Gospodarka o obiegu zamkniętym
Aktualności
16 grudnia 2024 r. Rada formalnie przyjęła nowe rozporządzenie o opakowaniach i odpadach opakowaniowych.
Nowe przepisy znacznie ograniczą wytwarzanie odpadów opakowaniowych. Ma temu służyć ustanowienie wiążących celów ilościowych co do ponownego użycia opakowań, ograniczenie stosowania niektórych rodzajów pojemników jednorazowych i zobowiązanie przemysłu do minimalizowania ilości opakowań. W rozporządzenie reguluje pełny cykl życia opakowań.
Opakowania
Plan działania dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym
W marcu 2020 r. Komisja przedstawiła plan działania dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym. Przewiduje on ponad 30 działań, które mają:
- zapewnić powstawanie zrównoważonych produktów i obieg zamknięty w procesach produkcyjnych
- wzmocnić pozycję konsumentów
- skupić się na kluczowych sektorach
- zmniejszyć ilość odpadów.
Projektowanie zrównoważonych produktów
Szereg działań ma sprawić, że produkty staną się bardziej trwałe i łatwiejsze do naprawy, a konsumenci będą mogli dokonywać bardziej ekologicznych wyborów.
Ekoprojekt
Dyrektywa z 2009 r. o ekoprojekcie ustanowiła wymogi w zakresie efektywności energetycznej różnych grup produktów (np. komputery, lodówki, pompy wodne).
27 maja 2024 r. Rada przyjęła nowe wymogi dotyczące ekoprojektu dla zrównoważonych produktów.
Nowe przepisy mają:
- określić wymogi dotyczące zrównoważoności środowiskowej prawie wszystkich rodzajów towarów wprowadzanych na unijny rynek
- ustanowić cyfrowy paszport produktu, który będzie informował o stopniu jego zrównoważoności środowiskowej
- zakazać niszczenia niektórych niesprzedanych produktów konsumpcyjnych (tekstyliów i obuwia).
„Prawo do naprawy”
UE chce, aby konsumenci mogli starać się o naprawę zepsutego lub wadliwego sprzętu, zamiast go wymieniać.
30 maja 2024 r. UE przyjęła nowe przepisy, aby przeciwdziałać przedwczesnemu pozbywaniu się produktów nadających się do naprawy. Główne elementy to:
- przysługujące konsumentom prawo do żądania, aby producent naprawił produkty, które zgodnie z przepisami UE z technicznego punktu widzenia nadają się do naprawy
- darmowy europejski formularz informacji o naprawie
- internetowa platforma naprawcza umożliwiająca kontakt konsumentów z punktami napraw
- przedłużenie po naprawie okresu odpowiedzialności sprzedawcy o 12 miesięcy.
Poprzez zachęcanie producentów i konsumentów do przedłużania cyklu życia produktów nowe przepisy pomogą również ograniczyć ilość odpadów i promować bardziej zrównoważone modele biznesowe.
Obieg zamknięty w procesach produkcyjnych
Głównym unijnym aktem prawnym dotyczącym zanieczyszczeń przemysłowych jest dyrektywa o emisjach przemysłowych.
UE niedawno uaktualniła dyrektywę, aby wesprzeć sektory przemysłowe w wysiłkach na rzecz planowanej przez UE na 2050 r. zeroemisyjności. Ma temu sprzyjać zwłaszcza wspieranie technik i inwestycji charakteryzujących gospodarkę o obiegu zamkniętym.
W listopadzie 2023 r. Rada i Parlament Europejski – podczas rozmów trójstronnych – osiągnęły wstępne porozumienie co do nowelizacji dyrektywy. W kwietniu 2024 r. Rada przyjęła nowe przepisy.
Dyrektywa o emisjach przemysłowych: liczby (infografika)
Wzmocnienie pozycji konsumentów
UE chce uniemożliwić firmom stosowanie wprowadzających w błąd twierdzeń na temat środowiskowych zalet ich produktów i usług.
20 lutego 2024 r. Rada przyjęła dyrektywę, która ma wzmocnić pozycję konsumentów w procesie transformacji ekologicznej.
Dzięki nowym przepisom unijni konsumenci:
- będą mieli dostęp do wiarygodnych informacji, w tym o przedwczesnym skracaniu życia produktów, aby móc dokonywać właściwych wyborów ekologicznych
- będą lepiej chronieni przed nieuczciwymi oświadczeniami środowiskowymi
- będą lepiej informowani, jeszcze przed zakupem, o możliwości naprawy produktów.
Dyrektywa wprowadza również jednolitą etykietę z informacjami o oferowanej przez producentów handlowej gwarancji trwałości.
Oświadczenia środowiskowe
Rada osiągnęła porozumienie („podejście ogólne”) w sprawie dyrektywy o oświadczeniach środowiskowych. Ma ona określić kryteria uzasadniania oświadczeń środowiskowych składanych przez firmy chcące sprzedać swoje produkty i usługi.
Przepisy dotyczą pseudoekologicznego marketingu i pomagają konsumentom w podejmowaniu prawdziwie ekologicznych decyzji przy zakupie produktu lub korzystaniu z usługi.
Przykłady oświadczeń środowiskowych, które będą musiały zostać poparte dowodami:
- „Buty wykonane w 50% z tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu”
- „Dostawa neutralna dla klimatu”
- „Produkt do pielęgnacji skóry przyjazny dla pszczół”.
Kluczowe sektory
Plan działania koncentruje się na konkretnych sektorach, które wykorzystują najwięcej zasobów i które mają duży potencjał w zakresie obiegu zamkniętego.
Elektronika i ICT
Sprzęt elektryczny i elektroniczny jest jednym z najszybciej rosnących strumieni odpadów w UE. Dlatego plan działania przewiduje środki mające poprawić trwałość i zwiększyć recykling takiego sprzętu.
W listopadzie 2022 r. UE przyjęła dyrektywę o uniwersalnej ładowarce. Zgodnie z tym aktem dla szeregu urządzeń elektronicznych (telefonów komórkowych, konsol do gier wideo, klawiatur bezprzewodowych, laptopów) obowiązkowy stanie się port ładowania USB-C.
Nowe unijne przepisy umożliwią konsumentom zakup na rynku UE bardziej energooszczędnych, trwalszych i łatwiejszych do naprawy telefonów komórkowych i tabletów:
- rozporządzenie o ekoprojekcie określa minimalne wymogi dotyczące trwałości baterii, dostępności części zamiennych i aktualizacji systemów operacyjnych
- rozporządzenie o etykietowaniu energetycznym wprowadza obowiązek podawania informacji na temat efektywności energetycznej i żywotności baterii oraz punktowej oceny możliwości naprawy.
Instytucje UE są w trakcie aktualizowania przepisów o odpadach pochodzących ze sprzętu elektrycznego i elektronicznego, w tym produktów takich jak komputery, lodówki i panele fotowoltaiczne. Zmiany mają dostosować dyrektywę o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym do wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie nieuzasadnionego stosowania z mocą wsteczną rozszerzonej odpowiedzialności producenta do odpadów z paneli fotowoltaicznych wprowadzonych do obrotu między 13 sierpnia 2005 r. a 13 sierpnia 2012 r.
W listopadzie 2023 r. negocjatorzy z Rady i Parlamentu Europejskiego osiągnęli wstępne porozumienie polityczne co do proponowanych zmian.
Uniwersalna ładowarka do urządzeń elektronicznych (infografika)
Baterie i zużyte baterie
UE przyjęła rozporządzenie o bateriach, które ma utworzyć obieg zamknięty w tym sektorze. Nowym przepisom podlegają wszystkie etapy cyklu życia baterii: od ich projektowania po przetwarzanie odpadów. Inicjatywa ta jest niezwykle istotna, zwłaszcza ze względu na ogromny rozwój elektromobilności.
Dzięki nowym wymogom bezpieczeństwa, zrównoważoności i etykietowania nowe przepisy z 2023 r. mają:
- propagować gospodarkę o obiegu zamkniętym
- poprawić funkcjonowanie rynku wewnętrznego baterii, a równocześnie zapewnić uczciwszą konkurencję.
Ku zrównoważonemu europejskiemu łańcuchowi dostaw baterii w obiegu zamkniętym (infografika)
Opakowania
W grudniu 2024 r. Rada przyjęła nowe rozporządzenie o opakowaniach i odpadach opakowaniowych. Przepisy te pomogą osiągnąć cele Europejskiego Zielonego Ładu i związanego z nim planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym.
W akcie zaproponowano między innymi:
- cele w dziedzinie ograniczenia odpadów opakowaniowych na szczeblu państw członkowskich
- ograniczenie nadmiernego pakowania
- wspieranie systemów ponownego użycia i ponownego napełniania
- obowiązkowe systemy kaucyjne dla niektórych rodzajów pojemników jednorazowego użytku
Opakowania
Tworzywa sztuczne
Powstała w 2018 r. europejska strategia na rzecz tworzyw sztucznych w gospodarce o obiegu zamkniętym ma zwiększyć możliwość recyklingu opakowań z tworzyw sztucznych i stanowi zdecydowaną odpowiedź na problem mikrodrobin plastiku.
W ramach planu działania z 2020 r. dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym Komisja pracuje nad:
- obowiązkowymi wymogami dotyczącymi zawartości materiałów z recyklingu i ograniczenia ilości odpadów w przypadku kluczowych produktów
- nowymi ramami polityki dotyczącymi biopochodnych, biodegradowalnych i kompostowalnych tworzyw sztucznych, aby wskazać, w jakiej mierze tworzywa te mogą przynieść rzeczywiste korzyści dla środowiska
- środkami mającymi odpowiedzieć na problem mikrodrobin plastiku uwalnianych do środowiska w sposób niezamierzony, co pozwoli ograniczyć ilość odpadów z tworzyw sztucznych.
Wyroby włókiennicze
Opracowana przez Komisję strategia UE na rzecz zrównoważonych wyrobów włókienniczych w obiegu zamkniętym ma sprawić, aby do 2030 r. wyroby włókiennicze stały się trwalsze i bardziej nadawały się do naprawy, wielokrotnego użytku i recyklingu.
W lipcu 2023 r. Komisja zaproponowała, aby:
- nałożyć na producentów odpowiedzialność za pełny cykl życia wyrobów włókienniczych (rozszerzona odpowiedzialność producenta)
- przyspieszyć rozwój sektora selektywnego zbierania, sortowania, ponownego użycia i recyklingu wyrobów włókienniczych, ponieważ do 1 stycznia 2025 r. państwa członkowskie muszą ustanowić selektywną zbiórkę wyrobów włókienniczych z gospodarstw domowych
- zająć się kwestią nielegalnego eksportu odpadów włókienniczych.
W czerwcu 2024 r. Rada osiągnęła porozumienie („podejście ogólne”) w sprawie zmiany dyrektywy ramowej o odpadach, w tym środków mających ograniczać ilość odpadów tekstylnych. Marki modowe i producenci takich wyrobów musieliby uiszczać opłaty, aby pomóc finansować koszt zbierania i przetwarzania odpadów. Opłaty byłyby oparte na obiegu zamkniętym i efektywności środowiskowej wyrobów.
- Dyrektywa ramowa o odpadach: Rada gotowa do rozmów o nowelizacji (komunikat prasowy z 17 czerwca 2024)
- Strategia UE na rzecz zrównoważonych wyrobów włókienniczych w obiegu zamkniętym (Komisja Europejska)
W ustalaniu wymogów zrównoważonościowych dla wyrobów włókienniczych i w ograniczaniu eksportu odpadów włókienniczych mają pomóc też rozporządzenie o ekoprojekcie dla zrównoważonych produktów i rozporządzenie o przemieszczaniu odpadów.
Budownictwo i budynki
Budynki odpowiadają za:
W listopadzie 2024 r. Rada przyjęła nowelizację rozporządzenia w sprawie wyrobów budowlanych zaproponowaną przez Komisję.
Nowelizacja zakłada nowe wymogi, tak aby pod względem koncepcyjnym i produkcyjnym wyroby te były trwalsze, lepiej nadawały się do naprawy i recyklingu oraz były łatwiejsze do regeneracji.
Producenci będą musieli:
- podawać informacje o wpływie środowiskowym wyrobu na wszystkich etapach jego życia
- projektować i produkować wyroby tak, aby łatwo je było ponownie wykorzystywać, regenerować czy recyklingować
- preferować materiały nadające się do recyklingu
- udostępniać instrukcje o tym, jak stosować i naprawiać wyroby.
Zmniejszenie ilości odpadów
UE pracuje nad szeregiem środków mających jeszcze bardziej zaostrzyć unijne przepisy o odpadach i poprawić ich wdrażanie.
Cele redukcyjne
Dyrektywa ramowa o odpadach, obowiązująca od lipca 2020 r., zawiera przepisy, zgodnie z którymi państwa członkowskie mają:
- do 2025 r. zwiększyć zakres ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych o 55%
- do 1 stycznia 2025 r. ustanowić system selektywnego zbierania tekstyliów i odpadów niebezpiecznych z gospodarstw domowych
- do 31 grudnia 2023 r. zadbać, aby bioodpady były zbierane selektywnie albo poddawane recyklingowi u źródła
- do 2025 r. osiągnąć cele w zakresie recyklingu poszczególnych materiałów, a do 2030 r. – w odniesieniu do opakowań.
W czerwcu 2024 r. Rada przyjęła stanowisko (tzw. podejście ogólne) w sprawie ukierunkowanej nowelizacji dyrektywy ramowej o odpadach, ze szczególnym uwzględnieniem odpadów żywnościowych i tekstylnych.
Jeżeli chodzi o żywność, kraje UE musiałyby ograniczyć jej marnotrawienie o:
Jeżeli chodzi o odpady tekstylne, nowe przepisy wzmacniają rozszerzoną odpowiedzialność producenta: wymagają od firm z sektora odzieżowego uiszczania opłat za zbieranie odpadów i gospodarowanie odpadami.
26 czerwca 2023 r. weszły w życie także nowe przepisy UE zachęcające do ponownego wykorzystywania wody w UE i wprowadzające stosowne ułatwienia.
UE uaktualnia przepisy o oczyszczaniu ścieków komunalnych. Poszerzony ma zostać zakres przepisów i mają one zostać dostosowane do celów europejskiego zielonego ładu. Główne cele nowelizacji:
- objąć przepisami mniejsze miasta
- poprawić operacje oczyszczania
- ograniczyć emisje gazów cieplarnianych w sektorze
- obciążyć kosztami sprawców zanieczyszczeń
- pomóc monitorować pandemie i im zapobiegać
- poprawić warunki sanitarne, zwłaszcza dla osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji.
W styczniu 2024 r. Rada wypracowała wstępne porozumienie z Parlamentem Europejskim w sprawie uaktualnionych przepisów. Porozumienie musi zostać formalnie przyjęte przez obie instytucje, zanim wejdzie do unijnego prawa.
Nietoksyczne środowisko
Od 2020 r. unijna strategia w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważoności pomaga dbać, aby chemikalia były bezpieczne zarówno dla zdrowia ludzkiego, jak i dla środowiska.
24 października 2022 r. w ramach planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym UE przyjęła zmianę rozporządzenia o trwałych zanieczyszczeniach organicznych – szkodliwych chemikaliach, które mogą znajdować się w odpadach pochodzących z produktów konsumpcyjnych (np. wodoodpornych tekstyliów, tworzyw sztucznych i sprzętu elektronicznego).
Nowe przepisy mają zmniejszyć dopuszczalne wartości stężenia trwałych zanieczyszczeń organicznych w odpadach, co ma kluczowe znaczenie dla gospodarki o obiegu zamkniętym, w której odpady będą coraz częściej wykorzystywane jako surowiec wtórny.
W październiku 2024 r. Rada przyjęła rozporządzenie w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji chemicznych.
Zawiera ono m.in. szczegółowe przepisy dotyczące produktów chemicznych nadających się do ponownego napełniania, co pomoże ograniczyć ilość odpadów opakowaniowych.
Strategia UE w zakresie chemikaliów szansą na zrównoważone, nietoksyczne środowisko (infografika)
Surowce wtórne
UE chce stworzyć dobrze funkcjonujący rynek surowców wtórnych.
W marcu 2024 r. Rada przyjęła akt o surowcach krytycznych, który ma wzmocnić wszystkie etapy europejskiego łańcucha wartości surowców krytycznych, również poprzez poprawę obiegu zamkniętego i recyklingu.
W nowych przepisach wyznaczono cel, aby co najmniej 25% rocznego zużycia surowców krytycznych w UE pochodziło z recyklingu krajowego.
Akt o surowcach krytycznych (infografika)
Przemieszczanie odpadów
UE zaktualizowała niedawno przepisy służące lepszej regulacji handlu odpadami w obrębie Unii i z państwami trzecimi, tak aby:
- wywóz odpadów nie szkodził środowisku i zdrowiu ludzkiemu
- zaradzić problemowi nielegalnego przemieszczania odpadów.
Zmiana przepisów ma pomóc ograniczyć przemieszczanie problematycznych odpadów poza UE, uaktualnić procedury w obliczu celów gospodarki o obiegu zamkniętym oraz poprawić egzekwowanie przepisów. Propaguje ona wykorzystywanie odpadów w UE jako zasobu.
Negocjatorzy z Rady i Parlamentu Europejskiego osiągnęli wstępne porozumienie polityczne w sprawie nowelizacji rozporządzenia w listopadzie 2023 r. Rada formalnie przyjęła te przepisy w marcu 2024 r.