Cén chaoi a bhfuil an t-aistriú chuig an aeráidneodracht á mhaoiniú ag an Aontas?
Tá sé geallta ag na Ballstáit an aeráidneodracht a bhaint amach faoi 2050. Beidh infheistíocht ollmhór ag teastáil chun an t-aistriú glas a chur i gcrích.
Tá beagnach €660 billiún cinntithe ag an Aontas agus ag na Ballstáit chun na críche sin sa bhuiséad ilbhliantúil reatha. Anuas air sin, cuid den ioncam a ghintear ó lamháltais astaíochtaí an Aontais a chur ar ceant tá sé á chaitheamh ar ghníomhaíochtaí a dhéantar ar son na haeráide freisin. Leithdháilfear an t-airgead trí roinnt cistí atá tiomnaithe do ghnéithe éagsúla den aistriú glas. Thairis sin, tá infheistíocht phríobháideach á spreagadh ag an Aontas i gcás teicneolaíochtaí a chuidíonn le geilleagar na hEorpa a ghlasú.
Cén chaoi a bhfuil an t-aistriú chuig an aeráidneodracht á mhaoiniú ag an Aontas?
Tá na gníomhaíochtaí a dhéantar ar son na haeráide á bpríomhshruthú ag an Aontas agus ag na Ballstáit ina gcaiteachas. Is buntreoir í an ghrafaic faisnéise seo do na cistí agus na huirlisí atá ag an Aontas a úsáidtear chun sciar mór de bhuiséad an Aontais a leithdháileadh, in éineacht le cuid den ioncam a ghintear ó lamháltais den chóras trádála astaíochtaí a chur ar ceant.
34% — sin beagnach €658 mbilliún — de bhuiséad an Aontais le haghaidh 2021-2027 agus ón ionstraim théarnaimh Next Generation EU a caitheadh nó a chaithfear ar ghníomhaíochtaí a dhéanfar ar son na haeráide (€275.7 billiún ón tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta agus €93.5 billiún ón gCiste Comhtháthaithe agus ón gCiste Forbraíochta Réigiúnaí san áireamh). Anuas air sin caithfear cuid den ioncam ó lamháltais astaíochtaí an Aontais ar ghníomhaíochtaí a dhéanfar ar son na haeráide.
Gan aon duine a ligean ar lár
Ciste Aeráide Sóisialta
Ar a laghad €86.7 billiún le haghaidh 2026-2032 chun tacú le daoine agus gnólachtaí a bheidh thíos leis nuair a thabharfar an córas trádála astaíochtaí nua isteach le haghaidh foirgneamh, iompar de bhóthar agus breoslaí le haghaidh earnálacha eile.
Maoineofar an ciste leis an ioncam a ghinfear tríd na lamháltais a dhíol faoin gcóras trádála astaíochtaí atá ann cheana agus faoin gcóras trádála astaíochtaí nua araon.
An Sásra um Aistriú Cóir
Timpeall €55 bhilliún chun aghaidh a thabhairt ar éifeachtaí eacnamaíocha an aistrithe ghlais, ag díriú ar na réigiúin, na tionscail agus na hoibrithe is mó atá faoi dhúshlán.
Trí cholún:
1. An Ciste um Aistriú Cóir
€19.7 billiún chun breis is €27 mbilliún a shlógadh in infheistíochtaí, táthar ag súil le:
- infheistíocht tháirgiúil in FBManna agus i ngnólachtaí nua a chruthú
- T&F, nuálaíocht dhigiteach agus nascacht dhigiteach
- fuinneamh glan in-athnuaite
- feabhsú an gheilleagair chiorclaigh agus athchóiriú talún
- athsciliú oibrithe agus cuardaitheoirí poist
- gníomhaíochtaí i réimsí an oideachais agus an chuimsithe shóisialta
2. Scéim InvestEU um aistriú cóir faoi InvestEU
Scéim ráthaíochta buiséid InvestEU tiomnaithe chun infheistíocht suas le €15 bhilliún a shlógadh sna réigiúin is mó atá buailte.
3. Saoráid iasachta don earnáil phoiblí
- €1.3 billiún i ndeontas ó bhuiséad an Aontais
- €6-8 mbilliún in iasachtaí ón mBanc Eorpach Infheistíochta (BEI)
Sprioc: infheistíochtaí ón earnáil phoiblí le haghaidh riachtanais forbartha réigiúnacha a mhéadú go dtí suas le €15.3 billiún.
Ciste don Nuachóiriú
Idir 2021 agus 2030, déanfar thart ar €57 mbilliún a leithdháileadh ar 10 mBallstát ísealioncaim le caitheamh ar:
- fuinneamh in-athnuaite
- éifeachtúlacht fuinnimh
- stóráil fuinnimh
- líonraí fuinnimh
- an t-aistriú cóir i réigiúin atá spleách ar charbón
(Tá an figiúr beacht ag brath ar phraghas an charbóin. Le haghaidh €75/tCO2a rinneadh an ríomh)
Déanfar an Ciste don Nuachóiriú a mhaoiniú trí cheantáil lamháltas faoi chóras trádála astaíochtaí (CTA) an Aontais, 2% de lamháltais iomlána don tréimhse 2021-2030 i dtosach.
Ó bhí mí Eanáir 2021 ann, íocadh €12.65 billiún amach chun tacú le breis is 170 tionscnamh i ndeich dtír.
borradh a chur faoin nuálaíocht agus T&F
Fís Eorpach
€93.5 billiún trí phríomhchlár cistiúcháin an Aontais don taighde agus don nuálaíocht. 35% de na cistí le caitheamh ar thionscadail a bhaineann leis an aeráid:
- dul i ngleic leis an athrú aeráide
- spriocanna forbartha inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe a bhaint amach
- borradh a chur faoi iomaíochas an Aontais agus faoin bhfás
An Ciste don Nuálaíocht
Idir 2020 agus 2030, thart ar €40 billiún chun teicneolaíochtaí ísealcharbóin nuálacha a fhorbairt, mar shampla:
- teicneolaíochtaí agus próisis i dtionscail dianfhuinnimh
- gabháil, úsáid agus stóráil carbóin
- foinsí in-athnuaite fuinnimh
- stóráil fuinnimh
Maoinítear an Ciste don Nuálaíocht trí thart ar 530 milliún lamháltas a cheantáil faoi chóras trádála astaíochtaí an Aontais. Tá an figiúr beacht ag brath ar phraghas an charbóin. Le haghaidh €75/tCO2a rinneadh an ríomh.
An comhshaol a chosaint
Clár don chomhshaol agus do ghníomhú ar son na haeráide (LIFE)
€5.4 billiún idir 2021 agus 2027 chun tacú le tionscadail agus gníomhaíochtaí lena gcumhdófar:
- dúlra agus bithéagsúlacht
- geilleagar ciorclach agus cáilíocht saoil
- maolú ar an athrú aeráide agus oiriúnú don athrú aeráide
- an t-aistriú chuig fuinneamh glan
Lasmuigh den Aontas
Is iad an tAontas agus a Bhallstáit a chuireann an chuid is mó den mhaoiniú poiblí ar fáil don aeráid. Beagnach €36 bhilliún in 2023 (28.6 billiún ó fhoinsí poiblí agus 7.2 billiún de mhaoiniú príobháideach). Is chun cabhrú le tíortha atá i mbéal forbartha é sin:
- astaíochtaí a laghdú
- cur le hathléimneacht maidir le héifeachtaí an athraithe aeráide
An t-athbhreithniú deireanach: an 13 Samhain 2024