Adekwatne wynagrodzenia minimalne w UE

UE wprowadziła nowe unijne przepisy promujące adekwatne ustawowe płace minimalne w Europie i pomagające europejskim pracownikom osiągnąć lepsze warunki pracy i życia.

Ostateczny tekst dyrektywy o adekwatnych wynagrodzeniach minimalnych został przyjęty przez Radę 4 października 2022 r.

Korzyści płynące z unijnych przepisów

Między państwami członkowskimi UE istnieją duże rozbieżności co do powszechności objęcia pracowników umowami zbiorowymi i co do poziomu wynagrodzeń minimalnych. Jest to spowodowane znacznymi różnicami w modelach rynku pracy i w poziomie dochodów w poszczególnych państwach członkowskich.

Nowa dyrektywa ma pomóc zapewnić pracownikom godne warunki pracy i życia w Europie.

Uczciwe warunki pracy

Pracownicy mają prawo do sprawiedliwego wynagrodzenia, które zapewnia godziwy poziom życia. Mówi o tym zasada nr 6 Europejskiego filaru praw socjalnych, zapisana w rozdziale 2, który dotyczy uczciwych warunków pracy.

Europejski filar praw socjalnych to wspólne zobowiązanie proklamowane przez szefów instytucji UE dotyczące wdrażania 20 zasad polityki społecznej.

Dialog społeczny i zaangażowanie pracowników

Pracownicy lub ich przedstawiciele mają prawo do uzyskiwania informacji i wyrażania swojej opinii w odpowiednim czasie w dotyczących ich kwestiach. To zasada nr 8 Europejskiego filaru praw socjalnych (również zapisana w rozdziale 2).

• Prawa socjalne w UE (podsumowanie informacyjne)
• 20 zasad Europejskiego filaru praw socjalnych (Komisja Europejska)

Lepsza i skuteczniejsza ochrona wynagrodzeń minimalnych

Dyrektywa wprowadza nowe unijne przepisy dotyczące:

• procedur ustalania i aktualizowania adekwatnego poziomu ustawowych wynagrodzeń minimalnych
• promowania rokowań zbiorowych w sprawie ustalania wynagrodzeń
• skutecznego dostępu do ochrony wynagrodzenia minimalnego dla pracowników uprawnionych do takiego wynagrodzenia na mocy prawa krajowego.

Adekwatność ustawowych wynagrodzeń minimalnych

Państwa członkowskie, w których obowiązują ustawowe wynagrodzenia minimalne, mają wprowadzić ramy pozwalające ustalać i aktualizować te wynagrodzenia minimalne na podstawie szeregu jasnych kryteriów.

Aktualizacje ustawowych wynagrodzeń minimalnych będą odbywać się co najmniej raz na dwa lata (lub nie rzadziej niż co cztery lata w przypadku państw, które stosują mechanizm automatycznej indeksacji).

Dyrektywa nie określa jednak konkretnego poziomu wynagrodzeń minimalnych, który państwa członkowskie miałyby zapewnić.

Promowanie rokowań zbiorowych w sprawie ustalania wynagrodzeń

Wzmocnienie rokowań zbiorowych jest sposobem zwalczania ubóstwa osób pracujących i poprawy warunków pracy. Zauważono, że w państwach, w których powszechnie stosowane są rokowania zbiorowe, odsetek pracowników nisko uposażonych jest niższy, a wynagrodzenia minimalne wyższe w porównaniu z państwami, w których rokowania zbiorowe nie są powszechne.

Jednym z celów dyrektywy jest zwiększenie liczby pracowników, których dotyczą takie rokowania. Dlatego państwa członkowskie powinny promować zdolność partnerów społecznych do angażowania się w rokowania zbiorowe.

Państwa członkowskie o zasięgu rokowań zbiorowych poniżej 80% powinny opracować plan działania na rzecz promowania takich rokowań. Plan działania powinien określać jasny harmonogram i konkretne środki mające na celu stopniowe zwiększanie zasięgu.

Czym są rokowania zbiorowe?

Rokowania zbiorowe to proces, w ramach którego pracownicy, za pośrednictwem swoich przedstawicieli, negocjują umowy z pracodawcami lub organizacjami pracodawców w celu określenia warunków zatrudnienia, w tym:

• płacy i świadczeń
• godzin pracy i urlopu
• strategii dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy.

Skuteczny dostęp do ochrony wynagrodzenia minimalnego

Dyrektywa przewiduje, że państwa członkowskie będą dążyć do ułatwienia tego dostępu pracownikom. Do działań podejmowanych w tym celu należą:

• kontrole przeprowadzane przez inspektoraty pracy
• łatwo dostępne informacje na temat ochrony wynagrodzenia minimalnego
• zwiększanie zdolności organów egzekwowania prawa do podejmowania działań przeciwko pracodawcom, którzy nie przestrzegają przepisów.

Gromadzenie danych i sprawozdawczość

Państwa członkowskie powinny monitorować zasięg i adekwatność minimalnych wynagrodzeń. Ponadto mają one składać Komisji co dwa lata sprawozdania dotyczące:

• wskaźnika zasięgu rokowań zbiorowych
• poziomu ustawowych wynagrodzeń minimalnych
• odsetka pracowników objętych tymi wynagrodzeniami.

Państwa członkowskie, w których ochrona wynagrodzenia minimalnego zapewniana jest wyłącznie za pomocą umów zbiorowych, będą musiały przekazywać informacje o najniższych stawkach wynagrodzeń określonych w tych umowach oraz o wynagrodzeniu osób, których umowy te nie dotyczą. Komisja będzie analizować te dane i składać Radzie i Parlamentowi Europejskiemu stosowne sprawozdania.

W Radzie

W październiku 2020 r. Komisja Europejska przedstawiła projekt dyrektywy o adekwatnych wynagrodzeniach minimalnych obu współprawodawcom – Radzie i Parlamentowi Europejskiemu.

W Radzie akt został przeanalizowany przez Grupę Roboczą do Spraw Społecznych, która zajmuje się wszystkimi pracami legislacyjnymi w dziedzinie zatrudnienia i polityki społecznej.

• Grupa Robocza do Spraw Społecznych (podsumowanie informacyjne)
• Wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych w Unii Europejskiej

Wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych

W czasie niemieckiego przewodnictwa w Radzie prezydencja i Komisja przedstawiły informacje na temat projektu dyrektywy w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych w Unii Europejskiej. Do krótkiej dyskusji na temat dyrektywy doszło podczas posiedzenia Rady ds. Zatrudnienia i Polityki Społecznej w grudniu 2020 r.

• Wideokonferencja ministrów zatrudnienia i spraw społecznych (3 grudnia 2020)
• Rada ds. Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Ochrony Konsumentów (14–15 czerwca 2021)
• Wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych – sprawozdanie z postępu prac

Dyrektywa w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych – sprawozdanie z postępu prac

Prezydencja portugalska poinformowała ministrów o stanie prac nad dyrektywą o adekwatnych wynagrodzeniach minimalnych. Ministrowie mieli też okazję wymienić poglądy na temat ulepszeń i kluczowych elementów projektu.

W dyskusjach skupili się na następujących elementach:

• wprowadzenie terminu „promowanie” i usunięcie słowa „ustalanie”
• obawy państw członkowskich dotyczące tego, że dyrektywa ta stworzy indywidualne uprawnienia pracowników
• szczegółowe przepisy dla marynarzy (objętych Konwencją o pracy na morzu)
• ochrona wynagrodzenia minimalnego w drodze rokowań zbiorowych a ochrona za pomocą ustawowych wynagrodzeń minimalnych.

Dyskusje te wytyczyły możliwy kierunek dalszych negocjacji prowadzących do porozumienia.

Rada przyjmuje stanowisko (podejście ogólne)

Prace podczas słoweńskiego przewodnictwa Rady bazowały na znacznych postępach poczynionych w czasie przewodnictwa Niemiec i Portugalii, czyli partnerów Słowenii z grupy trzech prezydencji, o czym była mowa w sprawozdaniu z postępu prac przygotowanym przez prezydencję portugalską.

Prezydencja słoweńska przedstawiła Grupie Roboczej do Spraw Społecznych cztery kolejne kompromisowe wersje projektu, które były omawiane podczas sześciu pełnych posiedzeń grupy roboczej oraz podczas wielu dwustronnych dyskusji na wszystkich szczeblach.

W dyskusjach tych skupiono się na następujących elementach:

• ochrona kompetencji państw członkowskich w zakresie ustalania wynagrodzeń minimalnych
• obawy delegacji wynikające z różnych krajowych modeli rynku pracy i systemów ustalania wynagrodzeń
• różne podejścia do osiągania adekwatności
• nacisk położony na promowanie adekwatności i rokowań zbiorowych
• dążenie do osiągnięcia celu polegającego na zapewnieniu nie tylko sprawiedliwych, ale także godnych wynagrodzeń minimalnych
• preferowanie możliwości swobodnego wyboru przez państwa członkowskie orientacyjnych wartości referencyjnych
• możliwość dopełniania obowiązku składania sprawozdań nie raz w roku, ale co dwa lata
• informowanie pracowników.

Prace skupiły się na szukaniu kompromisowych rozwiązań problemów i osiągnięciu równowagi w tekście, przy jednoczesnym utrzymaniu poparcia państw członkowskich i odpowiednim uproszczeniu tekstu.

Na posiedzeniu Coreperu 24 listopada 2021 r. zdecydowana większość delegacji poparła efekt prac prezydencji.

Na grudniowym posiedzeniu Rady ds. Zatrudnienia i Polityki Społecznej wypracowane zostało podejście ogólne do unijnych przepisów o adekwatnych wynagrodzeniach minimalnych w UE. Ministrowie podkreślili, że choć tekst stanowi delikatnie wyważony kompromis między stanowiskami państw członkowskich, najważniejsze ich postulaty odzwierciedla prawidłowo.

• Rada ds. Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Ochrony Konsumentów (6–7 grudnia 2021)
• Wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie ram adekwatnych wynagrodzeń minimalnych w Unii Europejskiej – podejście ogólne
• Proces decyzyjny w Radzie (podsumowanie informacyjne)

Wstępne porozumienie Rady i Parlamentu Europejskiego co do nowych przepisów UE

W czerwcu 2022 r. Rada osiągnęła wstępne porozumienie w sprawie dyrektywy o wynagrodzeniach minimalnych, która ustanawia ramy proceduralne mające na celu promowanie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych w całej UE, a konkretnie:

• promowanie rokowań zbiorowych w sprawie ustalania wynagrodzeń
• promowanie adekwatnych poziomów ustawowych wynagrodzeń minimalnych
• poprawę skutecznego dostępu wszystkich pracowników do ochrony wynagrodzenia minimalnego.

Osiągnięte porozumienie zostało potwierdzone przez Coreper, a następnie przeprowadzono formalne głosowanie w Radzie i Parlamencie Europejskim.

• Wynagrodzenia minimalne: jest wstępne porozumienie Rady i Parlamentu Europejskiego co do nowych przepisów UE (komunikat prasowy z 7 czerwca 2022)

Rada przyjmuje ostateczną wersję dyrektywy

Rada przyjęła dyrektywę o adekwatnych wynagrodzeniach minimalnych 4 października 2022 r.

Państwa członkowskie mają 2 lata na przeniesienie dyrektywy do prawa krajowego.

• Rada przyjmuje przepisy o adekwatnych wynagrodzeniach minimalnych (komunikat prasowy z 4 października 2022)

Wymiar społeczny UE

Dyrektywa o adekwatnych wynagrodzeniach minimalnych wpisuje się w unijne zobowiązanie na rzecz poprawy warunków życia i pracy obywateli UE.

W maju 2021 r. przywódcy UE uzgodnili, że będą dalej pogłębiać wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych na szczeblu unijnym i krajowym.

Nowe unijne przepisy o pracy za pośrednictwem platform internetowych czy równowadze płci w organach spółek także potwierdzają zaangażowanie UE na rzecz silniejszej Europy socjalnej.

• Prawa socjalne w UE (podsumowanie informacyjne)