Τα κοινωνικά δικαιώματα στην ΕΕ
Η ΕΕ συντονίζει τις πολιτικές απασχόλησης και κοινωνικής ένταξης με στόχο τη στήριξη των κοινωνικών δικαιωμάτων σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.
Η προσήλωση της ΕΕ στα κοινωνικά ζητήματα
Οι πολιτικές απασχόλησης και κοινωνικής ένταξης αποτελούν πρωτίστως ευθύνη των χωρών της ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι οι εθνικές κυβερνήσεις αποφασίζουν για θέματα όπως η ρύθμιση των μισθών, τα συνταξιοδοτικά συστήματα και η ηλικία συνταξιοδότησης, καθώς και τα επιδόματα ανεργίας.
Ωστόσο, με την πάροδο των ετών, η ΕΕ στηρίζει τα κράτη μέλη με νομοθετικές πράξεις, πόρους και εργαλεία για τον καλύτερο συντονισμό των εθνικών πολιτικών, την προώθηση της απασχόλησης, τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας, την παροχή επαρκούς κοινωνικής προστασίας και την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού.
Στο Συμβούλιο τα θέματα αυτά συζητούνται από τους υπουργούς στο Συμβούλιο «Απασχόληση, Κοινωνική Πολιτική, Υγεία και Καταναλωτές» (EPSCO).
Ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων
Με στόχο την εξασφάλιση νέων και αποτελεσματικότερων δικαιωμάτων για τους πολίτες και τη στήριξη δίκαιων και εύρυθμων αγορών εργασίας και συστημάτων κοινωνικής πρόνοιας, η ΕΕ θέσπισε τον Νοέμβριο του 2017 τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων.
Ο πυλώνας βασίζεται σε 20 αρχές και επιβεβαιώνει τη δέσμευση της ΕΕ να εξασφαλίσει καλύτερες συνθήκες διαβίωσης και εργασίας σε ολόκληρη την ΕΕ. Περιλαμβάνει μια σειρά πρωτοβουλιών ώστε να διασφαλιστούν τα ακόλουθα δικαιώματα των πολιτών της ΕΕ:
- ίσες ευκαιρίες και πρόσβαση στην αγορά εργασίας
- δίκαιες συνθήκες εργασίας
- επαρκής και βιώσιμη κοινωνική προστασία
Το 2021, οι ηγέτες και οι ηγέτιδες της ΕΕ επιβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους να εργαστούν για μια πιο κοινωνική Ευρώπη στη διακήρυξη του Πόρτο:
Σήμερα περισσότερο από ποτέ, η Ευρώπη πρέπει να είναι η ήπειρος της κοινωνικής συνοχής και της ευημερίας. Επαναβεβαιώνουμε τη δέσμευσή μας να εργαστούμε για μια κοινωνική Ευρώπη. Ηγέτες και ηγέτιδες της ΕΕ, διακήρυξη του Πόρτο, 7 Μαΐου 2021
Εστίαση στις θέσεις εργασίας, τις δεξιότητες και την εκπαίδευση και καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού
Η υλοποίηση του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων αποτελεί κοινή πολιτική δέσμευση και ευθύνη των θεσμικών οργάνων και των χωρών της ΕΕ. Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές, οι κοινωνικοί εταίροι και η κοινωνία των πολιτών καλούνται να παίξουν τον ρόλο που τους αντιστοιχεί σύμφωνα με τις αρμοδιότητές τους.
Το 2021, η ΕΕ θέσπισε σχέδιο δράσης για τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, στο οποίο περιγράφεται λεπτομερώς ο στόχος της ΕΕ για την εφαρμογή των 20 αρχών του πυλώνα.
Στο Πόρτο, οι ηγέτες και οι ηγέτιδες της ΕΕ ενέκριναν τρεις στόχους της ΕΕ που πρέπει να επιτευχθούν έως το 2030:
Προώθηση μιας ισχυρότερης κοινωνικής Ευρώπης (Ενημερωτικό γράφημα)
Κυριότερα μέτρα στον τομέα της απασχόλησης και της κοινωνικής πολιτικής
Κοινωνικά δικαιώματα των Ευρωπαίων που εργάζονται στο εξωτερικό
Ήδη στη Συνθήκη της Ρώμης (1957) περιλαμβάνονται θεμελιώδεις αρχές, όπως το δικαίωμα των εργαζομένων να κυκλοφορούν ελεύθερα εντός της ΕΕ. Για να καταστεί δυνατή αυτή η κινητικότητα, θεσπίστηκαν περαιτέρω διατάξεις στο πέρασμα των ετών, όπως κανόνες για την αμοιβαία αναγνώριση των διπλωμάτων, εγγυήσεις σχετικά με την ιατρική περίθαλψη στο εξωτερικό και διασφαλίσεις σχετικά με τα ήδη κεκτημένα συνταξιοδοτικά δικαιώματα.
Το 2018, οι χώρες της ΕΕ ενέκριναν νέα νομοθεσία σχετικά με την απόσπαση εργαζομένων, ώστε να εξασφαλιστεί ίση αμοιβή για ίση εργασία στον ίδιο τόπο.
Οι κανόνες της ΕΕ για τον συντονισμό της κοινωνικής ασφάλισης εγγυώνται ότι οι εργαζόμενοι δεν χάνουν την προστασία κοινωνικής ασφάλισης όταν μετακομίζουν σε άλλη χώρα της ΕΕ. Η αναθεώρηση της νομοθεσίας αυτής έχει συζητηθεί στο Συμβούλιο, αλλά δεν έχει ακόμη επιτευχθεί συμφωνία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την προώθηση των διαπραγματεύσεων.
Ασφαλής και ευπροσάρμοστη απασχόληση
Το 2022, το Συμβούλιο εξέδωσε σύσταση σχετικά με τη διασφάλιση δίκαιης μετάβασης προς την κλιματική ουδετερότητα. Η σύσταση αυτή περιέχει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τη στήριξη της ποιοτικής απασχόλησης και επικεντρώνεται σε μέτρα εκπαίδευσης και κατάρτισης.
Εκπαίδευση, κατάρτιση και διά βίου μάθηση
Το 2022, το Συμβούλιο εξέδωσε σύσταση για τους ατομικούς λογαριασμούς μάθησης. Στόχος της σύστασης αυτής είναι να βοηθήσει τους ενήλικες που βρίσκονται σε ηλικία εργασίας να αναβαθμίσουν και να προσαρμόσουν τις δεξιότητές τους στο πλαίσιο του πράσινου και του ψηφιακού τομέα.
- Σύσταση του Συμβουλίου για τους ατομικούς λογαριασμούς μάθησης με σκοπό την προώθηση της κατάρτισης των ενηλίκων σε ηλικία εργασίας (δελτίο Τύπου, 16 Ιουνίου 2022)
- Σύσταση του Συμβουλίου για τους ατομικούς λογαριασμούς μάθησης
Το Συμβούλιο εξέδωσε επίσης σύσταση για την τόνωση της μάθησης για την πράσινη μετάβαση και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Αυτό είναι ζωτικής σημασίας για να διασφαλιστεί ότι οι εκπαιδευόμενοι όλων των ηλικιών αποκτούν τις γνώσεις για να ζήσουν με πιο βιώσιμο τρόπο, αποκτούν τις δεξιότητες που απαιτούνται σε μια μεταβαλλόμενη αγορά εργασίας και αναλαμβάνουν δράση για ένα βιώσιμο μέλλον.
Με στόχο την ενίσχυση της διά βίου μάθησης, το Συμβούλιο συνιστά στα κράτη μέλη να υιοθετήσουν ευρωπαϊκή προσέγγιση για τα μικροδιαπιστευτήρια και, ιδίως, να εφαρμόσουν κοινό ενωσιακό ορισμό, ενωσιακά πρότυπα και βασικές αρχές για τον σχεδιασμό και την έκδοση μικροδιαπιστευτηρίων.
Βελτίωση των συνθηκών εργασίας
Η ΕΕ έχει θεσπίσει κανόνες για τις συνθήκες εργασίας, όπως για τον χρόνο εργασίας ή την εργασία μερικής απασχόλησης, καθώς και νομοθεσία για την αντιμετώπιση των διακρίσεων στον χώρο εργασίας και τη διασφάλιση της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων.
Η ΕΕ έχει θεσπίσει ενωσιακούς κανόνες που προωθούν επαρκείς νόμιμους κατώτατους μισθούς στην Ευρώπη και συμβάλλουν στη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και διαβίωσης των εργαζομένων στην Ευρώπη.
Το 2019, η ΕΕ θέσπισε κανόνες για την εισαγωγή νέων ελάχιστων δικαιωμάτων όσον αφορά τη διαφάνεια και την προβλεψιμότητα των συνθηκών εργασίας. Αυτοί οι κανόνες αποσκοπούν στην προστασία όλων των εργαζομένων στην ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των πλέον ευάλωτων εργαζομένων με μη τυπικές συμβάσεις και σε μη τυπικές θέσεις εργασίας, όπως οι εργαζόμενοι στην οικονομία της περιστασιακής απασχόλησης.
Τον Ιούνιο του 2024 το Συμβούλιο καθόρισε τη διαπραγματευτική του θέση («γενική προσέγγιση») για νέα οδηγία που επιδιώκει να καταστήσει πιο αποτελεσματική την εκπροσώπηση των εργαζομένων σε μεγάλες πολυεθνικές εταιρίες. Η οδηγία για τα ευρωπαϊκά συμβούλια εργαζομένων θα τροποποιήσει την υφιστάμενη νομοθεσία, καθιστώντας ευκολότερη τη σύσταση, καλύτερη τη χρηματοδότησή και πιο ενισχυμένη την προστασία των ευρωπαϊκών συμβουλίων εργαζομένων. Τα ευρωπαϊκά συμβούλια εργαζομένων εκπροσωπούν ευρωπαίους εργαζομένους σεμεγάλες πολυεθνικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε τουλάχιστον δύο χώρες της ΕΕ ή του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ). Αποτελούν το κύριο μέσο για την ενημέρωση των εργαζομένων και τη διαβούλευση με αυτούς σχετικά με σχεδιαζόμενες αποφάσεις που αφορούν διακρατικά ζητήματα.
Ανταποκρινόμενη στις αυξανόμενες προκλήσεις της οικονομίας των πλατφορμών, η ΕΕ επεξεργάζεται νέους κανόνες για την εργασία σε πλατφόρμα.
Η ΕΕ επιθυμεί επίσης να εξασφαλίσει την κατάλληλη ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής για όλους τους εργαζόμενους. Το 2019, οι χώρες της ΕΕ θέσπισαν νέους κανόνες για την καλύτερη συμφιλίωση της επαγγελματικής και της ιδιωτικής ζωής των εργαζομένων και την ενίσχυση των δικαιωμάτων των γονέων και των φροντιστών.
- Επαρκείς κατώτατοι μισθοί στην ΕΕ (γενικές πληροφορίες)
- Ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής για γονείς και φροντιστές (γενικές πληροφορίες)
- Διαφανείς και προβλέψιμοι όροι εργασίας (γενικές πληροφορίες)
- Ενωσιακοί κανόνες για την εργασία σε πλατφόρμα (γενικές πληροφορίες)
- Οδηγία για τα ευρωπαϊκά συμβούλια εργαζομένων (δελτίο Τύπου, 21 Ιουνίου 2024)
Ευρωπαϊκή Αρχή Εργασίας
Το 2019, οι χώρες της ΕΕ ενέκριναν επίσης σχέδια για τη σύσταση Ευρωπαϊκής Αρχής Εργασίας με σκοπό τη διασφάλιση της δίκαιης και απλής εφαρμογής των κανόνων της ΕΕ για την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού και τον συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης.
Υγεία και ασφάλεια στην εργασία
Επιπλέον, οι χώρες της ΕΕ επικαιροποιούν τακτικά νομοθετικές πράξεις της ΕΕ για την προστασία των ατόμων στον χώρο εργασίας, για παράδειγμα με τον καθορισμό αυστηρότερων οριακών τιμών έκθεσης για επιβλαβείς χημικές ουσίες, όπως ο αμίαντος.
Οι επιπτώσεις του αμιάντου στην υγεία των εργαζομένων (Ενημερωτικό γράφημα)
Κοινωνική ένταξη και ισότητα ευκαιριών
Η ΕΕ έχει επίσης αναλάβει δράση ώστε να εξασφαλίσει την ισότητα και την κοινωνική ένταξη στην κοινωνία. Οι Συνθήκες κατοχυρώνουν το δικαίωμα στην ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών και θεσπίζουν την αρχή της ίσης αμοιβής μεταξύ γυναικών και ανδρών.
Η ΕΕ διαθέτει κανόνες:
- για την προώθηση πιο ισόρροπης εκπροσώπησης των ανδρών και των γυναικών στα διοικητικά συμβούλια εισηγμένων εταιριών
- για τη μισθολογική διαφάνεια
- που καθιστούν παράνομες τις διακρίσεις σε βάρος ατόμων με βάση τη φυλή ή την εθνοτική τους καταγωγή
- για υπηρεσίες προσβάσιμες σε άτομα με αναπηρία
Οι πολίτες της ΕΕ προστατεύονται επίσης από τις διακρίσεις στην απασχόληση και την εργασία.
- Προσβασιμότητα προϊόντων και υπηρεσιών για άτομα με αναπηρία και ηλικιωμένους (γενικές πληροφορίες)
- Ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων στα εταιρικά διοικητικά συμβούλια (γενικές πληροφορίες)
- Οδηγία του Συμβουλίου περί εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχείρισης προσώπων ασχέτως φυλετικής ή εθνοτικής τους καταγωγής
- Μισθολογική διαφάνεια στην ΕΕ (γενικές πληροφορίες)
Η ΕΕ καταπολεμά τις διακρίσεις κατά των Ρομά
Η ΕΕ τονίζει τη σημασία της ίσης συμμετοχής των Ρομά στην κοινωνία. Τα κράτη μέλη έχουν δεσμευτεί να καταπολεμήσουν αποτελεσματικά τις διακρίσεις κατά των Ρομά και να προωθήσουν την ένταξή τους στους βασικούς τομείς της εκπαίδευσης, της απασχόλησης, της υγείας και της στέγασης.
Στις 12 Μαρτίου 2021, το Συμβούλιο εξέδωσε σύσταση σχετικά με την ισότητα, την ένταξη και τη συμμετοχή των Ρομά. Η σύσταση περιλαμβάνει μέτρα για:
- την καταπολέμηση των διακρίσεων εντός και εκτός διαδικτύου (συμπεριλαμβανομένης της παρενόχλησης, του αντιτσιγγανισμού, των στερεοτύπων, της ρητορικής κατά των Ρομά και της ρητορικής μίσους)
- την καταπολέμηση των πολλαπλών και δομικών διακρίσεων εις βάρος Ρομά, ιδίως των γυναικών, των παιδιών, των ΛΟΑΤΙ και των ατόμων με αναπηρίες
- την προώθηση δραστηριοτήτων και εκστρατειών πολυπολιτισμικής ευαισθητοποίησης στα σχολεία
- Το Συμβούλιο επιβεβαιώνει τη δέσμευσή του να καταπολεμήσει τις διακρίσεις σε βάρος των Ρομά (δελτίο τύπου, 12 Μαρτίου 2021)
- Σύσταση του Συμβουλίου για την ισότητα, την ένταξη και τη συμμετοχή των Ρομά
Φορείς ισότητας
Για να συμβάλει στην προώθηση της ισότητας και την πρόληψη των διακρίσεων, η ΕΕ όρισε ότι όλα τα κράτη μέλη πρέπει να συστήσουν εθνικούς φορείς ισότητας για την αντιμετώπιση περιστατικών διακρίσεων λόγω φύλου και φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής.
Η ΕΕ θέσπισε νέους κανόνες τον Μάιο του 2024 με στόχο τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των εν λόγω φορέων και τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας τους. Με τους κανόνες αυτούς θεσπίζονται κοινές ελάχιστες απαιτήσεις σε επίπεδο ΕΕ για τους φορείς ισότητας σε μια σειρά βασικών τομέων, οι οποίες περιλαμβάνουν:
- ενισχυμένες αρμοδιότητες των φορέων ισότητας για την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας και γενετήσιου προσανατολισμού στον τομέα της απασχόλησης, καθώς και των διακρίσεων λόγω φύλου στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης
- νομική απαίτηση ανεξαρτησίας των φορέων ισότητας από εξωτερικές επιρροές
- νομική απαίτηση για την παροχή επαρκών ανθρώπινων, τεχνικών και οικονομικών πόρων στους φορείς ισότητας
- απαίτηση διαβούλευσης των δημόσιων οργανισμών με τους φορείς ισότητας σε θέματα που αφορούν τις διακρίσεις, και απαίτηση να ανατίθεται στους φορείς ισότητας η αρμοδιότητα να πραγματοποιούν δραστηριότητες για την πρόληψη των διακρίσεων και την προώθηση της ίσης μεταχείρισης, για παράδειγμα μέσω της προαγωγής θετικής δράσης και της ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου
- αυξημένες αρμοδιότητες για τη διεξαγωγή ερευνών και τη συμμετοχή στην επίλυση διαφορών σε υποθέσεις διακρίσεων, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία και πρακτική
Καταπολέμηση της φτώχειας
Η ΕΕ έχει επίσης συστήσει ειδικό Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους (ΤΕΒΑ) με στόχο τη στήριξη εθνικών πρωτοβουλιών για την παροχή τροφίμων και/ή βασικής υλικής βοήθειας στους απόρους, σε συνδυασμό με καθοδήγηση και στήριξη για την έξοδο από τη φτώχεια.
Ευρωπαϊκή εγγύηση για τα παιδιά
Το 2021, το Συμβούλιο εξέδωσε σύσταση για τη θέσπιση της ευρωπαϊκής εγγύησης για τα παιδιά, με σκοπό την πρόληψη και την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού των παιδιών που έχουν ανάγκη.
Οι χώρες της ΕΕ δεσμεύτηκαν να διασφαλίσουν την πρόσβαση σε ένα σύνολο βασικών υπηρεσιών, συμβάλλοντας έτσι στην προάσπιση των δικαιωμάτων του παιδιού μέσω της καταπολέμησης της παιδικής φτώχειας και της προώθησης των ίσων ευκαιριών.
Ευρωπαϊκή εγγύηση για τα παιδιά: πώς η ΕΕ προστατεύει τα παιδιά (Ενημερωτικό γράφημα)
Απασχόληση των νέων
Τα τελευταία χρόνια έχουν ληφθεί ορισμένα ειδικά μέτρα για την πρόληψη των ανισοτήτων, και ιδίως για τη στήριξη των νέων που εισέρχονται στην αγορά εργασίας.
Για την αντιμετώπιση της ανεργίας των νέων, οι χώρες της ΕΕ συμφώνησαν το 2013 να δρομολογήσουν τις Εγγυήσεις για τη Νεολαία, μια πρωτοβουλία της ΕΕ που θα παρέχει σε όλα τα άτομα κάτω των 25 ετών προσφορά εργασίας καλής ποιότητας, συνεχή εκπαίδευση, μαθητεία ή πρακτική άσκηση εντός τεσσάρων μηνών από τη στιγμή που καθίστανται άνεργα ή εξέρχονται από την επίσημη εκπαίδευση.
Βοήθεια στους ανέργους
Στη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 η ΕΕ δημιούργησε ένα προσωρινό μέσο για τη στήριξη των εργαζομένων και των επιχειρήσεων που επλήγησαν από την κρίση. Το εν λόγω προσωρινό πρόγραμμα στήριξης, με την ονομασία SURE, θέτει στη διάθεση των χωρών της ΕΕ δάνεια με ευνοϊκούς όρους για να τις βοηθήσει να χρηματοδοτήσουν συστήματα μειωμένου ωραρίου εργασίας και παρόμοια μέτρα. Στόχος του προγράμματος είναι να βοηθήσει τις χώρες της ΕΕ να προστατεύσουν τις θέσεις εργασίας και τους εργαζομένους από τον κίνδυνο ανεργίας και απώλειας εισοδήματος λόγω των αρνητικών οικονομικών και κοινωνικών συνεπειών της πανδημίας.
Το 2020, οι χώρες της ΕΕ κατέληξαν επίσης σε συμφωνία σχετικά με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσαρμογής στην Παγκοσμιοποίηση. Το μέσο αυτό δημιουργήθηκε το 2007 για τη στήριξη των εργαζομένων που έχουν χάσει τις θέσεις εργασίας τους λόγω αναδιάρθρωσης, όταν για παράδειγμα μεγάλες εταιρίες κλείνουν ή η παραγωγή μεταφέρεται εκτός της ΕΕ. Το ταμείο παρέχει στήριξη στους ευρωπαίους εργαζομένους, βοηθώντας τους να αποκτήσουν νέες δεξιότητες, να αναβαθμίσουν τις δεξιότητές τους και να βρουν νέες θέσεις εργασίας.
Ισχυρές γυναίκες ισχυρή Ευρώπη
Για τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας στις 8 Μαρτίου, συγκεντρώσαμε 8 ιστορίες που αποτελούν πηγή έμπνευσης από 8 γυναίκες που έχουν το θάρρος των πεποιθήσεων τους.
Αν και τα επιτεύγματά τους είναι διαφορετικά, η καθεμία συμβάλλει με τον δικό της τρόπο στο να καταστεί η ευρωπαϊκή κοινωνία δικαιότερη και πιο συμπεριληπτική.
Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας αποτελεί επίσης μια καλή ευκαιρία να ξαναδούμε το συλλογικό μας ταξίδι μέσα στον χρόνο, ιχνηλατώντας την πρόοδο του αγώνα για τα δικαιώματα των γυναικών και την ισότητα.
Τελευταία ενημέρωση: 4 Φεβρουαρίου 2025