Consumentenbescherming
Rechten bij het winkelen
Wanneer consumenten in de EU goederen en diensten kopen, moet de informatie die ze krijgen:
- duidelijk, nauwkeurig en begrijpelijk zijn
- de totale prijs vermelden, alle belastingen en extra kosten inbegrepen
Handelaren mogen in de EU geen extra kosten in rekening brengen voor het gebruik van credit- of debetkaarten.
Garantie en herroepingsrecht
Alle goederen moeten ook minstens 2 jaar wettelijke garantie hebben. Als producten gebreken vertonen of afwijken van hun beschrijving, moet de handelaar reparatie, vervanging, korting of volledige terugbetaling aanbieden.
Wanneer consumenten een product of dienst online of niet in een winkel kopen, kunnen ze de bestelling binnen 14 dagen annuleren en terugbezorgen zonder daarvoor redenen op te geven. Wel gelden er enkele uitzonderingen (zoals gepersonaliseerde producten of hotelboekingen).
Onveilige en illegale producten
Productveiligheid
In april 2023 nam de Raad de verordening algemene productveiligheid aan, met als doel:
- dat enkel veilige producten op de Europese markt worden gebracht
- het voor de consument gemakkelijker te maken om onveilige producten terug te geven of te laten repareren of vervangen
- het markttoezicht te stroomlijnen en gevaarlijke producten van onlinemarktplatforms te verwijderen
Veiligheid van speelgoed
De EU werkt aan nieuwe regels om speelgoed veiliger te maken.
In juli 2023 stelde de Commissie voor:
- betere bescherming te bieden tegen schadelijke chemische stoffen, met name door het verbod op chemische stoffen die zijn ingedeeld als carcinogeen, mutageen of reproductietoxisch (CMR-stoffen) uit te breiden tot andere gevaarlijke chemische stoffen, zoals hormoonontregelaars
- een digitaal productpaspoort in te voeren dat informatie over de veiligheid van het speelgoed bevat, om ervoor te zorgen dat er in de EU minder onveilig speelgoed wordt verkocht (vooral online)
Elektronische handel (e-commerce)
In 2022 kwam de EU met nieuwe wetgeving tegen illegale en namaakproducten in de digitale ruimte.
De wet digitale diensten beschermt onlinegebruikers tegen illegale producten, inhoud of diensten door de verantwoordelijkheden van onlinebedrijven die actief zijn in de EU, ongeacht hun vestigingsplaats, duidelijk te definiëren.
Het principe is eenvoudig: wat offline illegaal is, moet dat online ook zijn.
Groene transitie
Positie van de consument versterken
De Commissie wil voorkomen dat bedrijven misleidende 'groene claims' uiten over de milieuprestaties van hun producten en diensten.
Op 20 februari 2024 nam de Raad een richtlijn aan om de positie van de consument voor de groene transitie te versterken.
De nieuwe maatregelen bieden de consument in de EU:
- toegang tot betrouwbare informatie om de juiste groene keuzes te maken
- betere bescherming tegen misleidende groene claims
- meer informatie over de repareerbaarheid van producten vóór aankoop
Recht op reparatie
De EU wil ervoor zorgen dat consumenten een kapot product kunnen laten repareren in plaats van het te laten vervangen.
Op 30 mei 2024 nam de Raad de richtlijn recht op reparatie aan.
De richtlijn omvat nieuwe rechten en instrumenten voor consumenten:
- het recht van consumenten om fabrikanten te verzoeken producten te repareren die volgens het EU-recht technisch repareerbaar zijn (bv. wasmachines, stofzuigers en mobiele telefoons)
- de invoering van een gratis Europees reparatie-informatieformulier
- de oprichting van een online matchmakingsplatform om consumenten in contact te brengen met reparateurs
- een verlenging van de aansprakelijkheid van de verkoper met 12 maanden na de reparatie van een product
Rechten op het gebied van telecommunicatie
Bellen, sms'en en surfen vanuit een ander EU-land
Wanneer Europeanen buiten hun eigen land reizen, kunnen ze dankzij de EU-regels voor roaming en grensoverschrijdende portabiliteit:
- zonder extra kosten bellen, berichten sturen en surfen op internet
- gebruikmaken van hun betaalde online-inhoudsdiensten (bv. onlinetelevisie, e-boeken, videospellen, muziek)
In april 2022 keurde de EU de verlenging van het systeem van roaming tegen thuistarief tot 2032 goed.
Bellen en sms'en binnen de EU
De EU-telecomregels leggen maximumtarieven (excl. btw) vast om van thuis te bellen of te sms'en naar een ander EU-land.
Gegevensbescherming
De algemene verordening gegevensbescherming (AVG) verleent personen meerdere rechten (zoals toegang tot gegevens, recht op gegevenswissing) zodat zij zeggenschap hebben over hun persoonsgegevens.
Financiële producten
In de EU-regels zijn basisrechten vastgelegd voor financiële producten en diensten, zoals:
- een bankrekening openen
- geld overschrijven
- beleggen
- een hypotheeklening of consumentenkrediet nemen
- een pensioenplan aangaan
Reisrechten
Passagiersrechten
De EU-regels beschermen passagiers die met het vliegtuig, de trein, de boot of de bus in de EU reizen bij:
- annulering
- vertraging bij vertrek
- laattijdige aankomst
- verloren of beschadigde bagage
- verwonding tijdens de reis
De vervoerder kan afhankelijk van de omstandigheden een volledige of gedeeltelijke terugbetaling, een andere route, een andere boeking, maaltijden, logies of een vergoeding aanbieden.
Consulaire bescherming
Als EU-burgers buiten de EU hulp nodig hebben, kunnen zij daarvoor terecht bij de ambassade of het consulaat van een andere lidstaat. Voorbeelden:
- arrestatie of detentie
- zwaar ongeval
- ernstige ziekte of overlijden
- natuurramp of politieke onrust
- verlies van paspoort of reisdocumenten
Meer informatie:
Beslechting van consumentengeschillen
Consumenten die problemen ondervinden bij het kopen van een product of dienst in een ander EU-land, kunnen:
- proberen het geschil informeel te beslechten, rechtstreeks met de handelaar of via een consumentenorganisatie
- gebruikmaken van mechanismen voor alternatieve geschillenbeslechting, zoals een bemiddelaar, ombudsman, klachtencommissie, de EU-website voor online geschillenbeslechting
- formele gerechtelijke stappen ondernemen, via de Europese procedure voor geringe vorderingen en het Europees betalingsbevel, of door naar de rechtbank te stappen
Op 25 september 2024 bepaalde de Raad zijn standpunt over een pakket maatregelen om geschillenbeslechting te vergemakkelijken.
Alternatieve geschillenbeslechting (ADR) is een mechanisme waarbij consumenten hun geschillen met bedrijven kunnen beslechten in plaats van naar de rechter te stappen.
Om de ADR-richtlijn bestand te maken tegen de uitdagingen van de digitale wereld omvat het pakket de volgende maatregelen:
- nieuwe oneerlijke praktijken aanpakken, zoals misleidende reclame of ongerechtvaardigde geoblocking
- de mechanismen gebruiksvriendelijker, sneller en aantrekkelijker maken voor zowel consumenten als bedrijven
Het voorzitterschap van de Raad gaat nu met het Europees Parlement onderhandelen over de definitieve tekst.
Op 19 november 2024 heeft de Raad een verordening aangenomen om het Europees platform voor onlinegeschillenbeslechting (ODR) te sluiten, met als reden dat het aantal doorverwezen zaken de openbare en particuliere kosten die nodig zijn om het instrument te onderhouden, niet rechtvaardigt.
- Consumentenrechten: Raad bepaalt standpunt over maatregelen voor geschillenbeslechting (persmededeling, 25 september 2024)
- Raad roept op tot sluiting en vervanging van ODR-platform (persmededeling, 19 november 2024)
- Onlinegeschillenbeslechting (Europese Commissie)
In 2020 ondertekende de EU een richtlijn over representatieve vorderingen ter bescherming van de collectieve belangen van consumenten in de EU. Met dat akkoord kunnen ze collectief gerechtelijke bescherming vorderen wanneer ze schade ondervinden van handelaars die de EU-wetten schenden.
Nieuwe consumentenagenda
In november 2020 stelde de Europese Commissie een nieuwe consumentenagenda voor. Die bevat een holistische visie voor het EU-consumentenbeleid voor 2020-2025. De agenda onderscheidt 5 prioritaire gebieden:
- de groene transitie
- de digitale transformatie
- doeltreffende handhaving van consumentenrechten
- specifieke behoeften van bepaalde groepen consumenten
- internationale samenwerking
In de Raadsconclusies van februari 2021 over de agenda wordt:
- politieke sturing gegeven
- benadrukt dat aan de bezorgdheid van consumenten tegemoet moet worden gekomen in beleidsdomeinen zoals de groene en de digitale transitie
- gewezen op het belang van consumentenvertrouwen voor het economisch herstel na de coronacrisis
De Raad was ook ingenomen met het voornemen van de Commissie om werk te maken van:
- het "recht op reparatie"
- online- en offlineconsumentenbescherming
- productveiligheid
- preventie van overmatige schuldenlast