Szczyt UE – Bałkany Zachodnie (Słowenia, Brdo pri Kranju), 6 października 2021

Główne wyniki

W szczycie UE – Bałkany Zachodnie zorganizowanym w Brdzie przez prezydencję słoweńską wzięli udział przywódcy:

• państw członkowskich UE
• 6 partnerów zachodniobałkańskich: Albanii, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Macedonii Północnej i Kosowa*.

Szczytem pokierował przewodniczący Rady Europejskiej Charles Michel. Wraz z przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulą von der Leyen reprezentował on UE.

• Wystąpienie Charles’a Michela po szczycie UE – Bałkany Zachodnie w Brdzie (Słowenia)

Podczas szczytu przywódcy UE przyjęli deklarację, do której przyłączyli się przywódcy Bakanów Zachodnich.

• Deklaracja z Brda (6 października 2021)

Deklaracja potwierdza jednoznaczne poparcie UE dla europejskiej perspektywy Bałkanów Zachodnich. Wskazuje inicjatywy mające wesprzeć konektywność i transformację ekologiczno-cyfrową regionu. Przedstawia też zobowiązania co do współpracy w dziedzinie polityki i bezpieczeństwa.

Deklaracja określa też konkretne działania korzystne dla Bałkanów Zachodnich, np.:

• plan gospodarczo-inwestycyjny o wartości 30 mld EUR
• zobowiązanie do zwiększenia wskaźnika szczepień przeciwko Covid-19
• ścieżka ku niższym kosztom roamingu
• program innowacji dla Bałkanów Zachodnich
• zielone korytarze i plany działania Wspólnoty Transportowej.

Europejska perspektywa

Przywódcy potwierdzili swoje jednoznaczne poparcie dla europejskiej perspektywy Bałkanów Zachodnich, która leży w obopólnym interesie strategicznym i pozostaje wspólnym wyborem strategicznym.

UE potwierdziła swoje zaangażowanie na rzecz procesu rozszerzenia oraz odnośne decyzje w oparciu o wiarygodne reformy przeprowadzane przez partnerów, sprawiedliwą i rygorystyczną warunkowość oraz zasadę indywidualnych osiągnięć.

Przywódcy UE przypomnieli również, że ważne jest, by UE mogła dalej i intensywniej się rozwijać, zapewniając sobie zdolność do przyjmowania nowych członków.

Partnerzy z Bałkanów Zachodnich potwierdzili swoje przywiązanie do europejskich wartości i zasad oraz zobowiązanie do przeprowadzenia niezbędnych reform w interesie swoich obywateli.

Reakcja na Covid-19

Przywódcy przypomnieli, że Bałkany Zachodnie dzięki bliskiemu, skutecznemu partnerstwu z UE były ściśle włączone w wiele unijnych inicjatyw służących walce z pandemią.

Przywódcy UE zobowiązali się dalej poprawiać dostęp partnerów do szczepionek, testów i leków. Zadeklarowali, że będą pomagać wszystkim zachodniobałkańskim partnerom osiągnąć do końca 2021 r. wskaźniki szczepień na poziomie podobnym do średniej unijnej.

UE i państwa członkowskie już przed szczytem dostarczyły regionowi 2,9 mln dawek szczepionek, a do tego wsparcie zdrowotne i społeczno-gospodarcze o bezprecedensowej łącznej wartości 3,3 mld EUR.

• Drużyna Europy: 34 mld EUR wypłaconych już na walkę z Covid-19 w krajach partnerskich (Komisja Europejska)
• Międzynarodowa solidarność UE podczas pandemii Covid-19 (podsumowanie informacyjne)

Plan gospodarczo-inwestycyjny o wartości 30 mld EUR

UE jest dla Bałkanów Zachodnich głównym partnerem politycznym, gospodarczym i handlowym. Za pośrednictwem planu gospodarczo-inwestycyjnego zapewnia obecnie bezprecedensowe wsparcie finansowe: w najbliższych siedmiu latach na rzecz tego regionu zmobilizowanych ma zostać ok. 30 mld EUR.

UE zapewni dotacje o wartości 9 mld EUR w ramach 10 inwestycji przewodnich. W ten sposób plan ma:

• pobudzić długoterminową odbudowę gospodarczą
• przyspieszyć transformację ekologiczno-cyfrową
• wesprzeć współpracę regionalną
• wzmocnić konwergencję z UE.

Plan gospodarczo-inwestycyjny pomoże również przyciągnąć inwestycje publiczne i prywatne, przy wsparciu ze strony gwarancji dla Bałkanów Zachodnich, mogącej zmobilizować 20 mld EUR.

• UE: główny partner handlowy i inwestor na Bałkanach Zachodnich – infografika
• Plan gospodarczo-inwestycyjny dla Bałkanów Zachodnich: nota informacyjna (Komisja Europejska)
• Komunikat Komisji: Plan gospodarczo-inwestycyjny dla Bałkanów Zachodnich (Komisja Europejska)

Wspólna odpowiedzialność

Inwestycje w ramach planu gospodarczo-inwestycyjnego mają być motorem pozytywnych zmian w regionie Bałkanów Zachodnich. Będzie to jednak możliwe tylko przy wspólnym wysiłku wszystkich stron.

Dlatego też wsparcie UE jest powiązane z wymiernymi postępami w zakresie praworządności, reform społeczno-gospodarczych i przestrzegania europejskich wartości, zasad i norm.

Konektywność, integracja i transformacja ekologiczno-cyfrowa

Uzupełnieniem planu gospodarczo-inwestycyjnego będą różne nowe inicjatywy na rzecz transformacji ekologiczno-cyfrowej, integracji regionalnej, konektywności oraz odbudowy społeczno-gospodarczej.

Przywódcy wyrazili zadowolenie z porozumienia co do planu działania na rzecz zielonego programu działań, który będzie głównym katalizatorem transformacji w kierunku nowoczesnych, emisyjnie neutralnych, klimatycznie odpornych oraz zasobowo wydajnych gospodarek.

UE będzie nadal wspierać inkluzywną współpracę regionalną.

Przywódcy postanowili wzmóc działania na rzecz integracji rynkowej Bałkanów Zachodnich z jednolitym rynkiem UE, w tym z jednolitym obszarem płatności w euro (SEPA).

Wyrazili zadowolenie z harmonogramu roamingowego, który wytyczy drogę ku niższym kosztom roamingu między UE a Bałkanami Zachodnimi w oparciu o bezpłatny system roamingowy obowiązujący w regionie od 21 lipca.

Przywódcy wyrazili też zadowolenie z koncepcji zielonych korytarzy między UE a Bałkanami Zachodnimi, mających skrócić przestoje na granicy, oraz z niedawno zatwierdzonych planów działania Wspólnoty Transportowej na rzecz inteligentnego transportu i zrównoważonej konektywności.

Zainaugurowali też program innowacji dla Bałkanów Zachodnich mający propagować doskonałość i możliwości w zakresie innowacji, badań naukowych, edukacji, kultury, młodzieży i sportu.

Współpraca w dziedzinie polityki i bezpieczeństwa

Przywódcy UE stwierdzili, że trwanie przy UE jest wyraźnym sygnałem orientacji strategicznej zachodniobałkańskich partnerów. To powinno znaleźć odzwierciedlenie w pełnej konwergencji ze stanowiskami UE w dziedzinie polityki zagranicznej.

Ponownie stwierdzamy, że oczekujemy od partnerów dalszego pogłębiania współpracy w dziedzinie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (WPZiB) i czynienia wymiernych i trwałych postępów w zakresie pełnego przyłączania się do stanowisk UE dotyczących polityki zagranicznej, w tym stanowisk na forach międzynarodowych, i działania zgodnie z tymi stanowiskami, co jest istotnym elementem europejskiej ścieżki partnerów. Deklaracja z Brda

Ponieważ przed UE i Bałkanami Zachodnimi stoją liczne wspólne wyzwania w dziedzinie bezpieczeństwa, przywódcy postanowili wzmocnić współpracę w następujących kwestiach:

• udział w unijnych misjach i operacjach w dziedzinie bezpieczeństwa
• reagowanie na dezinformację i inne zagrożenia hybrydowe
• zwiększanie cyberbezpieczeństwa i cyberdyplomacji
• walka z terroryzmem, radykalizacją i przestępczością zorganizowaną
• zwalczanie prania pieniędzy oraz handlu ludźmi i narkotykami
• reagowanie na wydarzenia w Afganistanie.

UE wyraziła też gotowość zwiększenia wsparcia dla partnerów zachodniobałkańskich w obliczu wyzwań migracyjnych. Należy skupić się m.in. na poprawie systemów azylowych, przeciwdziałaniu przemytowi migrantów i migracji nieuregulowanej, powrotach, zarządzaniu granicami, wymianie informacji i zdolnościach przyjmowania.

Regularne szczyty

Z uwagi na znaczenie bliskich relacji między UE a Bałkanami Zachodnimi przywódcy postanowili regularnie organizować wspólne szczyty – kolejny już w 2022 r.

Nieformalne spotkanie Rady Europejskiej

5 października, czyli dzień przed szczytem, Charles Michel zaprosił unijnych przywódców do dyskusji o roli UE w świecie. Przywódcy przypomnieli, że UE zdecydowanie popiera multilateralizm i broni ładu międzynarodowego opartego na zasadach. Omówili następujące tematy:

• praca z sojusznikami i podobnie myślącymi partnerami, zwłaszcza z USA i NATO
• zwiększanie odporności UE poprzez zmniejszanie zależności w krytycznych dziedzinach
• zwiększanie zdolności UE do autonomicznego działania jako potęga gospodarcza oraz w dziedzinie bezpieczeństwa i obronności
• obrona własnych interesów UE, zwłaszcza wobec Chin, które jawią się jako konkurent, partner i rywal systemowy.

• Ustne konkluzje przewodniczącego Charles’a Michela z nieformalnego spotkania członków Rady Europejskiej (5 października 2021)

Kontekst

Szczyt jest jednym z efektów opracowanego przez Radę Europejską programu strategicznego na lata 2019–2024.

• Nowy program strategiczny 2019–2024 (tekst)
• Nowy program strategiczny UE (podsumowanie)

Stosunki UE – Bałkany Zachodnie

• Większe zaangażowanie UE na Bałkanach Zachodnich (Komisja Europejska)

Stosunki UE z poszczególnymi partnerami z Bałkanów Zachodnich

• Infografika o Albanii
• Infografika o Bośni i Hercegowinie
• Infografika o Kosowie*
• Infografika o Czarnogórze
• Infografika o Macedonii Północnej
• Infografika o Serbii

(wszystkie infografiki opracowane przez Komisję Europejską)

Poprzednie szczyty

Ostatni szczyt UE – Bałkany Zachodnie odbył się w 2020 r. w trybie wirtualnym ze względu na pandemię Covid-19. Gospodarzem tego szczytu była Chorwacja, sprawująca wówczas prezydencję w Radzie.

• Szczyt UE – Bałkany Zachodnie (Zagrzeb, 6 maja 2020)

Wcześniejszy szczyt, z osobistym udziałem przywódców unijnych i zachodniobałkańskich, odbył się w 2018 r. w Sofii za prezydencji bułgarskiej.

• Szczyt UE – Bałkany Zachodnie (Sofia, 17 maja 2018)

* Użycie tej nazwy nie wpływa na stanowiska w sprawie statusu Kosowa i jest zgodne z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ 1244/1999 oraz z opinią Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Deklaracji niepodległości Kosowa.