Bescherming van werknemers: gezondheid en veiligheid op het werk
De EU-wetgeving bevat minimumnormen voor gezondheid en veiligheid op het werk en beschermt werknemers tegen blootstelling aan gevaarlijke stoffen, zoals asbest.
Minimumnormen voor gezondheid en veiligheid op het werk
Om werknemers in de EU beter te beschermen tegen werkgerelateerde ongevallen en ziekten, heeft de EU wetgeving aangenomen om minimale veiligheids- en gezondheidseisen te waarborgen voor zowel particuliere als publieke werkgevers in de hele EU.
Bij de bescherming van werknemers houdt de EU rekening met de technische veiligheid, maar ook met de algemene bevordering van welzijn, onder meer bij de organisatie van het werk, arbeidsomstandigheden, sociale relaties en factoren die verband houden met de werkomgeving.
De EU nam in 1989 een kaderrichtlijn inzake veiligheid en gezondheid op het werk (VGW) aan. Met deze richtlijn verplichtte de EU werkgevers ertoe passende preventieve maatregelen te nemen om het werk veiliger en gezonder te maken en werknemers informatie en opleiding te verstrekken ter bevordering van de gezondheid en veiligheid op het werk.
Gevaarlijke chemische stoffen op het werk
Kanker is de belangrijkste oorzaak van werkgerelateerde sterfgevallen in de EU en veroorzaakt jaarlijks 52% van de sterfgevallen (gegevens: Internationale Arbeidsorganisatie, 2017).
Werknemers in de volgende sectoren lopen het grootste risico op beroepskanker:
- bouwnijverheid
- automobiel-, textiel-, houtbewerkings- en meubelindustrie
- chemische productie
- voedselproductie
- gezondheidszorg
In de loop der jaren heeft de EU regels aangenomen om werknemers te beschermen tegen specifieke aspecten van werk of blootstelling aan risico's. Zo zijn er bijvoorbeeld regels die schadelijke stoffen op de werkplek moeten beperken om werknemers te beschermen tegen risico's in verband met blootstelling aan:
- kankerverwekkende en mutagene stoffen (waaronder reprotoxische stoffen, d.w.z. chemische stoffen die het menselijke voortplantingssysteem kunnen verstoren)
- lood
- asbest
De EU-wetgeving over de bescherming van werknemers tegen gevaarlijke stoffen wordt regelmatig bijgewerkt, waarbij de grenswaarden voor blootstelling worden aangepast aan de meest recente wetenschappelijke bevindingen en technische gegevens.
De in 2004 aangenomen richtlijn carcinogene of mutagene agentia is herhaaldelijk herzien en heeft nu betrekking op 28 kankerverwekkende stoffen.
Nieuwe regels om werknemers beter te beschermen
Op 1 december 2025 hebben de ministers van Werkgelegenheid van de EU een nieuwe stap gezet in de preventie van werkgerelateerde ziekten en de bescherming van werknemers tegen blootstelling aan schadelijke stoffen die ernstige ziekten zoals kanker en ontwikkelingsstoornissen kunnen veroorzaken.
De Raad heeft zijn standpunt bepaald over de zesde herziening van de richtlijn carcinogene, mutagene en reprotoxische agentia. Het doel van de herziening is om de regels voor blootstelling aan gevaarlijke stoffen op de werkplek bij te werken zodat ze in lijn zijn met de meest recente wetenschappelijke ontwikkelingen.
Naar verwachting zal de herziening in de komende 40 jaar ongeveer 1700 gevallen van longkanker en 19 000 andere ziekten voorkomen.
De Raad heeft ook een grenswaarde voor beroepsmatige blootstelling aan isopreen toegevoegd aan de regels, wat aansluit bij de aanbevelingen van het Europees Agentschap voor chemische stoffen.
Op 23 juni heeft de Raad een voorlopig akkoord met het Europees Parlement bereikt over regels om werknemers in de EU te beschermen tegen blootstelling aan gevaarlijke stoffen die ziekten zoals kanker en astma kunnen veroorzaken.
Het voorlopige akkoord moet nu door de Raad en het Parlement worden goedgekeurd. Daarna nemen beide instellingen het formeel aan in de versie van de juristen-linguïsten.
Kankerpreventie in de EU
De strijd tegen kanker is een van de prioriteiten van de Europese Unie op het gebied van gezondheid.
Kanker heeft niet alleen gevolgen voor de gezondheid en het welzijn van mensen, maar ook voor de gezondheidszorg en de sociale stelsels, de overheidsbegrotingen en de productiviteit en groei van de economie, die baat heeft bij een gezonde beroepsbevolking.
Kankerscreening is in dit verband van essentieel belang voor een gezonde bevolking en gezonde arbeidskrachten. In 2003 keurde de Raad een aanbeveling over kankerscreening goed. Hierin worden de EU-landen aangemoedigd om kwalitatief hoogwaardige screeningsprogramma's op bevolkingsniveau uit te voeren. Naar aanleiding van het uitvoeringsverslag van de aanbeveling en de meest recente wetenschappelijke gegevens bespreken de EU-ministers een actualisering van de aanbeveling om ervoor te zorgen dat nog meer mensen een kankerscreening kunnen krijgen.
Asbest
Asbest is een gevaarlijke kankerverwekkende stof. De Europese Unie heeft het gebruik ervan in 2005 verboden, maar asbest blijft aanwezig in heel wat oudere gebouwen en infrastructuur. Vanwege de mineralen in asbest werd het ooit op grote schaal gebruikt voor het verstevigen en brandbestendig maken van bouwmaterialen.
Asbest veroorzaakt ernstige ziekten zoals kanker, met zeer lage overlevingskansen. Alleen al in 2019 stierven er in de EU bijna 70 000 mensen als gevolg van asbest. Het verminderen van het contact met asbest is essentieel om de gezondheid van werknemers te beschermen en levens te redden.
De nieuwe EU-wet verbetert de bescherming van werknemers door de grenswaarde voor blootstelling aan asbest op het werk te verlagen en de methode ter meting van de aanwezigheid van asbest te moderniseren.
Lagere grenswaarden voor de blootstelling aan asbest
Met de nieuwe regels komt de maximale hoeveelheid asbest waaraan een werknemer mag worden blootgesteld 10 keer lager te liggen (van de huidige maximale luchtconcentratie van 0,1 asbestvezels per cm³ naar 0,01 vezels per cm³).
Een gevoeligere detectietechnologie
Na een overgangsperiode van maximaal 6 jaar zal de detectie van asbestniveaus moeten worden uitgevoerd met een modernere en gevoeligere technologie die vezels kan detecteren, namelijk elektronenmicroscopie. De nieuwe regels omvatten ook nieuwe veiligheidsvoorschriften om werknemers beter te beschermen, zoals het verkrijgen van speciale vergunningen voor asbestverwijdering en het controleren of er asbest aanwezig is in oudere gebouwen voordat wordt begonnen met sloop- of onderhoudswerkzaamheden.
Verwacht wordt dat de nieuwe grenswaarde het risico van werknemers op asbestgerelateerde ziekten, waaronder kanker, aanzienlijk zal doen dalen. Dat is des te belangrijker gezien de doelstelling van de EU om renovatie in verband met energiebesparing in de EU te stimuleren, wat zou kunnen leiden tot de renovatie van 35 miljoen gebouwen tussen nu en 2030.
- Asbest: Raad en Parlement bereiken akkoord over nieuwe regels om werknemers te beschermen (persmededeling, 27 juni 2023)
- Bescherming tegen asbest op het werk: Raad verlaagt blootstellingslimieten (persmededeling, 23 oktober 2023)
Asbestverwijdering
Om de risico's van blootstelling aan asbest te helpen verminderen, heeft de Raad in oktober 2022 een gemeenschappelijk standpunt bepaald over de voorgestelde herziening van de EU-regels inzake energieprestaties van gebouwen. In dit voorstel worden grondige renovaties van gebouwen aangemoedigd. Ze worden omschreven als een uitgelezen kans om asbest te verwijderen.
Impact van asbest op de gezondheid van werknemers (Infographic)
Lood en diisocyanaten
Langdurige blootstelling aan lood beïnvloedt de voortplantingsfuncties en de ontwikkeling van de foetus en kan het zenuwstelsel, de nieren, het hart en het bloed beschadigen. Daarom beschikt de EU sinds 1982 over regels om de blootstelling aan lood te beperken.
Op 26 februari 2024 nam de Raad een richtlijn aan tot herziening van de grenswaarden voor beroepsmatige blootstelling aan lood en de anorganische verbindingen daarvan. De waarden liggen nu 5 maal lager.
Er zijn ook grenswaarden vastgelegd voor diiosocyanaten, een groep schadelijke stoffen waaraan momenteel 4,2 miljoen werknemers worden blootgesteld en die astma en huidziekten kunnen veroorzaken.
Lood
Door de nieuwe regels geldt een lagere grenswaarde voor beroepsmatige blootstelling aan lood: 0,03mg/m3 i.p.v. 0,15mg/m3. Ook de biologische grenswaarde voor lood is verlaagd: nu 15µg/100ml i.p.v. van 70µg/100ml.
Diisocyanaten
De nieuwe regels bevatten ook de allereerste algemene grenswaarde voor beroepsmatige blootstelling aan diisocyanaten.
De grenswaarde is 6 µg NCO/m³. Dit is de maximale concentratie in de lucht die een werknemer tijdens een werkdag van 8 uur inademt. De grenswaarde voor kortstondige blootstelling is 12 µg NCO/m³, de gemiddelde blootstelling gedurende 15 minuten.
Overgangsperiode
De Raad en het Parlement kwamen verder nog een overgangsperiode overeen voor de nieuwe biologische grenswaarde voor lood. Die moet de lidstaten voldoende tijd bieden om de productieprocessen te actualiseren en de nodige preventie- en beschermingsmaatregelen te treffen. De nieuwe grenswaarden gaan in per 31 december 2028.
Gezondheidsbeleid van de EU
De lidstaten zijn zelf verantwoordelijk voor het organiseren en verstrekken van gezondheidsdiensten en medische zorg. De rol van de EU bestaat er dan ook in het nationale beleid aan te vullen.
EU-samenwerking verbetert de gezondheidszorg en de aanpak van overdraagbare en niet-overdraagbare ziektes, zoals kanker. Ook richt de samenwerking zich op andere gezondheidsproblematiek, zoals de gevolgen van antimicrobiële resistentie of de invloed van milieu of levensstijl.
De EU heeft overeenkomstig artikel 153 VWEU de bevoegdheid om wetgeving op het gebied van gezondheid en veiligheid op het werk aan te nemen ter aanvulling en ondersteuning van de nationale wetgeving. In de Raad worden deze kwesties besproken door de ministers in de Raad Werkgelegenheid, Sociaal Beleid, Volksgezondheid en Consumentenzaken (Epsco).
Laatst bijgewerkt: 25 juni 2026