Skip to content

Digitale toekomst voor Europa

De digitale transitie is essentieel voor de economische ontwikkeling en strategische autonomie van de EU. De EU wil op een aantal beleids­terreinen de digitale toekomst van Europa mogelijk maken.

Uw leven online: hoe maakt de EU het gemakkelijker en veiliger voor u?

De Europese Unie werkt actief aan een betere digitale omgeving voor alle Europeanen. Ons digitale leven moet veilig en gemakkelijk zijn, met inachtneming van de fundamentele vrijheden.

Lees in onze feature story hoe de EU een gemeen­schappelijke eID creëert, regels wil voor een veilige en betrouwbare AI en het delen van gegevens voor medisch onderzoek vergemakkelijkt.

Een afbeelding met verschillende elementen van de digitale wereld. Onder meer van een vrouw die op een laptop werkt, en een hand die op een scherm klikt. De achtergrond is blauw en groen.

De digitale transitie in de EU

Digitale technologieën veranderen onze levens, van de manier waarop we communiceren tot hoe we leven en werken. Digitalisering zou oplossingen kunnen bieden voor veel van de uitdagingen waar Europa en Europeanen voor staan en biedt kansen zoals:

  • meer werkgelegenheid
  • beter onderwijs
  • groter concurrentievermogen en meer innovatie
  • klimaatverandering bestrijden en een groene transitie mogelijk maken

Sinds de COVID‑19-pandemie is digitalisering nog essentiëler geworden: zowel voor het economisch herstel als voor de veerkracht van de Europese gezondheids- en zorgsector. De digitalisering heeft de EU een extra impuls gegeven om de technologische transitie te versnellen door e‑gezondheid en sleutel­technologieën zoals cloud­computing, kwantum­technologieën en high-performance computing te stimuleren.

Om onze samenlevingen en economieën voor te bereiden op het digitale tijdperk, wil de EU een veilige digitale ruimte voor burgers en bedrijven creëren die inclusief is en voor iedereen toegankelijk. Hierdoor wordt een digitale transformatie mogelijk die de Europese waarden en grondrechten, evenals de veiligheid van de burgers beschermt. Tegelijkertijd wordt ook de digitale soevereiniteit van Europa versterkt.

Traject naar het digitale decennium is een EU-beleidsprogramma voor de digitale transformatie. Het bevat specifieke digitale streefdoelen en mijlpalen die in 2030 moeten zijn bereikt. Het geeft voorrang aan digitale vaardigheden en onderwijs en omvat 4 deelgebieden: vaardigheden, bedrijfsleven, overheid en infrastructuur.

Voornaamste beleidsterreinen van de digitale strategie van de EU

De EU probeert de digitale transformatie op verschillende beleidsterreinen te verwezenlijken.

Digitaal decennium

In maart 2021 presenteerde de Commissie het digitaal kompas met een visie en doelstellingen voor de periode tot 2030 om de digitalisering in de EU te bevorderen. De strategie omvat een voorstel voor het beleidsprogramma "Traject naar het digitale decennium", dat het governance­kader vaststelt om de digitale doelstellingen uiterlijk in 2030 te verwezenlijken.

De Raad nam het programma op 8 december 2022 aan.

Een oudere vrouw, omringd door abstracte data- en netwerkkabels, die digitale connectiviteit en digitalisering symboliseren, glimlacht naar een tablet.
"Traject naar het digitale decennium"

"Traject naar het digitale decennium"

Europese verklaring over digitale rechten en beginselen

In het kader van het digitaal kompas wil de EU een Europese verklaring over digitale rechten en beginselen aannemen. Doel van de verklaring is de rechten van burgers in de digitale ruimte te definiëren en te voorzien in een raamwerk van beginselen waaraan de EU en de lidstaten zich bij de digitale transformatie zullen houden.

In december 2021 bespraken de EU‑ministers van Telecommunicatie het Commissie­voorstel. Ze schaarden zich ten volle achter de verklaring, die duidelijk moet maken dat online dezelfde grondrechten gelden als offline.

De onderhandelingen tussen de drie EU-instellingen over de verklaring werden op 14 november 2022 afgerond. De Raad nam de verklaring op 5 december 2022 aan.

Op 20 oktober 2023 keurde de Raad conclusies goed over digitale empowerment ter bescherming en handhaving van de grondrechten in het digitale tijdperk.

Illustratie: Naar een digitaal Europa
Naar een digitaal Europa (Infographic)

Naar een digitaal Europa (Infographic)

Digitale diensten

Online­platforms vormen een belangrijk onderdeel van de digitale markt en economie van de EU. De EU‑lidstaten onderkennen dat de regels voor digitale diensten moeten worden verbeterd, gemoderniseerd en verduidelijkt om:

  • de veiligheid van gebruikers online te garanderen
  • innovatieve digitale bedrijven te laten groeien

Het wettelijk kader in de EU voor digitale diensten is sinds de richtlijn inzake elektronische handel uit 2000 niet gewijzigd. In de tussentijd zijn digitale technologieën, bedrijfs­modellen en diensten sneller dan ooit veranderd.

Met het pakket digitale diensten zorgt de EU voor de noodzakelijke regulering van de digitale ruimte. Het bevat 2 wetgevings­besluiten met maatregelen om gebruikers te beschermen en tegelijkertijd innovatie in de digitale economie te ondersteunen.

De wet digitale diensten (DSA) omvat nieuwe regels voor de bescherming van de grond­rechten van EU-burgers online. Deze is op 16 november 2022 in werking getreden.

De wet digitale markten (DMA) brengt, door het reguleren van "bigtech", een gelijk speelveld voor EU‑bedrijven tot stand. Deze is op 1 november 2022 in werking getreden.

Data-economie

Naarmate de technologie evolueert, worden steeds meer gegevens beschikbaar. De Raad streeft naar een eengemaakte markt voor gegevens die strookt met de gemeenschappelijke waarden van de EU, waardoor meer gegevens over sectoren en grenzen heen kunnen worden gedeeld en hergebruikt.

De Europese Commissie stelde een Europese data­strategie voor die de digitale transformatie in de komende 5 jaar moet bevorderen. Tijdens de buitengewone Europese Raad van oktober 2020 verwelkomden de leiders die strategie, die de ambities om een echte Europese concurrerende data-economie op te bouwen ondersteunt en tegelijkertijd de Europese waarden en een hoog niveau van gegevens­beveiliging, gegevens­bescherming en privacy waarborgt.

Een belangrijk onderdeel van de Europese data­strategie is de data­governance­verordening (DGA), waarmee de EU ervoor wil zorgen dat meer gegevens beschikbaar worden voor hergebruik in andere sectoren en lidstaten.

De verordening moet solide mechanismen opzetten om ervoor zorgen dat het vertrouwen in gegevens­bemiddelings­diensten toeneemt en data-altruïsme in de hele EU bevorderen. Ook zal de verordening cruciaal zijn om EU‑brede inter­operabele data­ruimten tot stand te brengen in strategische sectoren zoals energie, mobiliteit en gezondheid.

Op 16 mei 2022 keurde de Raad data­governance­verordening de goed.

De Raad werkt ook aan een verordening over geharmoniseerde regels voor eerlijke toegang tot en eerlijk gebruik van gegevens (datawet).

Dit Commissievoorstel is vooral bedoeld om de waarde van data eerlijk te verdelen onder de actoren in de data-economie, en de toegang tot en het gebruik van data te bevorderen.

De Raad en het Europees Parlement bereikten op 27 juni 2023 een voorlopig akkoord over de data­verordening.

De Raad wil vaart zetten achter de digitale transitie en de overgang naar slimmere mobiliteit in de EU. Daarom wordt de richtlijn over dit onderwerp uit 2010 herzien met een nieuw kader voor de uitrol van intelligente vervoers­systemen (IVS-kader).

De herziene richtlijn moet de beschikbaarheid en de interoperabiliteit verbeteren van de digitale gegevens die diensten, zoals multimodale routeplanners en navigatiesystemen, ondersteunen. Zo moet het mogelijk worden om informatie te delen tussen auto's en weginfrastructuur, bijvoorbeeld over onverwachte gebeurtenissen zoals een verkeers­opstopping. De nieuwe richtlijn werd op 23 oktober 2023 door de Raad aangenomen.

Digitale belasting

Digitale diensten zijn voor de bestaande belasting­stelsels een groeiende uitdaging geworden. De huidige internationale belasting­regels zijn gemaakt voor bedrijven met een fysieke aanwezigheid in een land. Als gevolg daarvan worden winsten uit digitale activiteiten vaak niet belast in het land waar de winst wordt gegenereerd.

De belastingstelsels van de lidstaten worden momenteel aangepast aan het digitale tijdperk. De EU speelt hierbij een belangrijke rol, vooral bij de onderhandelingen binnen de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling, en streeft naar een lange­termijn­oplossing op basis van een wereldwijde consensus. De Raad blijft intussen bereid oplossingen op EU‑niveau te onderzoeken indien het vooruitzicht op een mondiale oplossing uitblijft.

Artificiële intelligentie

Artificiële intelligentie (AI) kan bijdragen tot een meer innovatieve, efficiënte, duurzame en concurrerende economie en tegelijkertijd de veiligheid, het onderwijs en de gezondheids­zorg voor de burgers verbeteren. Ze helpt ook in de strijd tegen de klimaat­verandering. De Raad steunt de ontwikkeling van AI-technologie, maar onderkent de potentiële risico's en pleit voor een ethische en mens­gerichte benadering.

In oktober 2020 verzocht de Europese Raad de Commissie:

  • manieren voor te stellen om tot meer Europese en nationale publieke en particuliere investeringen in AI te komen, zowel wat onderzoek en innovatie als wat uitrol betreft
  • te zorgen voor een betere coördinatie en voor meer op excellentie gebaseerde netwerken en synergieën tussen Europese onderzoeks­centra
  • een duidelijke, objectieve definitie te geven van "AI-systemen met een hoog risico"

In april 2021 publiceerde de Commissie een voorstel voor geharmoniseerde regels betreffende artificiële intelligentie (AI-verordening) en een gecoördineerd plan met een reeks gezamenlijke acties voor de Commissie en de lidstaten. Deze regels moeten het vertrouwen in AI vergroten en de ontwikkeling en actualisering van AI-technologie bevorderen.

De Raad besprak het voorstel in oktober 2021 en wees daarbij enerzijds op de aanzienlijke maatschappelijke en economische voordelen van AI, en anderzijds op de noodzaak de privacy en veiligheid te waarborgen.

De Raad bepaalde zijn standpunt over de nieuwe AI-regels op 6 december 2022.

Na maanden onderhandelen en een 3 dagen durende "gespreksmarathon" bereikten de Raad en het Parlement op 9 december 2023 een voorlopig akkoord over de nieuwe wetgeving.

Op 23 april en 21 mei 2024 werd de definitieve tekst respectievelijk door het Parlement en de Raad goedgekeurd. De AI-wet moet van toepassing zijn vanaf 2026.

Meer banen in AI

In 2025 zouden er wereldwijd 60 miljoen nieuwe banen kunnen zijn gecreëerd door AI en robotica.

Connectiviteit

De COVID‑19-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat er in de hele EU behoefte is aan snelle en wijdverbreide connectiviteit om alle Europeanen toegang te geven tot digitale technologie. De EU heeft connectiviteits­doelen gesteld voor 2025:

  • gigabit­connectiviteit voor alle belangrijke sociaal-economische actoren
  • ononderbroken 5G-dekking in alle stedelijke gebieden en belangrijke vervoers­trajecten over land
  • toegang tot connectiviteit met minstens 100 megabit/s voor alle Europese huishoudens

De algemene doelstelling van de EU is geharmoniseerde regels voor connectiviteits­diensten te ontwikkelen. Enkele acties die reeds zijn uitgevoerd:

  • ondersteuning van draadloze netwerken, zoals 5G
  • geen roamingkosten meer in de EU

In april 2022 wijzigde de EU de regels voor roaming binnen de EU. Daardoor kunnen mensen zonder extra kosten ook in andere EU-landen blijven bellen, berichten sturen of surfen op internet. De nieuwe regels gelden tot 2032.

Cyberbeveiliging

Nu cyberdreigingen en -criminaliteit steeds talrijker en geraffineerder worden, tracht de EU haar respons­capaciteit te verbeteren en de integriteit, beveiliging en veerkracht van digitale infrastructuur, communicatie­netwerken en -diensten te handhaven. Een krachtigere respons kan zorgen voor meer vertrouwen in digitale technologie en voor de bescherming van een veilige, open en beveiligde cyber­ruimte. Op de buitengewone Europese Raad in oktober 2020 riepen de EU‑leiders ertoe op de EU beter te wapenen tegen cyberdreigingen en een beveiligde communicatie­omgeving te scheppen, met name via kwantum­encryptie. Ook moet de toegang tot data voor justitiële en rechts­handhavings­doeleinden worden verzekerd.

Steeds meer misdadigers gebruiken technologie om strafbare feiten te plannen en te plegen, en daarom worden de autoriteiten in de strijd tegen criminaliteit steeds afhankelijker van elektronisch bewijs­materiaal. De EU beraadt zich nu op nieuwe regels om de toegang tot elektronisch bewijs­materiaal te versoepelen en te versnellen.

Europese digitale identificatie (eID)

De Europese Raad riep in oktober 2020 op tot de ontwikkeling van een EU‑breed kader voor beveiligde openbare elektronische identificatie (eID), dat ook interoperabele digitale handtekeningen zou omvatten. Dit zou mensen controle geven over hun online-identiteit en -gegevens, en toegang mogelijk maken tot openbare, particuliere en grens­overschrijdende digitale diensten.

In juni 2021 kwam de Commissie met een voorstel voor een verordening betreffende de Europese eID. Het voorstel omvat de ontwikkeling van een Europese digitale portemonnee in de vorm van een app die het veilig opslaan, beheren en delen van documenten mogelijk maakt.

De Raad bepaalde op 6 december 2022 zijn standpunt over de eID-onderhandelingen. De Raad wil maken dat de Europese digitale portemonnee zeer veilig is, de privacy van gegevens eerbiedigt en gratis is voor iedereen.

Op 29 juni 2023 bereikten de Raad en het Parlement overeenstemming over de eID-verordening.

Digitalisering van justitie

De rechtsstelsels van de lidstaten verder digitaliseren kan de toegang tot de rechter voor burgers en bedrijven verbeteren, en kan gerechtelijke procedures doeltreffender en efficiënter maken.

Sommige EU-landen zijn al begonnen met het gebruik van digitale instrumenten op justitie­gebied, zoals:

  • digitale gerechtelijke procedures
  • e-communicatie tussen de partijen
  • elektronische verzending van documenten
  • video­zittingen en -vergaderingen

De lidstaten moeten in gerechtelijke procedures meer gebruikmaken van digitale instrumenten, maar zonder afbreuk te doen aan grond­beginselen als de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van gerechten.

Op 8 december 2023 heeft de Raad de verordening betreffende de digitalisering van grensoverschrijdende justitiële samenwerking en de toegang tot de rechter en een begeleidende richtlijn aangenomen die de elektronische communicatie in het kader van procedures voor grensoverschrijdende justitiële samenwerking in burgerlijke, handels- en strafzaken zal vergemakkelijken.

De EU-ministers van Justitie hebben onlangs ook een strategie voor e-justitie (2024-2028) goedgekeurd. Deze moet de lidstaten sturen bij de uitvoering van een breed scala aan wetgevings- en andere initiatieven om het digitaliserings­proces en het gebruik van digitale diensten op het gebied van justitie te versnellen.

Digitale informatie-uitwisseling

Om de digitale uitwisseling van informatie in terrorismezaken tussen nationale autoriteiten en Eurojust te verbeteren, heeft de EU in december 2021 een voorstel voor nieuwe wetgeving ingediend.

De lidstaten zullen Eurojust moeten inlichten over straf­onderzoeken naar terroristische misdrijven zodra dit soort zaken naar de gerechtelijke instanties wordt verwezen. Het voorstel:

  • creëert een modern, digitaal dossierbeheer­systeem dat deze informatie opslaat en kruiscontrole mogelijk maakt
  • maakt Eurojust bevoegd om verbanden tussen transnationale onderzoeken en vervolgingen in terrorismezaken beter op te sporen en de lidstaten proactief te informeren over de gevonden verbanden
  • zorgt voor een beveiligd digitaal communicatie­kanaal tussen de lidstaten en Eurojust
  • geeft bij Eurojust gedetacheerde verbindings­magistraten toegang tot het dossierbeheer­systeem en vereenvoudigt zo de samenwerking met derde landen

Op 18 september 2023 nam de Raad de verordening aan.

Zie ook

Onderwerpen