Σιδηροδρομικές μεταφορές

Διασυνδεσιμότητα και βιωσιμότητα των σιδηροδρόμων

Η ΕΕ διαθέτει ένα από τα πυκνότερα σιδηροδρομικά δίκτυα στον κόσμο, αν και τα εθνικά σιδηροδρομικά συστήματα διαφέρουν ανά την ΕΕ.

Στη δεκαετία του 1990 ξεκίνησε η διαδικασία βελτίωσης της συμβατότητας των εθνικών σιδηροδρομικών συστημάτων των κρατών μελών της ΕΕ, με τελικό στόχο την ανάπτυξη ενός αποτελεσματικού και ανταγωνιστικού σιδηροδρομικού δικτύου που θα καλύπτει ολόκληρη την ΕΕ — του ενιαίου ευρωπαϊκού σιδηροδρομικού χώρου.

Οι σιδηροδρομικές μεταφορές στην ΕΕ σε αριθμούς

Το 5,1% των επιβατικών μεταφορών στην ΕΕ πραγματοποιείται με σιδηροδρόμους.

Μόνο το 0,4% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στον τομέα των μεταφορών της ΕΕ προέρχεται από τις σιδηροδρομικές μεταφορές, γεγονός που τις καθιστά φιλικό προς το περιβάλλον μέσο μεταφοράς.

Μόνο το 1,9% της κατανάλωσης ενέργειας στον τομέα των μεταφορών στην ΕΕ μπορεί να αποδοθεί στις σιδηροδρομικές μεταφορές.

Για την ενίσχυση της σιδηροδρομικής πολιτικής της ΕΕ, η ΕΕ ενέκρινε τέσσερις δέσμες μέτρων για τους σιδηροδρόμους, με στόχο:

το άνοιγμα της αγοράς σιδηροδρομικών μεταφορών στον ανταγωνισμό
την αύξηση της διαλειτουργικότητας των εθνικών σιδηροδρομικών συστημάτων
τον καθορισμό πλαισίου για έναν ενιαίο ευρωπαϊκό σιδηροδρομικό χώρο

Οι τέσσερις δέσμες νομοθετικών μέτρων περιλαμβάνουν κοινές διατάξεις σχετικά με:

την απελευθέρωση της αγοράς σιδηροδρομικών μεταφορών
την αδειοδότηση σιδηροδρομικών επιχειρήσεων και την πιστοποίηση των μηχανοδηγών
τις απαιτήσεις ασφαλείας
τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Σιδηροδρόμων και ρυθμιστικών φορέων στον τομέα των σιδηροδρόμων σε κάθε κράτος μέλος
τα δικαιώματα των επιβατών στις σιδηροδρομικές μεταφορές

Τον Νοέμβριο του 2025 το Συμβούλιο κατέληξε επίσης σε προσωρινή συμφωνία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την εναρμόνιση, την απλούστευση και τον εξορθολογισμό της διαχείρισης της διαθέσιμης χωρητικότητας των αμαξοστοιχιών στο σιδηροδρομικό δίκτυο της ΕΕ, τόσο εντός κάθε κράτους μέλους όσο και διασυνοριακά.

Ενιαίος ευρωπαϊκός σιδηροδρομικός χώρος

Ο ενιαίος ευρωπαϊκός σιδηροδρομικός χώρος είναι ένα πανευρωπαϊκό σύστημα σιδηροδρομικών δικτύων που αποσκοπεί να καταστήσει δυνατή την επέκταση του τομέα των σιδηροδρόμων με βάση τον ανταγωνισμό, την τεχνική εναρμόνιση και την από κοινού ανάπτυξη διασυνοριακών συνδέσεων, μέσω:

ανοίγματος και αναδιάρθρωσης της σιδηροδρομικής αγοράς
αύξησης της ανταγωνιστικότητας και θέσπισης ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις
ανάπτυξης των υποδομών ώστε να διασφαλίζεται η διαλειτουργικότητα
βελτίωσης της αποδοτικότητας όσον αφορά τη χρήση και την ασφάλεια των υποδομών
εξασφάλισης δίκαιης τιμολόγησης για τους καταναλωτές

Βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα

Στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τον Δεκέμβριο του 2020 τη στρατηγική της για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα. Η στρατηγική σκιαγραφεί τους στόχους της ΕΕ για τον τομέα των μεταφορών τις επόμενες δεκαετίες: να καταστεί η κινητικότητα πράσινη, έξυπνη και ανθεκτική. Για τον τομέα των σιδηροδρόμων ζητείται, στο πλαίσιο της στρατηγικής, διπλασιασμός των σιδηροδρόμων υψηλής ταχύτητας έως το 2030 στην ΕΕ.

Τον Ιούνιο του 2021 το Συμβούλιο ενέκρινε συμπεράσματα επί του θέματος. Το Συμβούλιο εξέφρασε την ικανοποίησή του για τη στρατηγική της Επιτροπής, δήλωσε ότι συμμερίζεται το φιλόδοξο όραμά της για τον τομέα των μεταφορών και τη συμβολή της στη βιωσιμότητα για τα επόμενα χρόνια και δεκαετίες.

Στρατηγική για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα — Έκδοση συμπερασμάτων του Συμβουλίου (δελτίο Τύπου, 3 Ιουνίου 2021)

Τον Ιούνιο του 2021 το Συμβούλιο εξέδωσε επίσης συμπεράσματα για τους σιδηροδρόμους. Οι υπουργοί της ΕΕ τόνισαν την ανάγκη περαιτέρω ανάπτυξης των σιδηροδρομικών μεταφορών επιβατών και εμπορευμάτων στην ΕΕ. Τόνισαν επίσης ότι είναι σημαντικό να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα των σιδηροδρόμων έναντι κρίσεων και να συνεχισθούν οι επενδύσεις στη διαλειτουργικότητα των εθνικών συστημάτων και στην ενίσχυση της συνδεσιμότητας.

Οι σιδηρόδρομοι στην πρώτη γραμμή της έξυπνης και βιώσιμης κινητικότητας — Έκδοση συμπερασμάτων του Συμβουλίου (δελτίο Τύπου, 3 Ιουνίου 2021)

Στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων για τον οικολογικό προσανατολισμό των εμπορευματικών μεταφορών, η Επιτροπή υπέβαλε την πρότασή της σχετικά με τη χρήση της χωρητικότητας των σιδηροδρομικών υποδομών στις 11 Ιουλίου 2023. Η πρωτοβουλία αυτή περιλαμβάνει μέτρα που αποσκοπούν στην καλύτερη διαχείριση, τον συντονισμό και, ως εκ τούτου, την αύξηση της χωρητικότητας των σιδηροδρόμων. Το Συμβούλιο καθόρισε τη διαπραγματευτική του θέση επί της πρότασης τον Ιούνιο του 2024 και διαπραγματεύεται επί του παρόντος την τελική μορφή της πρότασης με το Κοινοβούλιο.

Δέσμη πράξεων για τον οικολογικό προσανατολισμό των εμπορευματικών μεταφορών: Το Συμβούλιο καθόρισε τη θέση του σχετικά με την αποτελεσματικότερη διαχείριση της χωρητικότητας και της κυκλοφορίας των σιδηροδρομικών υποδομών (δελτίο Τύπου, 18 Ιουνίου 2024)

Μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη»

Η σιδηροδρομική πολιτική της ΕΕ υποστηρίζεται από σειρά χρηματοδοτικών προγραμμάτων, συμπεριλαμβανομένου του Μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη», ο οποίος χρηματοδοτεί στρατηγικά επενδυτικά έργα στους τομείς των μεταφορών, της ψηφιακής τεχνολογίας και της ενέργειας.

Ο κανονισμός εφαρμόζεται αναδρομικά από την 1η Ιανουαρίου 2021. Ο τομέας των μεταφορών θα λάβει το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης (περίπου 25 δισ. ευρώ από τα 33 δισ. ευρώ), εκ των οποίων μακράν το μεγαλύτερο μερίδιο θα διατεθεί στις σιδηροδρομικές μεταφορές.

Εγκρίθηκε από το Συμβούλιο ο μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη» 2.0, το εμβληματικό πρόγραμμα της ΕΕ (δελτίο Τύπου, 14 Ιουνίου 2021)

Ασφάλεια και δικαιώματα των επιβατών

Οι σιδηρόδρομοι της ΕΕ είναι από τους ασφαλέστερους στον κόσμο. Για την κυκλοφορία τρένων στο ευρωπαϊκό δίκτυο, κάθε σιδηροδρομική εταιρεία πρέπει να πληροί τα εναρμονισμένα πρότυπα ασφάλειας που ορίζει η νομοθεσία της ΕΕ.

Ρόλος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Σιδηροδρόμων

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Σιδηροδρόμων (ΕΟΣ) αναπτύσσει κοινές προσεγγίσεις για την ασφάλεια, σε στενή συνεργασία με τα ενδιαφερόμενα μέρη από τον σιδηροδρομικό τομέα, καθώς και με τις εθνικές αρχές, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη. Χάρη σε μια ειδική μονάδα ασφάλειας, ο ΕΟΣ παρακολουθεί και υποβάλλει εκθέσεις σχετικά με την ασφάλεια των σιδηροδρόμων στην ΕΕ.

Ευρωπαϊκός Οργανισμός Σιδηροδρόμων

Δικαιώματα των επιβατών

Το 2021 η ΕΕ αναθεώρησε τους κανόνες της σχετικά με τους επιβάτες σιδηροδρομικών γραμμών με σκοπό την καλύτερη προστασία των δικαιωμάτων των επιβατών, ιδιαίτερα των επιβατών με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα. Οι διατάξεις υποστηρίζουν επίσης την καθαρή κινητικότητα διευκολύνοντας τους ταξιδιώτες να μεταφέρουν τα ποδήλατά τους με τρένο.

Οι αναθεωρημένοι κανόνες υποχρεώνουν τις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις να εγκαθιστούν χώρους ποδηλάτων και να ενημερώνουν τους επιβάτες σχετικά με τη διαθέσιμη χωρητικότητα για τα ποδήλατα. Κατά γενικό κανόνα, θα πρέπει να υπάρχουν τουλάχιστον τέσσερις χώροι για ποδήλατα σε κάθε ευρωπαϊκό συρμό.

Οι νέοι κανόνες άρχισαν να ισχύουν τον Ιούνιο του 2021.