Afganistan

Kryzys w Afganistanie

Po dekadach konfliktu, nawracających klęsk żywiołowych i wysokiego ubóstwa przejęcie władzy przez talibów w sierpniu 2021 r. dodatkowo nasiliło kryzys gospodarczy oraz zwiększyło brak bezpieczeństwa żywnościowego i powszechny niedostatek.

Działania i decyzje talibów doprowadziły do systematycznego i bulwersującego dyskryminowania kobiet i dziewcząt, a także dramatycznego pogorszenia sytuacji politycznej, gospodarczej, humanitarnej i stanu przestrzegania praw człowieka w Afganistanie.

Ponadto talibowie nie chcą ani nie potrafią skutecznie odpowiedzieć na obecność i działania grup terrorystycznych na terytorium Afganistanu.

W 2025 r. Afganistan nadal jest krajem doświadczającym jednego z największych kryzysów humanitarnych na świecie: pomocy humanitarnej potrzebuje ponad 22,9 mln osób, czyli ponad połowa ludności tego kraju. Obecnie 10 mln osób boryka się z drastycznym brakiem bezpieczeństwa żywnościowego, a 3,5 mln dzieci poniżej piątego roku życia jest poważnie niedożywionych.

Miliony ludzi w całym kraju nie mają dostępu do bezpiecznej wody, wystarczającej ilości żywności i odpowiedniej opieki zdrowotnej. Są przez to bardziej narażone na choroby i niedożywienie.

Afganistan nadal nie można zapewnić należytej ochrony kobietom, dzieciom, osobom o szczególnych potrzebach i grupom zmarginalizowanym.

Prawa kobiet w Afganistanie

Nigdzie w świecie prawa kobiet i dziewcząt nie zostały zakwestionowane w takim stopniu jak w Afganistanie. Obecna sytuacja powoduje duży niepokój o to, czy uda się utrzymać i wzmocnić liczne osiągnięcia Afganek z ostatnich dwóch dekad.

Talibowie wydali ponad 70 postanowień z licznymi ograniczeniami lub zakazami dotyczących:

uczęszczania dziewcząt do szkół średnich
ubioru (w tym zasad nakazujących kobietom zakrywanie ciała i twarzy w miejscach publicznych)
segregacji w miejscu pracy
swobody poruszania się kobiet bez męskiego opiekuna (mahrama)
dostępu kobiet do miejsc publicznych.

Zakaz kształcenia średniego doprowadził do tego, że 1,5 mln nastoletnich dziewcząt nie uczęszcza do szkoły.

Kobiety zostały też całkowicie wykluczone z systemu prawnego, który w praktyce został zlikwidowany: konstytucja z 2004 r. została zawieszona, a system prawny przestał być niezależny.

Pod koniec grudnia 2022 r. talibowie postanowili zakazać kobietom studiowania i pracy na rzecz organizacji pozarządowych. Postanowienia te są nie tylko dyskryminujące, ale mają też bezpośrednie, czasem groźne dla życia skutki, ponieważ brak pracowniczek humanitarnych utrudnia udzielanie pomocy najbardziej potrzebującym.

W sierpniu 2024 r. talibowie zakazali kobietom publicznych wypowiedzi.

UE przy wielu okazjach dawała jasno do zrozumienia, że jest zdeterminowana dalej wspierać kobiety i dziewczęta w Afganistanie, zgodnie ze swoimi wartościami i zasadami.

W konkluzjach z listopada 2022 r. Rada:

potępiła systematyczne odbieranie przez talibów kobietom i dziewczętom przysługujących im praw człowieka i podstawowych wolności
zaapelowała do wysokiego przedstawiciela, Komisji i państw członkowskich o istotne, ukierunkowane działania mające zaradzić tej sytuacji i zapewnić udział Afganek w dialogu politycznym dotyczącym Afganistanu
uznała wagę inicjatyw służących realizacji programu działań na rzecz kobiet, pokoju i bezpieczeństwa, takich jak ustanowienie wspieranego przez UE Forum Afgańskich Liderek.

Zobowiązanie UE na rzecz pokoju i stabilności w Afganistanie

W marcu 2023 r. Rada zatwierdziła konkluzje, w których potwierdziła zaangażowanie UE na rzecz pokoju i stabilności w Afganistanie oraz na rzecz wspierania ludności tego kraju.

Konkluzje te potwierdzają, jak istotne i aktualne są kryteria nakreślone w konkluzjach Rady z 15 września 2021 r. odnoszące się do polityki i działań mianowanego przez talibów rządu tymczasowego.

UE ponownie zaapelowała do talibów, aby w interesie Afgańczyków:

respektowali, chronili i realizowali wszystkie prawa człowieka oraz przeciwdziałali ich pogwałceniom i naruszeniom
ustanowili pluralistyczny i reprezentatywny rząd
zapobiegali wykorzystywaniu Afganistanu jako bazy dla terroryzmu, jego finansowania i eksportu
zapewnili swobodny i niedyskryminacyjny dostęp pomocy humanitarnej
nadal umożliwiali bezpieczne, pewne i uporządkowane podróże do i z Afganistanu.

UE podkreśliła też, że stabilny Afganistan jest ważny dla całej społeczności międzynarodowej – dla zapobiegania niestabilności w regionie, zagrożeniom terrorystycznym, przymusowym wysiedleniom i nieuregulowanej migracji.

Działania i decyzje talibów przyniosły Afgańczykom, zwłaszcza kobietom i dziewczętom, dramatyczne pogorszenie sytuacji politycznej, gospodarczej, humanitarnej i stanu przestrzegania praw człowieka.

Unii zależy jednak na kontynuowaniu pomocy, która pozwoliłaby złagodzić poważny kryzys humanitarny i społeczno-gospodarczy: dostarczaniu pomocy humanitarnej i wsparcia na zaspokojenie podstawowych potrzeb i na utrzymanie. Chce to robić w ramach podejścia opartego na zasadach – z zastrzeżeniem że kobiety będą mogły w konstruktywny sposób uczestniczyć w dostarczaniu pomocy i pozostawać jej beneficjentkami.

UE jest też gotowa jeszcze bardziej zwiększyć wsparcie dla sąsiadów i partnerów Afganistanu w regionie, aby zapobiec efektowi domina.

UE potwierdziła niezmienną wolę wspierania pełnego udziału wszystkich Afgańczyków – w tym kobiet i dziewcząt oraz osób należących do mniejszości etnicznych i religijnych – we wszystkich sferach życia w Afganistanie.

Wsparcie humanitarne dla narodu afgańskiego

Od 1994 r. UE zapewniła wsparcie humanitarne dla Afganistanu w wysokości około 2 mld euro. Pomoc humanitarna UE dla Afganistanu ma przede wszystkim:

pomagać w ratowaniu życia
zapewniać dostęp do podstawowych usług
budować odporność ludności na kryzysy.

W latach 2024–25 UE sfinansowała projekty humanitarne o wartości 320 mln euro.

Działania te obejmują przede wszystkim pilną pomoc żywnościową, opiekę zdrowotną i żywienie, edukację w sytuacjach nadzwyczajnych, dostęp do czystej wody i infrastruktury higieniczno-sanitarnej, schronienie i niespożywcze artykuły pierwszej potrzeby oraz zapewnianie ochrony, w tym rozminowywanie.

Pomoc humanitarna UE w Afganistanie jest przekazywana za pośrednictwem partnerów humanitarnych w terenie, takich jak agencje ONZ, organizacje międzynarodowe i organizacje pozarządowe. Finansowanie jest ściśle powiązane z zasadami niezależności, bezstronności i neutralności, tak by mogło trafiać do najbardziej potrzebujących Afgańczyków.

Aby ułatwić niesienie ratującej życie pomocy, od sierpnia 2021 r. za pomocą 41 lotów w ramach humanitarnego mostu powietrznego UE przetransportowała do Kabulu ponad 2240 ton artykułów pierwszej potrzeby.

Sankcje związane z Afganistanem

Sankcje nałożone na talibów

Rada objęła sankcjami tych, którzy stanowią zagrożenie dla pokoju, stabilności i bezpieczeństwa w Afganistanie. Są wśród nich talibowie i powiązane z nimi osoby i grupy.

Sankcje służą realizacji rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1988 (2011) i polegają na:

nałożeniu embarga na broń
zakazie świadczenia pomocy technicznej związanej z towarami i technologiami wojskowymi
zakazie podróżowania w przypadku osób fizycznych
zamrożeniu aktywów osób fizycznych i podmiotów.

Sankcje dotyczą obecnie 135 osób i 5 podmiotów.

Sankcje nałożone na ISIL (Daisz) i Al-Kaidę

20 września 2016 r. UE przyjęła specjalne ramy sankcyjne dotyczące ISIL/Daiszu i Al-Kaidy oraz osób, grup, przedsiębiorstw i podmiotów z nimi powiązanych.

Te autonomiczne sankcje unijne stanowią uzupełnienie sankcji, które wcześniej przyjęto w ramach tzw. unijnej listy terrorystów – przepisów UE wynikających z rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1373 (2001).

Sankcje UE polegają na:

zakazie podróżowania w przypadku osób fizycznych
zamrożeniu aktywów osób fizycznych i podmiotów.
zakazie udostępniania środków finansowych i zasobów gospodarczych osobom i podmiotom z listy sankcyjnej.

Sankcje te dotyczą teraz łącznie 15 osób i siedmiu grup.

Więcej informacji

Mechanizm reagowania na szczeblu politycznym w sytuacjach kryzysowych (IPCR)

Pomoc humanitarna

Dlaczego UE przyjmuje sankcje?

Delegatura Unii Europejskiej w Afganistanie (Europejska Służba Działań Zewnętrznych)