migracją. Fundusz zakończył działalność w 2021 r., ale finansowane z niego projekty były realizowane do końca 2025 r.
Fundusz dysponował budżetem w wysokości 5 mld euro. Projekty były realizowane przez wiele podmiotów, od urzędów państw członkowskich UE przez agencje ONZ i inne organizacje międzynarodowe po lokalne organizacje pozarządowe.
Unijny Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej
14 czerwca 2021 r. przyjęto Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej – „Globalny wymiar Europy” o budżecie 79,5 mld euro, z czego 10% przeznaczono na działania związane z migracją w latach 2021–2027.
Instrument ten pokrywa ponad 70% wydatków UE na stosunki zewnętrzne. Ma trzy filary: programy geograficzne, programy tematyczne i działania dotyczące szybkiego reagowania.
Strategie regionalne
Róg Afryki
W 2021 r. Rada zatwierdziła konkluzje ustanawiające nową strategię dla Rogu Afryki. Strategia ta koncentruje się na pogłębianiu partnerstwa strategicznego, zwiększaniu stabilności oraz promowaniu demokracji i zrównoważonego wzrostu.
W poprzednich latach UE przyjęła:
- regionalny plan działania na rzecz Rogu Afryki (na lata 2015–2020)
- strategiczne ramy wobec Rogu Afryki (2011).
UE wyznaczyła specjalnego przedstawiciela UE w Rogu Afryki.
- Róg Afryki: UE zacieśni strategiczne stosunki z regionem (komunikat prasowy z 10 maja 2021)
- Konkluzje Rady w sprawie regionalnego planu działania na rzecz Rogu Afryki na lata 2015–2020
- Konkluzje Rady w sprawie Rogu Afryki (14 listopada 2011)
- Specjalny Przedstawiciel UE w Rogu Afryki (Europejska Służba Działań Zewnętrznych)
Region Wielkich Jezior
W lutym 2023 r. Rada zatwierdziła konkluzje, w których przedstawiła swoje odnowione długofalowe zaangażowanie w regionie Wielkich Jezior.
Nadrzędnym celem i priorytetem UE jest promowanie pokoju, demokracji i zrównoważonego rozwoju w regionie Wielkich Jezior poprzez przekształcanie głównych przyczyn braku bezpieczeństwa i stabilności we wspólne możliwości. Dlatego UE oferuje wsparcie krajom tego regionu w przekształcaniu:
- napięć – w zaufanie, bezpieczeństwo i stabilność
- przemytu zasobów naturalnych – w handel i zrównoważony rozwój
- konkurencji – we współpracę i integrację.
UE wyznaczyła Specjalnego Przedstawiciela UE w Regionie Wielkich Jezior Afrykańskich.
- Odnowiona strategia UE na rzecz Wielkich Jezior: Rada zatwierdza konkluzje (komunikat prasowy z 20 lutego 2023)
- Rada mianuje czworo nowych specjalnych przedstawicieli UE, a także przedłuża mandat trojga innych (komunikat prasowy z 26 lipca 2024)
Sahel
W kwietniu 2021 r. Rada zatwierdziła konkluzje o zintegrowanej strategii UE w regionie Sahelu. Nowa strategia przewiduje pogłębianie tego solidnego i długoterminowego partnerstwa oraz określa ramy polityki i działań w regionie.
Ponieważ w regionie nasila się brak bezpieczeństwa i niestabilność polityczna, trwają prace nad opracowaniem nowego podejścia UE.
UE wyznaczyła Specjalnego Przedstawiciela UE w Regionie Sahelu.
Umowa z Samoa
Umowa z Samoa to ogólne ramy prawne, które regulują stosunki między UE i jej państwami członkowskimi a członkami Organizacji Państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku (OACPS). Należy do niej 77 państw, w tym 47 państw z Afryki.
Umowa ma wzmocnić współpracę polityczną poprzez ustalenie wspólnych priorytetów i celów na 20 lat. Składa się ze wspólnych postanowień na szczeblu OACPS i trzech protokołów regionalnych, które dotyczą państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku i skupiają się na potrzebach tych regionów.
Więcej
Państwa Afryki, Karaibów i Pacyfiku
Handel UE–Republika Południowej Afryki
Sudan
Ostatnia aktualizacja: 16 marca 2026