Circulaire economie
Laatste nieuws
Op 16 december 2024 heeft de Raad de nieuwe verordening betreffende verpakking en verpakkingsafval formeel aangenomen.
De regels moeten de productie van verpakkingsafval aanzienlijk verminderen door bindende doelen voor hergebruik vast te leggen, bepaalde soorten wegwerpverpakkingen te beperken en marktdeelnemers te verplichten verpakkingen tot een minimum te beperken. De verordening heeft betrekking op de volledige levenscyclus van verpakkingen.
Verpakkingen
Actieplan voor de circulaire economie
In maart 2020 presenteerde de Commissie een actieplan voor de circulaire economie met meer dan 30 actiepunten op de volgende gebieden:
- ontwikkeling van duurzame producten en circulariteit in productieprocessen
- positie van de consument versterken
- toespitsen op belangrijke sectoren
- afvalvermindering
Duurzame producten ontwerpen
Een aantal maatregelen moeten voor duurzamere en beter repareerbare producten zorgen en de positie van de consument versterken om duurzamere keuzes te maken.
Ecologisch ontwerp
Sinds 2009 stelt de richtlijn ecologisch ontwerp energie-efficiëntie-eisen voor verschillende productgroepen (bv. computers, koelkasten, waterpompen).
Op 27 mei 2024 heeft de Raad nieuwe vereisten inzake ecologisch ontwerp voor duurzame producten vastgelegd.
De nieuwe regels beogen:
- milieuduurzaamheidseisen voor bijna alle soorten goederen die in de EU in de handel worden gebracht
- een digitaal productpaspoort met informatie over de milieuduurzaamheid van het product
- een verbod op de vernietiging van bepaalde niet-verkochte consumptiegoederen (textiel en schoeisel)
Recht op reparatie
De EU wil ervoor zorgen dat consumenten reparatie kunnen aanvragen in plaats van vervanging wanneer een product kapot of defect is.
Op 30 mei 2024 heeft de EU nieuwe regels aangenomen tegen voortijdige afdanking van repareerbare goederen. De belangrijkste elementen daarvan zijn:
- het recht van de consument om een fabrikant te verzoeken een product te repareren als dit technisch mogelijk is
- een gratis Europees formulier voor reparatie-informatie
- een onlineplatform om consumenten in contact te brengen met reparateurs
- een verlenging met 12 maanden van de aansprakelijkheid van de verkoper na een reparatie
Door producenten en consumenten te stimuleren de levenscyclus van producten te verlengen, zal de nieuwe wetgeving ook leiden tot minder afval en tot duurzamere bedrijfsmodellen.
Circulariteit in productieprocessen
De richtlijn industriële emissies is de belangrijkste EU-wetgeving tegen industriële vervuiling.
De EU paste de richtlijn onlangs aan om bedrijven te helpen alle verontreiniging in 2050 tot nul te hebben teruggedrongen. Daarbij moet vooral worden ingezet op technieken en investeringen voor de circulaire economie.
In november 2023 bereikten Raad en Parlement tijdens de trialogen een voorlopig politiek akkoord. In april 2024 nam de Raad de nieuwe regels aan.
Richtlijn industriële emissies: de cijfers (Infographic)
Positie van de consument versterken
De Commissie wil voorkomen dat bedrijven misleidende "groene claims" uiten over de milieuprestaties van hun producten en diensten.
Op 20 februari 2024 nam de Raad een richtlijn aan om de positie van de consument voor de groene transitie te versterken.
De nieuwe maatregelen bieden de consument in de EU:
- toegang tot betrouwbare informatie om de juiste groene keuzes te maken, onder meer inzake producten die niet zo lang meegaan
- betere bescherming tegen misleidende groene claims
- meer informatie vóór aankoop over de repareerbaarheid van producten
Er komt ook een geharmoniseerd keurmerk met informatie over de commerciële duurzaamheidsgarantie die producenten bieden.
Groene claims
De Raad heeft overeenstemming bereikt (een "algemene oriëntatie") over een richtlijn inzake groene claims met daarin criteria op basis waarvan bedrijven de milieuclaims die ze maken om hun producten en diensten te verkopen moeten onderbouwen.
Zo kan greenwashing tegen worden gegaan en kunnen consumenten echt groenere keuzes maken bij het kopen van producten of inhuren van diensten.
Voorbeelden van milieuclaims die moeten worden hardgemaakt:
- "Schoenen gemaakt van 50% gerecycled plastic"
- "Klimaatneutrale levering"
- "Bijvriendelijk huidverzorgingsproduct"
Toespitsen op belangrijke sectoren
Het actieplan is gericht op specifieke sectoren waar de meeste hulpbronnen worden gebruikt en het circulariteitspotentieel groot is.
Elektronica en ICT
Elektrische en elektronische apparatuur zorgen voor een van de snelst groeiende afvalstromen in de EU. Daarom bevat het actieplan voor de circulaire economie maatregelen om deze toestellen duurzamer te maken en beter te recyclen.
In november 2022 nam de EU de richtlijn over een universele oplader aan. Daarmee wordt de USB-C-aansluiting verplicht voor een reeks elektronische apparaten (mobiele telefoons, spelconsoles, draadloze toetsenborden, laptops).
- Universele oplader: EU-ministers keuren richtlijn definitief goed (persmededeling, 24 oktober 2022)
Dankzij de nieuwe regels zal de consument op de EU-markt mobiele telefoons en tablets kunnen kopen die energie-efficiënter, duurzamer en eenvoudiger te repareren zijn, want:
- de verordening ecologisch ontwerp stelt minimumeisen voor de duurzaamheid van batterijen, de beschikbaarheid van reserveonderdelen en updates van besturingssystemen
- de verordening energie-etikettering verplicht het tonen van informatie over energie-efficiëntie en batterijlevensduur, en van een repareerbaarheidsscore
De EU-instellingen werken nu de regels bij over afgedankte elektrische en elektronische apparatuur, zoals computers, koelkasten en zonnepanelen. Doel is de richtlijn afgedankte elektrische en elektronische apparatuur (AEEA) in overeenstemming te brengen met een arrest van het Hof van Justitie van de EU. Dat stelde dat de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid niet retroactief mocht worden toegepast op afval van zonnepanelen die tussen 13 augustus 2005 en 13 augustus 2012 in de handel zijn gebracht.
Raad en Parlement bereikten in november 2023 een voorlopig politiek akkoord over de voorgestelde wijzigingen.
Een universele oplader voor uw elektronische apparaten (Infographic)
Batterijen en afgedankte batterijen
De EU nam een verordening aan om in de sector tot een circulaire economie te komen door alle fasen van de levenscyclus van batterijen, van ontwerp tot afvalverwerking te reguleren. Het initiatief is van groot belang, zeker nu de elektrische mobiliteit zich stormachtig ontwikkelt.
De in 2023 goedgekeurde nieuwe regels omvatten veiligheids-, duurzaamheids- en etiketteringsvoorschriften om:
- een circulaire economie te bevorderen
- de werking van de interne markt voor batterijen te verbeteren en voor eerlijkere concurrentie te zorgen
Naar een duurzame en circulaire Europese toeleveringsketen voor batterijen (Infographic)
Verpakking
De Raad heeft in december 2024 een nieuwe verordening betreffende verpakking en verpakkingsafval aangenomen. De regels moeten ons dichter bij de doelen van de Europese Green Deal en het actieplan voor de circulaire economie daarvan brengen.
Belangrijke maatregelen zijn bijvoorbeeld:
- nationale streefcijfers voor het terugdringen van verpakkingsafval
- beperkingen op overtollige verpakking
- ondersteuning van systemen voor hergebruik en navulling
- verplichte statiegeldregelingen voor bepaalde wegwerpverpakkingen
Verpakkingen
Plastic
Sinds 2018 wordt met de Europese strategie voor kunststoffen in een circulaire economie gewerkt aan een beter recyclebare plastic verpakkingen en aan doortastende oplossingen voor microplastics.
Met het actieplan voor de circulaire economie van 2020 maakt de Commissie werk van:
- eisen voor gehalten aan gerecycled materiaal en afvalvermindering voor belangrijke producten
- een nieuw beleidskader voor biogebaseerde, biologisch afbreekbare en composteerbare kunststoffen om te verduidelijken waar deze materialen echte milieuvoordelen kunnen opleveren
- maatregelen tegen het ongewild terechtkomen van microplastics in het milieu om plastic zwerfvuil terug te dringen
Textiel
De EU-strategie voor duurzaam en circulair textiel van de Commissie moet de duurzaamheid, repareerbaarheid, herbruikbaarheid en recyclebaarheid van textiel uiterlijk in 2030 hebben verbeterd.
In juli 2023 stelde de Commissie voor:
- de producentenverantwoordelijkheid uit te breiden tot de volledige levenscyclus van textielproducten
- de ontwikkeling van een sector voor gescheiden inzameling, hergebruik en recycling van textiel te versnellen door gescheiden inzameling van textiel van huishoudens per 1 januari 2025 te verplichten
- de illegale uitvoer van textielafval aan te pakken
In juni 2024 bereikte de Raad een akkoord (een "algemene oriëntatie") over een herziening van de kaderrichtlijn afvalstoffen, met maatregelen om textielafval te verminderen. Modemerken en textielproducenten moeten meebetalen aan de inzameling en verwerking van textielafval. De vergoedingen die ze moeten betalen worden berekend op basis van de circulariteit en milieuprestaties van de textielproducten.
- Kaderrichtlijn afvalstoffen: Raad is klaar om herziening te bespreken (persmededeling, 17 juni 2024)
- EU-strategie voor duurzaam en circulair textiel (Europese Commissie)
De verordening ecologisch ontwerp voor duurzame producten en de verordening overbrenging afvalstoffen zouden ook moeten helpen om duurzaamheidseisen voor textielproducten te stellen en de uitvoer van textielafval te beperken.
Constructie en gebouwen
Gebouwen zijn goed voor:
In november 2024 nam de Raad een herziene verordening bouwproducten aan.
De nieuwe regels omvatten eisen om ervoor te zorgen dat bouwproducten door hun ontwerp en fabricage duurzamer en gemakkelijker repareerbaar, recyclebaar en herproduceerbaar worden.
Fabrikanten moeten:
- milieu-informatie verstrekken over de levenscyclus van producten
- producten zodanig ontwerpen en vervaardigen dat hergebruik, herproductie en recycling makkelijker worden
- geef de voorkeur aan recyclebare materialen
- instructies voor het gebruik en de reparatie van producten beschikbaar stellen
Afvalvermindering
De EU maakt werk van een reeks maatregelen om de EU-afvalwetgeving aan te scherpen en beter uit te voeren.
Streefcijfers voor afvalvermindering
De kaderrichtlijn afvalstoffen is sinds juli 2020 van kracht en bevat regels voor de lidstaten om:
- stedelijk afval in 2025 met 55% meer te hergebruiken en te recyclen
- per 1 januari 2025 textiel en gevaarlijk afval van huishoudens gescheiden in te zamelen
- ervoor te zorgen dat bioafval per 31 december 2023 bij de bron gescheiden wordt ingezameld of gerecycled
- tegen 2025 en 2030 materiaalspecifieke recyclingstreefcijfers te halen voor verpakkingen
In juni 2024 stelde de Raad zijn standpunt (een "algemene oriëntatie") vast over een gerichte herziening van de kaderrichtlijn afvalstoffen, met name de maatregelen tegen voedsel- en textielafval.
De EU-landen moeten voedselverspilling terugdringen door:
Zo moeten de nieuwe regels de regelingen voor uitgebreide producentenverantwoordelijkheid versterken door bedrijven in de textielsector te vragen mee te betalen aan de inzameling en verwerking van textielafval.
Daarnaast gelden sinds 26 juni 2023 nieuwe EU-regels om het hergebruik van water te stimuleren.
De Raad actualiseert momenteel de regels voor de behandeling van stedelijk afvalwater. Doel is het toepassingsgebied van de huidige richtlijn uit te breiden en de tekst af te stemmen op de doelstellingen van de Europese Green Deal. Hoofddoelen van de herziening:
- regels uitbreiden tot kleinere steden
- behandeling verder verbeteren
- broeikasgasemissies van de sector terugdringen
- vervuilers doen betalen
- pandemieën helpen monitoren en voorkomen
- sanitaire voorzieningen verbeteren, vooral voor de meest kwetsbare personen
In januari 2024 kwam de Raad met het Europees Parlement tot een voorlopig akkoord over de geactualiseerde regels. Beide instellingen moeten dat akkoord nog formeel aannemen voordat het EU-wetgeving wordt.
Een gifvrij milieu
De EU-strategie voor duurzame chemische stoffen moet er sinds 2020 mee voor zorgen dat chemische stoffen veilig zijn voor de menselijke gezondheid en het milieu.
Op 24 oktober 2022 keurde de EU in het kader van het actieplan voor de circulaire economie een herziening goed van de verordening persistente organische verontreinigende stoffen (POP's). Dat zijn schadelijke chemische stoffen die kunnen voorkomen in afval van consumentenproducten (bv. waterdicht textiel, kunststoffen en elektronische apparatuur).
Met de nieuwe regels moeten de concentratiegrenswaarden voor POP's in afval omlaag. Dit is cruciaal voor de circulaire economie omdat er steeds meer afval zal worden gebruikt als secundaire grondstof.
In oktober 2024 nam de Raad een verordening aan over de indeling, etikettering en verpakking van chemische stoffen.
De verordening bevat specifieke vereisten voor navulbare chemische producten om het verpakkingsafval terug te dringen.
EU-strategie voor chemische stoffen voor een duurzamer en gifvrij milieu (Infographic)
Secundaire grondstoffen
De EU wil een goed functionerende markt voor secundaire grondstoffen tot stand brengen.
In maart 2024 nam de Raad de verordening kritieke grondstoffen aan, die alle stadia van de Europese waardeketen voor kritieke grondstoffen moet versterken, bv. door meer in te zetten op circulariteit en recycling.
Volgens de nieuwe regels moet minstens 25% van het jaarverbruik van kritieke grondstoffen in de EU afkomstig zijn van in de EU gerecycled afval.
Verordening kritieke grondstoffen (Infographic)
Overbrenging van afvalstoffen
De EU werkte onlangs de regels bij om de handel in afvalstoffen binnen de EU en met niet-EU-landen beter te reglementeren, met als doel:
- te waarborgen dat de uitvoer van afvalstoffen het milieu en de volksgezondheid niet schaadt
- illegale overbrengingen aan te pakken
Hiermee moet de overbrenging van problematisch afval naar buiten de EU worden teruggedrongen, de transportprocedures aangepast aan de doelen van de circulaire economie, en de handhaving verbeterd. Het bevordert zo ook het gebruik van afval als hulpbron binnen de EU.
Onderhandelaars van de Raad en het Parlement kwamen in november 2023 tot een voorlopig politiek akkoord om de verordening overbrenging afvalstoffen te actualiseren. De regels zijn in maart 2024 door de Raad aangenomen.