Επαρκείς κατώτατοι μισθοί στην ΕΕ
Η ΕΕ επιδιώκει να βελτιώσει τις συνθήκες εργασίας και διαβίωσης των πολιτών θεσπίζοντας πλαίσιο για επαρκείς κατώτατους μισθούς στην Ευρώπη.
Η ΕΕ έχει θεσπίσει νέους ενωσιακούς κανόνες που προωθούν επαρκείς νόμιμους κατώτατους μισθούς στην Ευρώπη και συμβάλλουν στην επίτευξη βελτιωμένων συνθηκών εργασίας και διαβίωσης των εργαζομένων στην Ευρώπη.
Το τελικό κείμενο της οδηγίας για επαρκείς κατώτατους μισθούς εκδόθηκε από το Συμβούλιο στις 4 Οκτωβρίου 2022.
Πώς μπορούν να αποβούν επωφελείς οι ενωσιακοί κανόνες για τους κατώτατους μισθούς;
Στην ΕΕ συνολικά υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την κάλυψη των εργαζομένων από συλλογικές συμβάσεις και το ύψος των κατώτατων μισθών. Αυτό οφείλεται εν μέρει στα πολύ διαφορετικά μοντέλα της αγοράς εργασίας και στα διαφορετικά επίπεδα εισοδημάτων ανάμεσα στα κράτη μέλη.
Η νέα οδηγία για επαρκείς κατώτατους μισθούς αποσκοπεί στο να συμβάλλει στην επίτευξη αξιοπρεπών συνθηκών εργασίας και διαβίωσης για τους εργαζομένους στην Ευρώπη.
Δίκαιοι όροι εργασίας
Οι εργαζόμενοι έχουν δικαίωμα σε δίκαιους μισθούς που να επιτρέπουν αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης. Αυτό αναφέρεται ρητά στην αρχή 6 του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, στο κεφάλαιο 2, το οποίο καλύπτει τους δίκαιους όρους εργασίας.
Ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων αποτελεί κοινή διακήρυξη των επικεφαλής των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, που δεσμεύονται να εφαρμόσουν 20 αρχές στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής.
Κοινωνικός διάλογος και συμμετοχή των εργαζομένων
Οι εργαζόμενοι —ή οι εκπρόσωποί τους— έχουν δικαίωμα έγκαιρης ενημέρωσης και διαβούλευσης για ζητήματα που τους αφορούν. Αυτή είναι η αρχή 8 του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, επίσης στο κεφάλαιο 2.
Πώς οι νέοι κανόνες της ΕΕ διασφαλίζουν καλύτερη και αποτελεσματικότερη προστασία με τη μορφή κατώτατου μισθού
Η οδηγία θέσπισε νέους κανόνες της ΕΕ σχετικά με:
- διαδικασίες για τον καθορισμό και την επικαιροποίηση της επάρκειας των νόμιμων κατώτατων μισθών
- την προώθηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων για τον καθορισμό των μισθών
- την πραγματική πρόσβαση σε προστασία με τη μορφή κατώτατου μισθού των εργαζομένων που δικαιούνται κατώτατο μισθό βάσει της εθνικής νομοθεσίας
Επάρκεια των νόμιμων κατώτατων μισθών
Τα κράτη μέλη με νόμιμους κατώτατους μισθούς καλούνται να θεσπίσουν ένα πλαίσιο για τον καθορισμό και την επικαιροποίηση αυτών των κατώτατων μισθών σύμφωνα με ένα σύνολο σαφών κριτηρίων.
Ο κατώτατος μισθός θα επικαιροποιείται τουλάχιστον ανά διετία (ή το αργότερο ανά τετραετία για τις χώρες που χρησιμοποιούν μηχανισμό αυτόματης τιμαριθμικής αναπροσαρμογής).
Ωστόσο, η οδηγία δεν προβλέπει συγκεκριμένο επίπεδο κατώτατου μισθού το οποίο πρέπει να επιτύχουν τα κράτη μέλη.
Προώθηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων για τον καθορισμό των μισθών
Η ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων είναι ένας τρόπος να καταπολεμηθεί η φτώχεια των εργαζομένων και να βελτιωθούν οι συνθήκες εργασίας. Έχει παρατηρηθεί ότι οι χώρες με υψηλό ποσοστό κάλυψης από συλλογικές διαπραγματεύσεις τείνουν να έχουν μικρότερο ποσοστό χαμηλόμισθων εργαζομένων και υψηλότερους κατώτατους μισθούς από ό,τι οι χώρες με χαμηλό ποσοστό κάλυψης από συλλογικές διαπραγματεύσεις.
Ένας από τους στόχους της οδηγίας είναι η αύξηση του αριθμού των εργαζομένων που καλύπτονται από συλλογικές διαπραγματεύσεις για τον καθορισμό των μισθών. Για να επιτύχουν αυτό τον στόχο, τα κράτη μέλη θα πρέπει να προωθήσουν την ικανότητα των κοινωνικών εταίρων να συμμετέχουν σε συλλογικές διαπραγματεύσεις.
Τα κράτη μέλη με κάλυψη από συλλογικές διαπραγματεύσεις κάτω του 80% θα πρέπει να καταρτίσουν σχέδιο δράσης για την προώθηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων. Στο σχέδιο δράσης θα πρέπει να καθορίζονται σαφές χρονοδιάγραμμα και συγκεκριμένα μέτρα για τη σταδιακή αύξηση του ποσοστού κάλυψης από συλλογικές διαπραγματεύσεις.
Τι είναι οι συλλογικές διαπραγματεύσεις;
Οι συλλογικές διαπραγματεύσεις είναι η διαδικασία κατά την οποία οι εργαζόμενοι, μέσω των εκπροσώπων τους, διαπραγματεύονται συμβάσεις με τους εργοδότες ή τις οργανώσεις εργοδοτών τους για τον καθορισμό των όρων απασχόλησής τους, μεταξύ των οποίων:
- η αμοιβή και οι παροχές
- το ωράριο και η άδεια
- οι πολιτικές για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία
Πραγματική πρόσβαση στην προστασία με τη μορφή κατώτατου μισθού
Το κείμενο ορίζει ότι τα κράτη μέλη θα λάβουν μέτρα για να ενισχύσουν την πραγματική πρόσβαση των εργαζομένων σε προστασία με τη μορφή νόμιμου κατώτατου μισθού. Προς τον σκοπό αυτό, τα μέτρα περιλαμβάνουν:
- ελέγχους από τις επιθεωρήσεις εργασίας
- εύκολη πρόσβαση σε πληροφορίες για την προστασία με τη μορφή κατώτατου μισθού
- ανάπτυξη της ικανότητας των αρχών επιβολής να αναλαμβάνουν δράση κατά των μη συμμορφούμενων εργοδοτών
Συλλογή και αναφορά δεδομένων
Τα κράτη μέλη πρέπει να παρακολουθούν την κάλυψη και την επάρκεια των κατώτατων μισθών. Επιπλέον, θα τους ζητηθεί να υποβάλλουν ανά διετία έκθεση στην Επιτροπή σχετικά με:
- το ποσοστό κάλυψης από συλλογικές διαπραγματεύσεις
- το ύψος του νόμιμου κατώτατου μισθού
- το ποσοστό των εργαζομένων που καλύπτονται από τον νόμιμο κατώτατο μισθό
Τα κράτη μέλη στα οποία η προστασία με τη μορφή κατώτατου μισθού παρέχεται αποκλειστικά με συλλογικές συμβάσεις υποβάλλουν εκθέσεις σχετικά με τα χαμηλότερα επίπεδα απολαβών που καθορίζονται από τις εν λόγω συλλογικές συμβάσεις και σχετικά με τους μισθούς όσων δεν καλύπτονται από αυτές. Η Επιτροπή θα αναλύει αυτά τα δεδομένα και θα υποβάλλει εκθέσεις στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Στο πλαίσιο του Συμβουλίου
Η πρόταση οδηγίας σχετικά με επαρκείς κατώτατους μισθούς στην ΕΕ, υποβλήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στους δύο συννομοθέτες, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, τον Οκτώβριο του 2020.
Στο Συμβούλιο, ο φάκελος εξετάστηκε από την Ομάδα «Κοινωνικά θέματα» που ασχολείται με όλο το νομοθετικό έργο που αφορά την απασχόληση και την κοινωνική πολιτική.
Πρόταση οδηγίας για επαρκείς κατώτατους μισθούς
Στη διάρκεια της γερμανικής Προεδρίας, η Προεδρία και η Επιτροπή παρείχαν πληροφορίες σχετικά με την πρόταση οδηγίας για επαρκείς κατώτατους μισθούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πραγματοποιήθηκε σύντομη συζήτηση με θέμα την οδηγία κατά τη σύνοδο του Συμβουλίου Απασχόλησης και Κοινωνικής Πολιτικής τον Δεκέμβριο του 2020.
Έκθεση προόδου με θέμα την οδηγία για επαρκείς κατώτατους μισθούς
Η πορτογαλική Προεδρία ενημέρωσε τους υπουργούς για την πορεία των εργασιών όσον αφορά την οδηγία για επαρκείς κατώτατους μισθούς. Οι υπουργοί είχαν επίσης την ευκαιρία να ανταλλάξουν απόψεις σχετικά με βελτιώσεις και κρίσιμα στοιχεία της πρότασης.
Στο επίκεντρο των συζητήσεων ήταν τα ακόλουθα θέματα:
- εισαγωγή του όρου «προώθηση» και αντικατάσταση της λέξης «καθορισμός»
- οι ανησυχίες των κρατών μελών ότι η οδηγία αυτή θα δημιουργήσει ατομικά δικαιώματα για τους εργαζόμενους
- ειδικοί κανόνες για τους ναυτικούς (που καλύπτονται από τη σύμβαση ναυτικής εργασίας)
- προστασία με τη μορφή κατώτατου μισθού μέσω συλλογικών διαπραγματεύσεων έναντι της προστασίας με νόμιμους κατώτατους μισθούς
Χάρη στις συζητήσεις αυτές προσδιορίστηκε μια πιθανή μελλοντική πορεία για περαιτέρω διαπραγματεύσεις με σκοπό την επίτευξη συμφωνίας.
Το Συμβούλιο εγκρίνει τη θέση του (γενική προσέγγιση)
Οι εργασίες της σλοβενικής Προεδρίας βασίστηκαν στην ικανοποιητική πρόοδο που σημειώθηκε κατά τη διάρκεια των Προεδριών των δύο εταίρων της στην τριάδα Προεδριών, της Γερμανίας και της Πορτογαλίας, όπως αναφέρεται στην έκθεση προόδου της πορτογαλικής Προεδρίας.
Η σλοβενική Προεδρία υπέβαλε στην Ομάδα «Κοινωνικά θέματα» τέσσερις διαδοχικές συμβιβαστικές προτάσεις, οι οποίες συζητήθηκαν σε συνεδριάσεις της Ομάδας που διήρκεσαν έξι ολόκληρες ημέρες και σε πολλές διμερείς συζητήσεις σε όλα τα επίπεδα.
Στο επίκεντρο των συζητήσεων ήταν τα ακόλουθα θέματα:
- διασφάλιση της αρμοδιότητας των κρατών μελών για τον καθορισμό κατώτατων μισθών
- ανησυχίες των αντιπροσωπιών σχετικά με τα διαφορετικά εθνικά εργασιακά μοντέλα και συστήματα καθορισμού των μισθών
- διαφορετικές προσεγγίσεις για την επίτευξη επάρκειας
- η έμφαση που δίνεται στην προώθηση της επάρκειας και των συλλογικών διαπραγματεύσεων
- επιδίωξη του στόχου όχι μόνο δίκαιων αλλά και αξιοπρεπών κατώτατων μισθών
- προτίμηση για τη δυνατότητα των κρατών μελών να επιλέγουν ελεύθερα τις ενδεικτικές τιμές αναφοράς
- δυνατότητα υποχρέωσης υποβολής εκθέσεων όχι ετησίως, αλλά ανά διετία
- ενημέρωση των εργαζομένων
Οι εργασίες επικεντρώθηκαν στην εξεύρεση συμβιβαστικών λύσεων στις ανησυχίες και στην επίτευξη ισορροπίας στο κείμενο, διατηρώντας τη στήριξη των κρατών μελών και το κείμενο κατάλληλα εξορθολογισμένο.
Κατά τη συνεδρίαση της ΕΜΑ στις 24 Νοεμβρίου 2021, ευρεία πλειοψηφία των αντιπροσωπιών υποστήριξε τις εργασίες της Προεδρίας.
Κατά τη σύνοδο του Συμβουλίου Απασχόλησης και Κοινωνικής Πολιτικής τον Δεκέμβριο, το Συμβούλιο κατέληξε σε γενική προσέγγιση σχετικά με το νομοθέτημα της ΕΕ για επαρκείς κατώτατους μισθούς στην ΕΕ. Οι υπουργοί υπογράμμισαν ότι ενώ το κείμενο αντιπροσωπεύει μια εύθραυστη ισορροπία μεταξύ των θέσεων των κρατών μελών, αποτυπώνει το κέντρο βάρους των θέσεων αυτών.
Προσωρινή συμφωνία Συμβουλίου και Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για το νέο νομοθέτημα της ΕΕ
Τον Ιούνιο του 2022 το Συμβούλιο κατέληξε σε προσωρινή συμφωνία σχετικά με την οδηγία για τους κατώτατους μισθούς, η οποία καθορίζει διαδικαστικό πλαίσιο για την προώθηση επαρκών κατώτατων μισθών στην ΕΕ, ειδικότερα δε για:
- την προώθηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων για τον καθορισμό των μισθών
- την προώθηση επαρκών επιπέδων νόμιμων κατώτατων μισθών
- τη βελτίωση της πραγματικής πρόσβασης όλων των εργαζομένων στην προστασία με τη μορφή κατώτατου μισθού
Η επιτευχθείσα συμφωνία επιβεβαιώθηκε από την ΕΜΑ και ακολούθησε τυπική ψηφοφορία τόσο στο Συμβούλιο όσο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Έγκριση του τελικού κειμένου της οδηγίας από το Συμβούλιο
Η οδηγία για επαρκείς κατώτατους μισθούς εκδόθηκε από το Συμβούλιο στις 4 Οκτωβρίου 2022.
Τα κράτη μέλη έχουν δύο έτη στη διάθεσή τους για να μεταφέρουν την οδηγία στο εθνικό τους δίκαιο.
Η κοινωνική διάσταση της ΕΕ
Η οδηγία για επαρκείς κατώτατους μισθούς αποτελεί μέρος της δέσμευσης της ΕΕ για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας των ανθρώπων στην ΕΕ.
Τον Μάιο του 2021 οι ηγέτες της ΕΕ συμφώνησαν να συνεχίσουν την εμβάθυνση της υλοποίησης του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο.
Οι εργασίες σχετικά με τη νομοθεσία της ΕΕ για την εργασία σε πλατφόρμες ή την ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων στα διοικητικά συμβούλια επιχειρήσεων αποτελούν επίσης μέρος της δέσμευσης της ΕΕ για μια ισχυρότερη κοινωνική Ευρώπη.
Προώθηση μιας ισχυρότερης κοινωνικής Ευρώπης (Ενημερωτικό γράφημα)
Τελευταία ενημέρωση: 4 Φεβρουαρίου 2025