Jednolity rynek UE
Jednolity rynek zapewnia swobodny przepływ towarów, usług, kapitału i osób. Ułatwia codzienne życie, stymuluje wzrost gospodarczy i pobudza innowacje.
Jednolity rynek UE: korzyści, fakty i liczby
Utworzony w 1993 r. jednolity rynek UE jest jednym z największych osiągnięć Unii Europejskiej. Gwarantuje tzw. cztery swobody, czyli możliwość swobodnego przepływu towarów, usług, ludzi i kapitału na całym terytorium UE.
Dzięki jednolitemu rynkowi obywatele UE mogą mieszkać i pracować w dowolnym miejscu w UE, co daje im lepsze szanse na zatrudnienie. Konsumenci zaś korzystają z wysokiej jakości usług i produktów, co do których mogą mieć pewność, że są bezpieczne i przyjazne dla środowiska.
Jednolity rynek stymuluje wymianę handlową, gdyż czyni UE jednym z ważniejszych partnerów handlowych na szczeblu globalnym. Jednolity rynek napędza wzrost gospodarczy i konkurencję oraz stwarza nowe możliwości dla unijnych firm, dając im dostęp do rynku wewnętrznego liczącego 449 mln konsumentów.
Patrząc perspektywicznie, jednolity rynek to:
- klucz do sukcesu transformacji ekologiczno-cyfrowej w UE
- trzon nowej unijnej strategii przemysłowej
- motor konkurencyjności, wzrostu gospodarczego i odbudowy UE po kryzysie wywołanym przez Covid-19.
Program na rzecz jednolitego rynku 2021‒2027
W kwietniu 2021 r. Rada i Parlament Europejski przyjęły unijny program na rzecz jednolitego rynku na lata 2021‒2027.
Program ma przede wszystkim:
- zwiększyć skuteczność jednolitego rynku
- wesprzeć konkurencyjność unijnych firm, zwłaszcza MŚP
- ułatwić opracowywanie skutecznych europejskich norm
- wzmocnić pozycję konsumentów i zapewnić im ochronę
- zapewnić zrównoważony i bezpieczny łańcuch żywnościowy
- promować zdrowie ludzi, zwierząt i roślin oraz sprzyjać dobrostanowi zwierząt
- ustanowić ramy finansowania wysokiej jakości statystyk.
Nowy program konsoliduje w ramach jednego programu różne działania, które były wcześniej finansowane oddzielnie. W ten sposób pozwala skuteczniej nimi zarządzać. Przewiduje też nowe inicjatywy mające poprawić funkcjonowanie jednolitego rynku.
Całkowity budżet programu wynosi 4,2 mld EUR.
- Rada przyjmuje stanowisko w sprawie programu na rzecz jednolitego rynku na lata 2021–2027 (komunikat prasowy z 13 kwietnia 2021)
- Program na rzecz jednolitego rynku (Komisja Europejska)
- Wsparcie dla małych i średnich przedsiębiorstw (podsumowanie informacyjne)
- Ochrona konsumentów (podsumowanie informacyjne)
Przykład europejskiego sukcesu
W 2023 r. przypadła 30. rocznica utworzenia jednolitego rynku. Od ponad trzech dziesięcioleci jednolity rynek napędza wzrost gospodarczy i znacznie ułatwia życie obywatelom.
Jednolity rynek UE w liczbach:
- w 2021 r. PKB jednolitego rynku wyniósł 14 522 mld EUR
- 17 mln obywateli UE mieszka lub pracuje w UE poza swoim krajem
- handel w ramach jednolitego rynku zapewnia 56 mln miejsc pracy.
30 lat jednolitego rynku UE (infografika)
Jednolity rynek jako klucz do transformacji ekologiczno-cyfrowej
Jednolity rynek ekologiczny
Jednolity rynek może odegrać decydującą rolę w przechodzeniu na gospodarkę o obiegu zamkniętym, która będzie bardziej przyjazna dla klimatu. UE podjęła inicjatywy służące pełnemu wykorzystaniu potencjału jednolitego rynku, tak by zmaksymalizować możliwości zarówno dla firm, jak i dla konsumentów. Proponując europejski zielony ład, którego celem jest uczynić Europę do 2050 r. pierwszym kontynentem neutralnym dla klimatu, UE wprowadziła nowe ramy transformacji jednolitego rynku.
Ekoprojekt dla zrównoważonych produktów
W maju 2024 r. Rada przyjęła nowe wymogi dotyczące ekoprojektu dla zrównoważonych produktów.
Nowe rozporządzenie ustanawia minimalne wymogi dotyczące ekoprojektu dla prawie wszystkich produktów na rynku UE. Zakładają one:
- trwałość produktu oraz możliwość jego ponownego użycia, modernizacji i naprawy
- możliwość regeneracji i recyklingu
- efektywność energetyczną i zasobooszczędność.
Rozporządzenie wprowadza również nowy „cyfrowy paszport produktu”, który informuje firmy i konsumentów o wpływie produktu na środowisko.
Paszport ułatwi recykling i naprawę produktów oraz pozwoli śledzić niebezpieczne substancje w łańcuchu dostaw.
Jednolity rynek cyfrowy
Jednolity rynek cyfrowy ma na celu wyeliminowanie barier napotykanych przez obywateli i firmy podczas korzystania z narzędzi i usług internetowych. Usuwając kluczowe różnice między światem online i offline, jednolity rynek cyfrowy otwiera nowe możliwości dla firm i tworzy środowisko sprzyjające rozwojowi usług cyfrowych.
W ramach pakietu dotyczącego usług cyfrowych w grudniu 2020 r. Komisja zaproponowała aktualizację unijnych ram prawnych pozwalającą nadążyć za cyfrowymi technologiami, modelami biznesowymi i usługami, które zmieniają się w niespotykanym dotąd tempie.
Pakiet składa się z aktu o usługach cyfrowych i aktu o rynkach cyfrowych. Nowe przepisy mają lepiej regulować przestrzeń cyfrową i usługi cyfrowe, w tym media społecznościowe.
Akt o usługach cyfrowych
Akt o usługach cyfrowych służy stworzeniu bezpieczniejszej przestrzeni cyfrowej dla użytkowników i przedsiębiorstw oraz ochronie praw podstawowych w środowisku cyfrowym. Rada przyjęła akt o usługach cyfrowych w październiku 2022 r.
Akt o rynkach cyfrowych
Akt o rynkach cyfrowych koncentruje się na zapewnieniu równych warunków działania wszystkim przedsiębiorstwom cyfrowym, aby zagwarantować konkurencyjny i sprawiedliwy sektor cyfrowy, a jednocześnie wspierać wzrost gospodarczy i innowacje. Rada przyjęła akt o rynkach cyfrowych w lipcu 2022 r.
Strategia przemysłowa UE
W marcu 2020 r. Komisja Europejska przedstawiła nowy pakiet dotyczący polityki przemysłowej obejmujący nową strategię przemysłową dla Europy.
Komisja zaktualizowała swój komunikat w sprawie nowej strategii przemysłowej UE w maju 2021 r. w kontekście pandemii Covid-19 i w nawiązaniu do konkluzji Rady z września 2020 r. w sprawie sposobów pogłębienia jednolitego rynku UE na rzecz silnej odbudowy oraz konkurencyjnej i zrównoważonej Europy.
Potwierdziła priorytety z 2020 r. i przedstawiła nowe środki na rzecz silniejszego jednolitego rynku, zwłaszcza w czasach kryzysu.
Uaktualniona strategia przemysłowa koncentruje się na:
- zwiększaniu odporności jednolitego rynku na zakłócenia
- przeciwdziałaniu strategicznym zależnościom UE – technologicznym i przemysłowym
- przyspieszeniu transformacji ekologiczno-cyfrowej przemysłu.
Odporność jednolitego rynku
Niedawne kryzysy pokazały, jak ważny jest dobrze funkcjonujący jednolity rynek. Mając w szczególności na uwadze pandemię Covid-19 i rosyjską inwazję na Ukrainę, UE pracuje nad zwiększeniem swojej autonomii strategicznej poprzez zabezpieczanie łańcuchów dostaw i ograniczanie zewnętrznych zależności.
W swoich konkluzjach Rada Europejska uznała osiągnięcie autonomii strategicznej przy zachowaniu otwartej gospodarki za jeden z kluczowych celów Unii. Autonomię strategiczną zdefiniowano szeroko jako ograniczenie zależności zewnętrznych w strategicznych dziedzinach.
UE podjęła działania, aby wzmocnić odporność jednolitego rynku, podtrzymać inwestycje i wspierać przedsiębiorstwa.
Akt o sytuacji nadzwyczajnej na rynku wewnętrznym i o odporności rynku wewnętrznego
We wrześniu 2024 r. Rada przyjęła akt o sytuacji nadzwyczajnej na rynku wewnętrznym i odporności rynku wewnętrznego (IMERA).
Instrument ten pozwoli przewidywać przyszłe kryzysy, przygotować się na nie i odpowiednio reagować dzięki sile rynku wewnętrznego.
Nowy mechanizm powstał w oparciu o doświadczenia z sytuacji nadzwyczajnych, takich jak Covid-19, wojna Rosji przeciwko Ukrainie i kryzys dostaw energii. W czasie kryzysu wzmocni rynek wewnętrzny , ponieważ:
- ułatwi przepływ towarów, usług i osób
- pozwoli monitorować łańcuchy dostaw
- zapewni dostęp do towarów o znaczeniu krytycznym.
- Gotowość kryzysowa: Rada przyjmuje akt o sytuacji nadzwyczajnej na rynku wewnętrznym i o odporności rynku wewnętrznego (komunikat prasowy z 26 września 2024)
- Akt o sytuacji nadzwyczajnej na rynku wewnętrznym i odporności rynku wewnętrznego (podsumowanie informacyjne)
- Jak UE reaguje na kryzysy i buduje odporność? (podsumowanie informacyjne)
Udzielanie licencji przymusowych
UE pracuje nad nowymi przepisami o udzielaniu licencji przymusowych, które w sytuacji kryzysowej miałyby zastosowanie w całej Unii.
Licencja przymusowa oznacza możliwość wydania przez rząd stronie trzeciej pozwolenia na korzystanie z patentu bez zgody posiadacza praw do tego patentu.
Obecnie udzielanie licencji przymusowych jest uregulowane na szczeblu krajowym. W razie transgranicznych sytuacji kryzysowych i nadzwyczajnych może to zablokować swobodny przepływ produktów lub usług krytycznych na rynku wewnętrznym lub spowodować niedobory w niektórych państwach członkowskich.
Przymusowych licencji powinno się udzielać tylko wtedy, gdy na szczeblu UE zostanie uruchomiony tryb nadzwyczajny lub kryzysowy.
26 czerwca 2024 r. Rada przyjęła swoje stanowisko w sprawie tego rozporządzenia.
Monitorowanie jednolitego rynku UE
Po apelu Rady o ocenę odporności jednolitego rynku Komisja opublikowała w 2021 r. pierwsze roczne sprawozdanie na temat jednolitego rynku, w którym przeanalizowała wpływ kryzysu na ten rynek, w tym na 14 ekosystemów przemysłowych. Sprawozdanie zawiera również kluczowe wskaźniki skuteczności pozwalające analizować rozwój gospodarczy i monitorować postępy.
W lutym 2022 r. Komisja Europejska przedstawiła drugie roczne sprawozdanie na temat jednolitego rynku. Prezentuje ono stan jednolitego rynku, zwłaszcza pod kątem odbudowy gospodarczej po pandemii, i wskazuje potrzeby inwestycyjne służące zwiększeniu jego odporności.
Kolejne roczne sprawozdanie dotyczące jednolitego rynku opublikowano w styczniu 2023 r., czyli w 30. rocznicę utworzenia jednolitego rynku. Przeanalizowano w nim rolę jednolitego rynku w obecnym kontekście geopolitycznym i opisano, w jaki sposób wzmacnia on konkurencyjność UE i przyczynia się do transformacji ekologiczno-cyfrowej.
W sprawozdaniu z 2024 r. szczegółowo opisano przewagi konkurencyjne i wyzwania związane z jednolitym rynkiem oraz prześledzono postępy zgodnie z zestawem kluczowych wskaźników efektywności określonych w 2023 r.
Rola Rady w pogłębianiu jednolitego rynku UE
Rada Europejska wskazuje kierunek działań politycznych UE. W swoim nowym programie strategicznym dla UE na lata 2019–2024 uznała, że posiadanie jednolitego rynku to jeden z kluczowych atutów i że pozwala to rozwijać bazę gospodarczą UE.
Unijni przywódcy zaapelowali też o bardziej zintegrowane podejście, łączące wszystkie stosowne polityki i służące usunięciu wszystkich jeszcze istniejących nieuzasadnionych barier.
Rada ds. Konkurencyjności przedstawia strategiczne uwagi z perspektywy państw członkowskich. Monitoruje również realizację proponowanych działań.
Przyjmuje też akty prawne na podstawie wniosków ustawodawczych. Na ogół zastosowanie ma zwykła procedura ustawodawcza, w której Rada i Parlament Europejski decydują wspólnie jako współprawodawcy.
Grupa Zadaniowa ds. Egzekwowania Przepisów dotyczących Jednolitego Rynku (SMET) stanowi forum umożliwiające państwom UE i Komisji dyskusje o tym, jak radzić sobie z barierami, które nadal istnieją na jednolitym rynku. Grupa została powołana w 2020 r., a jej zadaniem jest ułatwianie sprawnego funkcjonowania jednolitego rynku.
W maju 2024 r. Rada wezwała do opracowania nowej strategii na rzecz wzmocnienia rynku wewnętrznego UE, skupiającej się na:
- skuteczniejszych ramach regulacyjnych dostosowanych do zielonej i cyfrowej transformacji i szybko zmieniających się realiów globalnych
- wzmocnieniu czterech swobód
- wykorzystaniu jednolitego rynku jako globalnej siły normalizacyjnej.